Journal of Urban Ethnology http://journals.iaepan.pl/jue <p>Journal of Urban Ethnology jest pismem otwartym dla badaczy miejskiej kultury zarówno w jej wymiarze teoretyczno-metodologicznym jak i szczegółowej analizy aspektów kultury miasta. Etnologia/antropologia miasta rozumiana jest szeroko, nie tylko w odniesieniu do kultury środowiska stricte miejskiego, ale uwzględniająca także problematykę rozprzestrzeniania się miejskiego stylu życia na inne środowiska społeczno-kulturowe, w tym np. na małe miasteczka czy wieś. Na łamach JUE zamieszczamy teksty o charakterze teoretycznym, metodologicznym, analitycznym, komparatystycznym, empirycznym. Drukujemy artykuły, które jeszcze nie były publikowane.</p> <p>e-ISSN: 2719-6526</p> pl-PL <p>Oświadczam, że przesłany artykuł jest oryginalny, nie został wcześniej opublikowany, jak również nie jest obecnie rozważany do publikacji w innym miejscu. <br>Potwierdzam, że manuskrypt został przeczytany i zatwierdzony przez wszystkich wymienionych autorów i że nie ma innych osób, które spełniłyby kryteria autorstwa, ale nie zostały wymienione. Dodatkowo potwierdzam, że kolejność autorów wymienionych w rękopisie została zatwierdzona przez wszystkich autorów. <br>Potwierdzam, że autor korespondencyjny jest jedynym kontaktem z redakcją w procesie redakcyjnym. Odpowiedzialny jest za komunikowanie się z pozostałymi autorami i informowanie ich o postępach, wprowadzanych korektach oraz o ostatecznym zatwierdzeniu artykułu.</p> jue.etno.pan@gmail.com (Redakcja JUE) ojs@fimagis.pl (Firma Magis) Sun, 15 Dec 2019 00:00:00 +0100 OJS 3.1.2.4 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Space – landscape – home – homeland http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1963 <p>W artykule podjęto próbę analizy subiektywnego przeżywania krajobrazu i jego zawłaszczania przez dwie społeczności (czeską większość i niemiecką mniejszość) na ziemiach czeskich w pierwszej połowie XX wieku. Krajobraz jest rozumiany jako strefa odbierana wizualnie, z własnymi wyraźnymi cechami, strukturą, ważnymi miejscami i punktami orientacyjnymi. Jednocześnie postrzega się go jako przestrzeń o wartościach historycznych i symbolicznych. Czeski geolog Cilek stwierdza, że „starzejemy się wraz z ziemią i drzewami w naszym ojczystym krajobrazie”. Jak konkretnie tworzymy ten ojczysty krajobraz i jakie strategie wybieramy, gdy zmuszeni jesteśmy go porzucić? Zatem przewodnim tematem rozważań jest relacja między krajobrazem a domem/ojczyzną w rozumieniu miejsca, z którym jesteśmy zrośnięci, które wywołuje emocjonalną więź. Analiza dotyczy antropologicznych wymiarów czeskiego krajobrazu – genezy i funkcjonowania, powiązań z określoną grupą oraz przestrzennej mapy powstałej w wyniku nowych warunków polityczno-społecznych, nowych granic terytorialnych, a nawet granic państwowych.</p> <p>&nbsp;</p> Blanka Soukupová Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1963 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Changing cityscapes and the process of contemporary gentrification: The study of the transformation of a socially excluded area in Brno, the Czech Republic http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1967 <p>Hlavním cílem příspěvku je objasnit a vysvětlit probíhající proces gentrifikace ve vyloučené oblasti ulic Bratislavská - Cejl v Brně. Jedná se o specifickou studii popisující obecně proces gentrifikace na základě konkrétního případu. Závěry této studie vycházejí z dlouhodobého terénního průzkumu provedeného v letech 2008 až 2012 formou pravidelných návštěv této oblasti Brna. Od roku 2012 je výzkum prováděn formou zúčastněného pozorování lokality a dlouhodobého pobytu autorky v této oblasti. Výzkum a následná analýza jsou založeny na „přístupu zaměřeného na aktéra“.