https://journals.iaepan.pl/khkm/issue/feed Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 2021-09-03T09:22:58+02:00 Maciej Radomski kwartalnik@iaepan.edu.pl Open Journal Systems <div><strong>„Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”</strong> jest wydawany przez Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.<br>Ukazuje się nieprzerwanie od roku 1953.<br>Pismo ma charakter interdyscyplinarny, integrując zwłaszcza historyków, historyków sztuki, archeologów i etnologów, zainteresowanych dziejami cywilizacji. Publikowane materiały dotyczą głównie materialno-technicznej strony procesów produkcji, konsumpcji i wymiany, zachodzących od pradziejów po wiek XX na ziemiach polskich oraz zagranicą, szczególnie w krajach Europy Środkowej.<br>Na łamach czasopisma zamieszczane są artykuły w języku polskim i w językach kongresowych, zróżnicowane pod względem tematyki oraz formy, a także pozycje o charakterze recenzyjnym i sprawozdawczym.<br>Procedura recenzyjna, przygotowanie do druku oraz publikacja tekstów na łamach czasopisma są bezpłatne.</div> <div>Do wszystkich publikowanych materiałów zapewniany jest natychmiastowy wolny dostęp na międzynarodowej licencji CC-BY 4.0.</div> <div><a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" target="_blank" rel="noopener"><img src="/public/site/images/mradomski/ccby1.jpg"></a>&nbsp;&nbsp; <a href="https://journals.iaepan.pl/khkm/copyright" target="_blank" rel="noopener"><img src="/public/site/images/mradomski/open-access-logo_312.png"></a></div> <div>&nbsp;<br>Wszystkie artykuły przeznaczone do publikacji na łamach czasopisma są skanowane w celu wykrycia ewentualnego plagiatu przy użyciu programu antyplagiatowego.</div> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <p>PL ISSN: <strong>0023-5881<br></strong>e-ISSN:<strong> 2719-6496<br></strong>DOI: <strong>10.23858/KHKM</strong> <br>Punkty MNiSW 2019: <strong>70</strong></p> https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2817 Techniki rozbiórki krzyżackich obiektów warownych w średniowieczu (Potterberg, Nieszawa, Toruń, Papowo Biskupie) 2021-07-31T18:59:13+02:00 Dominika Szczupak dominika19973@onet.eu <p>Tematem artykułu jest rozbiórka kilku wybranych założeń krzyżackich, mających mury o konstrukcji drewniano-ziemnej (w 1283 r., Potterberg), ceglanej (w XV w., zamki w Nieszawie i Toruniu) lub kamiennej (w XV w., Papowo Biskupie). Omówiono okoliczności podjęcia tych prac oraz próbę rekonstrukcji przebiegu i organizacji tych przedsięwzięć na podstawie źródeł pisanych oraz wyników dotychczasowych badań archeologicznych.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2818 Testamenty jako narzędzia władzy. Wnioski z analizy późnośredniowiecznych krakowskich testamentów 2021-09-03T09:08:27+02:00 Jakub Wysmułek jakub_wysmulek@yahoo.com <p>W artykule przedstawiono problem funkcjonowania późnośredniowiecznych testamentów mieszczańskich jako narzędzi władzy oraz wpływu, jaki te akty wywierały na relacje społeczne i ekonomiczne w mieście. Władzę zdefiniowano jako możliwość posługiwania się zgodnie z własną wolą określonymi zasobami, wpływania na relacje z innymi osobami oraz kontrolowania ich postępowania. W pierwszej części zaprezentowano genezę testamentu średniowiecznego i jego adaptację na gruncie praktyki prawnej w późnośredniowiecznym Krakowie. W tym kontekście omówiono wpływ testamentów na stopniowe poszerzanie prawa jednostki do dysponowania swymi dobrami. W drugiej części artykułu wskazano przykłady wykorzystania testamentów do wywierania wpływu na innych i kształtowania stosunków z nimi. W podsumowaniu zaprezentowano argumenty przemawiające za uwzględnieniem konceptu władzy w badaniach nad testamentami.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2820 Ekonomiczny aspekt funkcjonowania zakładu rzemieślniczego w Krakowie pod koniec XVI i w pierwszej połowie XVII wieku na przykładzie przedsiębiorstwa piwowarsko-karczmarskiego 2021-09-03T09:18:57+02:00 Sławomir Dryja slawomir.dryja@upjp2.edu.pl <p>Zagadnienia przedstawione w tekście dotyczą analizy kosztów produkcji piwowarskiej w Krakowie u schyłku XVI w. na podstawie Obrachowania kosztu waru piwa dołączonego do taksy wojewodzińskiej wydanej w 1593 r. Podzielono je na cztery zasadnicze grupy: surowce i materiały, robociznę, podatki i opłaty oraz czynsz. Ustalono, że największy wpływ na cenę trunku miały surowce (pszenica, chmiel, drewno do opalania pieców), a pozostałe składniki miały znaczenie marginalne. W artykule przeanalizowano też funkcjonowanie rynku w obliczu gwałtownych fluktuacji cen surowców. Wskazano na prawdopodobne przestrzeganie cen zawartych w taksach, rekompensowanie drożejących surowców poprzez zaniżanie jakości piwa, a tym samym na negatywną rolę mechanizmu regulacji cen w pierwszej połowie XVII w.