https://doi.org/10.23858/FAH36.2023.003
This article presents the state of archaeological research on Jewish cemeteries in Central-East Europe, mainly on the basis of excavations conducted in Poland, Czechia, and Lithuania). It presents the possibilities of reconstructing funerary rituals on the basis of archaeological findings: the organisation of the burial space, the dress and equipment of the deceased, the layout of the corpse and the arrangement of the interior of the burial pit. Possibilities for interdisciplinary studies of the funerary customs of the Central European diaspora were studied and further research needs were identified.
Download files
Citation rules
Licence
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Abrahams I. 1993. Jewish Life in the Middle Ages. The Jewish Publication Society Philadelphia and Jerusalem.
Google Scholar
Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego: 6 IX 1939-23 VII 1942 [Adam Czerniakow’s Warsaw ghetto diary], ed. Marian Fuks. Warszawa 1983.
Google Scholar
Adamczyk-Garbowska M., Kopciowski A., Trzciński A. 2009. Księgi pamięci jako źródło wiedzy i historii, kulturze i Zagładzie polskich Żydów. In: Tam był kiedyś mój dom… Księgi pamięci gmin żydowskich. Wybór, opracowanie i przedmowa M. Adamczyk-Garbowska, A. Kopciowski, A. Trzciński. Lublin, 11-86.
Google Scholar
Adamska D. 2018. W sprawie lokalizacji cmentarzy żydowskich na średniowiecznym Śląsku. “Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 66(1), 3-19.
Google Scholar
Alder C., Matt Ch. Ph. 2010. Der mittelalterliche Friedhof der ersten jüdischen Gemeinde in Basel. Ausgrabungen in Kollegiengebäude der Universität. Mit einem numismatischen Beitrag von Beatrice Schärli und Michael Matzke. Materialhefte zur Archäologie in Basel 21. Basel.
DOI: https://doi.org/10.12685/mh.21.2010.1-135
Google Scholar
Andrałojć M. 2015. Wczesnopiastowskie cmentarzysko rzędowe w Gołuniu, gm. Pobiedziska, woj. Wielkopolskie. “Studia Lednickie” 14, 15-176.
Google Scholar
Aust C. 2019. Covering the Female Jewish Body. Dress and Dress Regulations in Early Modern Ashkenaz. “Central Europe” 17(1), 5-21.
DOI: https://doi.org/10.1080/14790963.2019.1684782
Google Scholar
Baksik Ł. 2012. Macewy codziennego użytku. Wołowiec.
Google Scholar
Bałaban M. 1929. Zabytki historyczne Żydów w Polsce. Warszawa.
Google Scholar
Banasiewicz-Ossowska E. 2007. Między dwoma światami. Żydzi w polskiej kulturze ludowej. Wrocław.
Google Scholar
Barnea S. 2020. Black Wedding. “Segula. The Jewish History Magazine” 53 / Av 5780.
Google Scholar
Bibel P. 2021. Szebreszin / שעברעשין from English translated by T. Pańczyk. Kraków, Budapeszt, Syrakuzy.
Google Scholar
Bednarek M. 2020. Sytuacja prawna cmentarzy żydowskich w Polsce 1944-2019. Kraków, Budapeszt, Syrakuzy.
Google Scholar
Bergman E. 1997. Dokumentacja synagog i cmentarzy żydowskich w Polsce. In: K. Pilarczyk (ed.), Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich. Materiały z konferencji Kraków 21-23 X 1995. Kraków, 323-328.
Google Scholar
Biegeleisen H. 1929. Lecznictwo ludu polskiego. Kraków.
Google Scholar
Biegeleisen H. 1930. Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego. Warszawa.
Google Scholar
Bielawski K. n.d. Ohele w Polsce z uwzględnieniem ich występowania na cmentarzach wielkomiejskich. In: I. Gadowska (ed.), Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej / Urban Jewish Cemeteries in Central and Eastern Europe. Łódź, 97-120.
Google Scholar
Bielawski K. 2020. Zagłada cmentarzy żydowskich. Biblioteka „Więzi” 359. Warszawa.
Google Scholar
Bis W., Więckowski W. 2017. Cmentarz żydowski w Węgrowie w świetle sondażowych badań archeologicznych. “Rocznik Liwski” 9(2016/2017), 109-129.
Google Scholar
Blanchard Ph., Georges P. 2010. Le cimetière juif de Châteauroux: informations historiques, résultats archéologiques et approche comparative. “Revue de l’Académie du Centre” 2010, 33-57.
Google Scholar
Blanchard Ph., Livet J., Holzem N., Kacki S., Jesset S., Dhérin D., Breuer-Weil D. 2022. Le cimetière juif médiéval de l’avenue des marins à Châteauroux. Rapport final de fouille programmée 1: texte et figures. Rapport Final de fouille programmée, Maison des Sciences de l’Homme d’Aquitaine.
Google Scholar
Borkovský I. 1948. Pohřebiště obchodníků z doby knížeci v Praze I. “Slavia Antiqua” 1, 460-484.