</p> Klára Brožovičová Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1967 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Udomowianie ulicy. Z etnograficznych badań terenowych na Wschodniej http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1971 <p>W artykule opisuję praktyki budujące poczucie zadomowienia ulicy, przedstawiam sposoby, w jakich ulica, będąca fizycznym bytem, uzyskuje wartość i znaczenie symboliczne dla konkretnych osób i wspólnot. Opieram się na materiałach zebranych od właścicieli zakładów rzemieślniczych zlokalizowanych na jednej<br>z ulic w Łodzi – ulicy Wschodniej. Ulica ta została wytyczona wraz z powstaniem Łodzi jako przemysłowego<br>miasta na początku XIX wieku, do I wojny została zabudowana czynszowymi kamienicami niskiego standardu, których partery przeznaczano na sklepy. Już na przełomie XIX i XX wieku miała charakter ulicy handlowej i rzemieślniczej, który utrzymywała do końca XX wieku. Dziś jest fragmentem starego, zdekapitalizowanego<br>i zaniedbanego obszaru Łodzi, który zaludniają osoby ubogie, a sklepy są zamykane.</p> Grażyna Karpińska Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1971 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 „Nowohuckie podwórka” – od podwórka. Spojrzenie etnologa http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1972 <p>W artykule podjęto temat przydomowych przestrzeni znajdujących się w obrębie najstarszej części Nowej Huty. Chodzi tu o podwórka, a przede wszystkim znajdujące się w ich granicach ogródki, założone i uprawiane przez lokatorów tuż przy ścianach frontowych, pomiędzy bramami wejściowymi do domów, jak również na ich tyłach, bezpośrednio pod oknami mieszkań. Te nowohuckie ogródki, będące przestrzeniami wydzielonymi, są pretekstem do ukazania społeczności lokalnej. Artykuł jest próbą spojrzenia na nią przez pryzmat tych udomowionych skrawków ziemi, przekształconych przez podejmowane działania w miejsce, czyli przestrzeń oswojoną, obdarzoną indywidualnym rysem, wplecioną w życie jednostek i ogółu.</p> Ewa Baniowska-Kopacz Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1972 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Feeling at home in Grochów. The phenomenon of Kicia Kocia http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1973 <p>Zadomowienie można metaforycznie wiązać z zamieszkiwaniem (M. Heidegger) i odnajdywaniem/konstruowaniem własnego miejsca. Wychodząc m.in. od koncepcji Heideggera i M. de Certeau, autor pokazuje, jak może w dzisiejszych czasach wyglądać proces tworzenia własnego miejsca. Przywołując różne przykłady oswojonych „miejsc/lokali” (tawerna w Dymie P. Austera i W. Wanga, lokalny sklepik w antropologicznym filmie Tobacco, Truths and Rummikub S. Meyknechta, „ruchomy bar” w Ankarze opisany przez D. Altaya), autor konstruuje niejednoznaczną koncepcję „własnego miejsca dziś”. Kluczowy dla rozważań przykład to tworzenie i funkcjonowanie klubokawiarni Kicia Kocia na warszawskim Grochowie. Pokazuje on, jak „realne miejsce” może być tworzone zrazu wirtualnie (Facebook), dzięki opowieściom i rzeczom, a następnie dzięki samym ludziom, czy też relacjom, jakie oni nawiązują ze sobą. To ci ostatni – czy też sieć relacji – pozwalają na zbudowanie miejsca-kłącza, promieniującego na całą dzielnicę.</p> Sławomir Sikora Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1973 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 U siebie w biurze. Materialne środowisko homo officens http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1975 <p>W artykule przedstawiono procesy zadomawiania się w przestrzeni biurowej. Autorka opisuje najpierw sposoby oswajania i personalizowania biur terytorialnych: analizuje sposoby oddolnego kształtowania i oswajania przestrzeni pracy, wpisywania w nią tożsamości i biografii pracowników, a także oporu i kontestacji, czyli taktyk, które są odpowiedzią na strategie korporacyjne. Następnie omawia zmiany w aranżacji przestrzeni pracy w biurach nieterytorialnych. Autorka pokazuje też, jak ważną rolę w tych procesach odgrywają producenci mebli biurowych, kształtujący i przechwytujący zarówno taktyki, jak i strategie związane z organizacją przestrzeni biurowej.