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2791 „By umarłą widzieć… okno się musiało w trunnie wyrząć”. Rozważania o początkach portretu trumiennego 2021-09-03T09:21:53+02:00 Aleksander Jankowski aleksander.jankowski@ukw.edu.pl <p>Artykuł dotyczy portretu trumiennego, czyli malowanego na blasze wizerunku nieboszczyka, który przytwierdzany był do trumny na czas egzekwiów. Autor analizuje ten artystyczny fenomen sztuki i kultury śmierci doby staropolskiej oraz związaną z nim problematykę badawczą. Wyjaśnia zagadnienie jego genezy, metryki oraz funkcji w sarmackiej obyczajowości w okresie nowożytnym.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2792 Modele architektoniczne narzędziem włoskiej praktyki projektowania i ich stosowanie w dawnej Rzeczypospolitej 2021-09-03T09:04:59+02:00 Paweł Dettloff pawel.dettloff@ispan.pl <p>Artykuł poświęcony jest wyjaśnieniu pojęcia modelu architektonicznego, jego genezy i praktyki zastosowania na ziemiach polskich. Zwyczaj ich wykonywania wprowadzili w Rzeczypospolitej włoscy architekci, a ugruntować mogli budowniczowie z krajów niemieckich. Modele były znane i wykonywane od XVI w., zapewne znacznie częściej niż wskazują na to nieliczne, zachowane do dziś egzemplarze. Te ostatnie pochodzą z XVIII w., a przedstawiają hełmy wież kolegiaty św. Anny w Krakowie, fasadę katedry poznańskiej oraz drewniany kościół w Szalowej.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2793 Świat kultury materialnej na magnackim dworze na przykładzie rejestrów majątkowych Anny Katarzyny z Sanguszków Radziwiłłowej z lat 1738–1741 2021-09-03T09:22:58+02:00 Anna Penkała-Jastrzębska anna.penkala-jastrzebska@up.krakow.pl <p>Celem artykułu jest analiza rejestrów majątku kanclerzyny litewskiej Anny Katarzyny z Sanguszków Radziwiłłowej, rozpoznanie rytmu funkcjonowania jej dworu, w tym odróżnienie spraw codziennych od różnych przejawów przepychu i luksusu. Podstawą są rozmaite rejestry majątkowe kanclerzyny. Analizowane materiały z lat 1738–1741 dotyczą przede wszystkim specyfiki funkcjonowania dworu bialskiego. Bazę źródłową uzupełniają zapiski z prywatnej korespondencji, wskazujące na prywatne upodobania magnatki i sposób pozyskiwania określonych przedmiotów. Wykorzystane rejestry rzeczy ukazane zostały jako cenne źródło do poznania dworskiej codzienności w XVIII stuleciu oraz doskonały materiał do badań wielu zagadnień z ówczesnej sfery materialnej.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2821 Tomáš Klír, Rolnictvo na pozdnĕ středověkém Chebsku: Sociální mobilita, migrace a procesy pustnutí, Praha 2020 [recenzja] 2021-07-31T18:53:43+02:00 Mateusz Goliński mateusz.golinski@uwr.edu.pl <p>Recenzja z publikacji na temat&nbsp;społecznej i geograficznej mobilności rolnictwa w późnym średniowieczu na przykładzie ziemi chebskiej.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2822 Studia Lednickie, t. XVIII, red. Andrzej M. Wyrwa, Dziekanowice 2019 [notka] 2021-07-31T18:53:42+02:00 Karol Kollinger karolkollinger@gmail.com <p>Notka o publikacji.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2823 „Opus mixtum”, nr 1–8, 2013–2020 [notka] 2021-07-31T18:53:41+02:00 Karol Kollinger karolkollinger@gmail.com <p>Omówienie publikacji.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2824 Ernst Schubert, Jedzenie i picie w średniowieczu, Toruń 2019 [notka] 2021-07-31T18:53:41+02:00 Andrzej Klonder andrzej.klonder@gmail.com <p>Notka o publikacji.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2825 Residentiae tempore belli et pacis. Materiały do badań i ochrony założeń rezydencjonalnych i obronnych, red. Piotr Lasek, Piotr Sypczuk, Warszawa 2019 [notka] 2021-07-31T18:53:40+02:00 Wojciech Bis wojtekbis@wp.pl <p>Omówienie publikacji.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021 https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/2826 Maria Bogucka (1 VI 1929 – 27 X 2020) 2021-07-31T18:53:39+02:00 Andrzej Klonder andrzej.klonder@gmail.com <p>Wspomnienie o badaczce - Marii Boguckiej.</p> 2021-07-31T00:00:00+02:00 Copyright (c) 2021