</p> Karolina Dudek Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1975 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Proces wrastania autochtonów i przesiedleńców w nową przestrzeń kulturową na Śląsku po II wojnie światowej http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1976 <p>Decyzją konferencji jałtańskiej w 1945 r. wytyczono nowe granice państwa polskiego po II wojnie światowej oraz ustalono konieczność wysiedlenia Niemców z ziem przekazanych Polsce. Doprowadziło to do masowych przesiedleń ludności z dawnych terenów wschodnich II Rzeczypospolitej na tzw. odzyskane ziemie zachodnie, dla której proces „wrastania” w nową przestrzeń był wyjątkowo traumatyczny. Autorka śledzi ten skomplikowany i długotrwały proces na przykładzie Opolszczyzny, gdzie funkcjonowały obok siebie dwie wspólnoty: przesiedleńców i autochtonów, w równym stopniu przeżywające szok związany z niełatwą adaptacją do nowej rzeczywistości politycznej. Dramatyzm tej sytuacji wynikał także ze zderzenia z sobą odmiennych wspólnot pamięci. Zdaniem autorki obecnie możemy już mówić o postępującej finalizacji procesu „oswajania przestrzeni”, co dokumentują doświadczenia trzeciego pokolenia „wykorzenionych”.</p> Janina Hajduk-Nijakowska Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1976 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Gdy dom nie jest domem. Kraków w cieniu Lwowa http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1977 <p>Przesiedlenia były udziałem pokolenia, które przeżyło czas II wojny światowej. Przeżycia z tym związane są mocno zakorzenione w sferze emocji wpływających na kształtowanie opowieści o mieście utraconym i o mieście nowego osiedlenia. Zakres interpretacyjny analizy wyznacza kluczowa kategoria pamięci i jej pochodne: wspólnota pamięci, pamięć prywatna, emocjonalna wspólnota pamięci oraz trauma i nostalgia. Szerokie spektrum terminów upoważnia, by odnieść je do świata przeżywanego i praktyk życia codziennego, jakie były udziałem lwowian przybyłych do Krakowa po drugiej wojnie światowej oraz ich potomków utożsamiających się z rodzinną pamięcią. Emocjonalną wspólnotę pamięci „lwowskich krakowian” określa kilka wyznaczników: tożsame miejsce pochodzenia (niekoniecznie – urodzenia), trauma wojny i wysiedlenia, późniejsze zamieszkanie w Krakowie (w różnym czasie). W tych kontekstach sytuują się ich doświadczenia i przeżycia – piętno utraty własnego domu i miasta, brak zakorzenienia, poczucie tymczasowości, wyobcowania, tęsknota za dawnym miejscem i czasem. Na poły realne, na poły metafizyczne zanurzenie w przestrzeni Lwowa, dotychczas codziennej i swojskiej, a potem gwałtownie zawłaszczonej przez ideologię i politykę spowodowało, że dla wielu lwowian nowe miejsce zamieszkania – Kraków z historycznym splendorem matecznika polskości – nie stało się domem, mimo że wartości kultury narodowej były im bardzo bliskie.</p> <p>Mityzacja rodzinnego miasta nie zaskakuje, to oczywista prawidłowość kulturowa,&nbsp; warto natomiast rozważyć stosunkowo nikłą obecność Lwowa w Krakowie. Inaczej niż we Wrocławiu, którego pustą powojenną przestrzeń wypełnili imigranci, w Krakowie zetknęli się oni z zasiedziałą społecznością, z rezerwą odnoszącą się do inności przybyszy ze wschodu. Pamięć o utraconym Lwowie była w Krakowie pamięcią wyobcowaną. Nie da się tego wytłumaczyć li tylko cenzurowaniem <em>tematyki</em> kresowej w oficjalnym dyskursie epoki Polski Ludowej. Skądinąd przecież wiadomo, że paradoksalnie spowodowało to silną mitologizację Kresów i miast kresowych w potocznej świadomości Polaków. W pozbawionym polskich treści Wrocławiu mit Lwowa zagnieździł się na dobre i miasto stało się spadkobiercą lwowskiej tradycji. Tymczasem Kraków w latach powojennych zmagał się z procesem dewaluacji swego symbolicznego znaczenia, wprawdzie zakorzenionego w polskim uniwersum narodowym, ale podlegającego ideologicznym manipulacjom.</p> <p>Diaspora lwowska budowała obraz Krakowa przez przeciwieństwo do Lwowa. W rodzinnych przekazach tamten Lwów, owiany nutą nostalgii, był i jest mentalną ostoją mocno osadzoną we własnej pamięci pierwszego pokolenia migrantów i pamięci przekazanej dzieciom i wnukom wychowanym już w nowym miejscu. Stał się miejscem symbolicznym i niczym Paryż Hemingwaya – nigdy nie ma końca.</p> Róża Godula-Węcławowicz Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1977 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Przesiedleńcy ze strefy wykluczenia po katastrofie atomowej w Czarnobylu: problemy z zadomawianiem się w nowej przestrzeni http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1979 <p>Po katastrofie atomowej w Czarnobylu powstała (także na Białorusi) tzw. strefa wykluczenia – ok. 30 km od reaktora, z której mieszkańców przesiedlono na tereny „czyste”. Poddano analizie wypowiedzi świadków zawarte w prozie dokumentalnej, tekstach gwarowych, publicystyce oraz w Białoruskim Archiwum Historii Mówionej. W relacjach szukano odpowiedzi na pytania: kto to są czarnobylcy i jak ich postrzegają inni, zwłaszcza tuż po awarii, jaka była reakcja ludzi na ewakuację, co autochtoni wyjeżdżając zabierali ze sobą, co i dlaczego zostawiali na miejscu, jaki był ich stosunek do nowych komfortowych domów i mieszkań, jak się urządzali na nowym miejscu, gdzie chowali zmarłych oraz czy udało im się zadomowić w nowym locum. W wyniku analizy wypowiedzi oraz zestawieniu ich z rozważaniami nad fenomenologią przestrzeni, w oparciu o studium H. Buczyńskiej-Garewicz, pojęcia zakorzenienia S. Weil i J. Tischnera, koncepcję „rytów przejścia” A. van Gennepa, autorka dochodzi do wniosku, że większość czarnobylców jest głęboko zakorzeniona w ojcowiźnie, co nie daje możliwości rozszerzenia pojęcia „dom” i uniemożliwia „zadomowienie”. Ludzie cierpią na nowym miejscu, czasem wracają do siebie. Jako strategie oswajania nowej przestrzeni zauważono jedynie skoncentrowanie się na pracy, najchętniej na roli (działce), lub na zdrowiu własnych dzieci.</p> Jadwiga Kozłowska-Doda Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1979 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Fenomén návratu domov. Mladí ľudia a ich návrat zo zahraničia na Slovensko http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1980 <p>Migrácia a migračná skúsenosť v súčasnosti predstavuje významný fenomén pre rôzne skupiny obyvateľstva<br>na Slovensku. Je považovaná za jednu z kľúčových civilizačných výziev. Hlavným zámerom tejto štúdie je<br>priniesť prvé poznatky o pomerne málo riešenej problematike, ktorou je dôvod pre návrat mladých ľudí<br>domov. Príspevok sa zaoberá procesom rozhodovania mladých migrantov pre návrat domov, pričom jeho<br>komplementárnou súčasťou je aj kultúrny šok z návratu. Všímame si, akú úlohu v tomto procese zohráva<br>kategória domova a aké dimenzie sa s ním spájajú. Čo kreuje pocit „opäť doma“ v pozitívnych i negatívnych<br>konotáciách. Bližšie sa venujeme štyrom prekrývajúcim sa a interaktívnym rozmerom domova: priestorovému,<br>časovému, emocionálnemu a racionálnemu, ktoré podopierame výsledkami terénneho výskumu. Výskum<br>bol realizovaný na základe rozhovorov s mladými ľuďmi na Slovensku.</p> Katarína Koštialová, Roman Hofreiter Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1980 Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Jak mieszka „słoik”? Proces zadomawiania się w Warszawie na przykładzie studentów pochodzących spoza stolicy http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1982 <p>Autorka artykułu opisuje proces zadomawiania się i jego praktyczny wymiar na podstawie badań przeprowadzonych w latach 2013–2016 wśród pochodzących spoza stolicy studentów warszawskich uczelni publicznych (potocznie nazywanych „słoikami”). Zadomawianie się rozumiane jest jako relacja z miastem, która kształtuje się i zmienia poprzez codzienne praktyki. Omówione zostają motywy migracji, reakcja na zmianę, przemiany dotyczące znajomości topografii, poruszania się (przemieszczania się), wynajmu mieszkania, relacji społecznych oraz zakotwiczenia wspomnień w miejskiej przestrzeni.</p> Katarzyna Zarzycka Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1982 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Nauczyć się swojego domu. Mieszkania treningowe – trening w mieszkaniu http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1985 <p>W krajobrazie dużego polskiego miasta zauważyć można bezdomnych, wobec których inicjowane są liczne działania mające pomóc im przetrwać w tym trudnym stanie oraz z niego wyjść. W Krakowie podejmuje je między innymi Dzieło Pomocy św. Ojca Pio. Jedną z faz wychodzenia z bezdomności jest pobyt w „mieszkaniu<br>treningowym”. Celem jest nauczenie się troski o mieszkanie i odpowiedniego gospodarowania zarobionymi środkami. W artykule, na podstawie obserwacji, analizy dokumentów oraz wywiadów z pracownikami Dzieła, podjęto próbę pokazania niełatwej drogi do „nauczenia się swojego domu”.</p> Piotr Śliwiński Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1985 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Bezdomni, mobilni, zadomowieni mieszkańcy miast (w praktykach artystycznych) http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1986 <p>Problem zadomawiania się osób bezdomnych w mieście podjęty zostaje w artykule ze względu na analizę społecznie zaangażowanych w ten proces praktyk artystycznych. Wybrane projekty składają się na obiecujący&nbsp; materiał badawczy, prowokujący do zatrzymania się nad relacją mobilności i zadomawiania się w mieście&nbsp; (przyswajania miasta) w kontekście miejskiej demokratyzacji. Autorka zwraca uwagę na epistemologiczne oraz aktywizujące funkcje omawianych przedsięwzięć, zbliżających praktykę artystyczną (demaskującą polityczne reprezentacje) do miejskich badań (dokumentujących, analizujących, dostarczających praktycznych narzędzi). Przedsięwzięcia te skłaniają do ponownego prześledzenia zależności: wykluczenia i prawa do miasta (do domu), miejsca i „nie-miejsca” – w odniesieniu do konkretnych sposobów (praktyk) zamieszkiwania postindustrialnych miast przez osoby bezdomne.</p> Joanna Pankau Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1986 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Dom na wsi. Antropologiczna lektura palimpsestów etnicznych: zamieszkanie i zadomowienie http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1988 <p>Swoje rozważania autor prowadzi w trzech przenikających się płaszczyznach.<br>W płaszczyźnie pierwszej autor próbuje pokazać, że metaforyczne pojęcie palimpsestu, odnoszone w antropologii – bez mała paradygmatycznie – do miasta i jego przestrzeni, może być z równym powodzeniem stosowane wobec wsi i przestrzeni wiejskiej. Dom na wsi, jak dom w mieście, ulokowany w przestrzeni nacechowanej etnicznie, na przykład dom poniemiecki, może być wówczas widziany jako – określony złożonością dziejów i kulturową logiką – palimpsest etniczny.<br>Dociekaniami w drugiej płaszczyźnie autor stara się dowieść, że antropologiczna lektura domu jako palimpsestu etnicznego polega na czytaniu (wypatrywaniu i analizie) szczególnych kombinacji śladów-rzeczy. Ma to być przy tym lektura podwójna: i wdzierająca się w głąb, czyli w nakładające się z biegiem czasu warstwy palimpsestu, i poruszająca się – w poszukiwaniu inwolucji – po jego strukturach powierzchniowych. Odpowiada to idei wiązania czytania palimpsestycznego z czytaniem palimpsestowym, przedstawionej przez Sarę Dillon.<br>W płaszczyźnie trzeciej, na przykładzie dwóch (stojących po sąsiedzku) domów poniemieckich we wsi Cekcyn w Borach Tucholskich i historii przybyłych tu dwóch rodzin polskich, autor ukazuje przydatność takiej lektury do diagnozy dwóch typów zamieszkania – tego, które zmierza do nieudanego zadomowienia,<br>i tego, które w intencjach i działaniach prowadzi do zadomowienia udanego. Lekturę wiejskich domów-palimpsestów etnicznych autor opiera głównie na relacjach wspomnieniowych odtwarzających okres osiedlania się w Borach Tucholskich po II wojnie światowej, czyli – w historii owych polskich rodzin – epizod<br>zamieszkania przez nie w domach poniemieckich.</p> Andrzej Wejland Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1988 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Nájomné bývanie na vidieku na príklade výskumu vybraných obcí http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1989 <p>Rôzne formy nájomného bývania existovali na slovenskom vidieku aj v minulosti, v priebehu histórie sa menili. K poslednej veľkej zmene došlo po roku 1989, keď sa zmenili vlastníci bytov. Počet nájomných bytov sa tak v meste, ako aj na vidieku minimalizoval. V 21. storočí sa pomaly situácia mení a význam nájomných<br>bytov vzrastá. O ich súčasnom stave na Slovensku informuje táto štúdia na príklade vybraných úspešných obcí Slovenska. Vývin javu je sledovaný aj v európskom kontexte.</p> Zuzana Beňušková Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1989 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Rola i znaczenie dźwięku dzwonów w kształtowaniu poczucia zadomowienia http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1990 <p>Poczucie zadomowienia nie odnosi się wyłącznie do domu, czyli murów stanowiących bezpieczne schronienie, ale także do najbliższego otoczenia, gdzie człowiek czuje się u siebie. To otoczenie w niniejszym tekście zostanie przedstawione w perspektywie soundscape – brzmienia środowiska, w którym poczuciu domowości<br>i swojskości towarzyszą dźwięki dzwonów. Dzwony były i nadal są związane z tradycją religijną, lecz także wyrażają związek z lokalną przestrzenią i wywołują poczucie zadomowienia. Artykuł ma na celu zwrócenie uwagi na audialne doświadczanie otoczenia i pokazanie poczucia zadomowienia poprzez dźwięki, które<br>zakotwiczają człowieka w danej przestrzeni, zapewniają bezpieczny azyl oraz budzą nostalgię.</p> Małgorzata Dziura Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1990 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 „Prosím nepáliť sviečky, ešte žijeme“ – k problematike „zabývania sa“ v priestore cintorína http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1991 <p>Analogická predstava o hrobe ako o „dome“ pre zosnulého patrí k archaickým v rámci tradičnej duchovnej kultúry mnohých spoločenstiev, a to nielen v rámci Európy. Aj v súčasnosti možno sledovať takýto prístup v správaní, predstavách a uvažovaní súčasníkov, najmä z radov najstaršej generácie. V kontexte týchto predstáv pristupujú k príprave vlastného miesta posledného odpočinku ešte počas svojho života. Hoci má tento jav svoj pôvod v mestskom prostredí, resp. v prípade vyššie postavených, majetných rodín, v priebehu niekoľkých desaťročí sa rozšíril aj v rôznych vrstvách obyvateľov vidieka. Príspevok sleduje aktuálne spôsoby „zabývania sa“ v priestore cintorína, prístup k tomuto javu na základe dlhodobého sledovania problematiky vo vidieckom prostredí Slovenska. Približuje jeho genézu, analyzuje stratégie prípravy miesta na pochovanie (prípadne na vloženie urny), pričom definuje motívy takéhoto správania, jednotlivé podoby „obsadzovania“ miesta v cintoríne ešte počas života dotyčného.</p> Margita Jágerová Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1991 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Kosmiczne i społeczne wymiary zadomowiania się w przestrzeni. Przykład acefalicznego ludu Konkomba z Ghany i Togo http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1993 <p>Zadomowianie się tradycyjnych społeczeństw rolniczych w przestrzeni odbywa się na poziomie kosmicznym i społecznym. Ma ono na celu zjednanie sił niewidzialnych rządzących ziemią oraz stworzenie ram do prokreacji zgodnie z przyjętymi zasadami małżeństwa. Artykuł powstał na podstawie badań prowadzonych u ludu Konkomba z Północnego Togo, osiadłego na rozległym obszarze doliny rzeki Oti około 200 lat temu. Jest to społeczeństwo typowo acefaliczne, które charakteryzuje się dużym rozproszeniem osiedli i niezależnością polityczną rodzin. Zajmowanie nowych terenów związane było ze stworzeniem odniesienia symbolicznego do ziemi, zaś przez budowę zagród i osiedli jako przestrzeni życia, z potwierdzeniem więzów między członkami rodziny oraz między żyjącymi a zmarłymi krewnymi. Intymność domu, rytuały regulujące relacje międzyludzkie oraz płodność zapewniona przez przodków i duchy rządzące ziemią umożliwiają Konkomba bezpieczną codzienność.</p> Jacek Pawlik Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1993 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Muzeum Tatrzańskie jako laboratorium dziedzictwa. Część II http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1994 <p>Pod koniec XIX wieku w niewielkiej górskiej miejscowości Zakopane polscy intelektualiści założyli Muzeum Tatrzańskie – placówkę, która z czasem urosła do rangi muzeum o znaczeniu ogólnonarodowym, odgrywając istotną rolę w kształtowaniu wizerunku Tatr i góralszczyzny w polskiej kulturze. W prezentowanym<br>artykule autorka stara się prześledzić stosowane w Muzeum Tatrzańskim praktyki muzealne i koncepcje gromadzenia, przechowywania i eksponowania zbiorów, chcąc tym samym uchwycić wytwarzane tu w różnych okresach czasu odmienne wizje góralszczyzny i odpowiadające im koncepcje dziedzictwa kulturowego.</p> Stanisława Trebunia-Staszel Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1994 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Dziedzictwo Docklands a transformacja dawnych terenów portowych Londynu. Obszar Bermondsey Riverside: od Tower Bridge do King’s Stairs Gardens http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1995 <p>W okresie potęgi Imperium Brytyjskiego tereny portowe Londynu stanowiły centrum światowego handlu. Wyróżniała je szczególna odrębność przestrzenna i kulturowa, składające się na ich niepowtarzalne dziedzictwo. Gdy w 2. połowie XX wieku uległy degradacji, tereny te objęto programem rewitalizacji pod wspólną nazwą Docklands, by w latach 80. XX wieku – czasach finansowej prosperity i boomu budowlanego − poddać je przyspieszonej transformacji architektoniczno-urbanistycznej. Konsekwencją wprowadzonych zmian była m.in. gentryfikacja. Celem artykułu jest przedstawienie problematyki urynkowienia procesu rewitalizacji dawnych terenów portowych wobec ich dziedzictwa materialnego i niematerialnego. Autorka podejmuje próbę przekrojowego spojrzenia na transformację wybranej części Docklands, z akcentem na przemiany, jakich dokonano na polu architektury. Analizowany obszar Bermondsey Riverside odwiedziła kilkakrotnie w latach 2008–2018.</p> Joanna Krajewska Copyright (c) 2020 http://journals.iaepan.pl/jue/article/view/1995 Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200