Google Scholar
Borowska-Strugińska B. 2005. Uwagi na temat niektórych elementów obrządku pogrzebowego ludności żydowskiej pochowanej na cmentarzysku w Brześciu Kujawskim. In: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (eds.), Do, ut des – dar, pochówek, tradycja. Funeralia Lednickie 7. Poznań, 233-237.
Google Scholar
Cała A. 1989. Asymilacja Żydów w Królestwie Polskim (1864-1897). Warszawa.
Google Scholar
Chajes Ch. 1928. גלייבונגען און מנהגים אין פארבינדונג מיטן טויט [Glejbungen un minhogim in farbindung mitn tojt].פילאלאגישע שריפטן “ ” [Filologishe Shriftn] 2, 281-328.
Google Scholar
Čižmář Z. 1999. Prostějov (okr. Prostějov). Hlaváčkovo nám./Šerhovní ul. – centrum města. “Přehled Výzkumů” 40, 366-369.
Google Scholar
Cluse Ch. 2018. The Jews of Medieval Ashkenaz: Topographies of Memory. In: Rostros judíos del Occidente medieval XLV Semana Internacional de Estudios Medievales. Estella-Lizarra 17/20 de julio de 2018. Navarra, 137-165.
Google Scholar
Cymbalak T., Staňková V. 2014. Židovská zahrada na Novém Městě pražském. Poslední poznatky na základě archeologického výzkumu. “Staletá Praha” 30(2), 86-110.
DOI: https://doi.org/10.56112/sp.2014.2.05
Google Scholar
Cymbalak T., Staňková V., Polakovič D. 2015. The Jewish Garden in the New Town of Prague. New Lessons Learned from the Archaeological Investigations undertaken by the National Heritage Institute in the Capital City of Prague. In: E. Doležalová et al. (eds.), Juden in der mittelalterlichen Stadt. Der städtische Raum im Mittelalter – Ort des Zusammenlebens und des Konflikts. Jews in the medieval Town. Urban space in the Middle Ages – a Place of Coexistence and Conflicts. Colloquia mediaevalia Pragensia 7. Prague, 149-168.
Google Scholar
Dekiert D. n.d. The Jewish Cemetery in Łódź: at the Crossroads of the Two Worlds. In: I. Gadowska (ed.), Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej / Urban Jewish Cemeteries in Central and Eastern Europe. Łódź, 19-35.
Google Scholar
Dragoun Z. 2002. K otazce tzv. pohřebiště cizich kupců v Bartolomějske ulici na Starem Městě pražskem. In: C. Buśko, J. Klápště, L. Leciejewicz, S. Moździoch (eds.), Civitas & villa. Miasto i wieś w średniowiecznej Europie Środkowej. Wrocław, Praha, 235-240.
Google Scholar
Dragoun Z. 2003. Zachranny vyzkum ve Staronove synagoze v Praze a posouzeni jeho vysledkůz hlediska etnickeho určeni zdejšiho osidleni. “Archaeologia historica” 28(1), 255-266.
Google Scholar
Ehl P., Pařik A., Fiedler J. 1991. Staré židovské hřbitovy Čech a Moravy. Praha.
Google Scholar
Fiedler J. 1992. Židovské památky v Čechách a na Moravě. Praha.
Google Scholar
Fiedler J. 1995. Żydowskie gminy wyznaniowe na Śląsku czeskim (morawskim) oraz ich cmentarze. In: J. Woronczak (ed.), Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce 2: Cmentarze żydowskie. Bibliotheca Judaica. Wrocław, 167-192.
Google Scholar
Fijałkowski P. 1989. Obrządek pogrzebowy Żydów polskich w świetle badań archeologicznych. O potrzebie badań archeologicznych nad historią i kulturą Żydów w Polsce. “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 3(151), lipiec-wrzesień 1989, 25-42.
Google Scholar
Fijałkowski P. 1993. Dzieje Żydów w Polsce. Wybór tekstów źródłowych XI-XVIII wiek. Warszawa.
Google Scholar
Fijałkowski P. 2003. Obrządek pogrzebowy Żydów polskich w XVI-XIX w. w świetle badań archeologicznych. In: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (eds.), Kobieta - śmierć - mężczyzna, Funeralia Lednickie. Spotkanie 5. Poznań, 361-371.
Google Scholar
Fijałkowski P. 2014. Uchwytne archeologicznie elementy żydowskiego obrządku pogrzebowego na ziemiach polskich w XVI-XIX wieku. Konfrontacja ze źródłami historycznymi i etnograficznymi, “Kwartalnik Historii Żydów” 2014(1), 60-98.
Google Scholar
Fischer A. 1921. Zwyczaje pogrzebowe ludu polskiego. Lwów.
Google Scholar
Friedhaber Z. 1990. ‘Plague Marriages’ as Reflected in Hebrew Literature and the Hebrew Press. "Dappim: Research in Literature" 7, 305-316 ,7.
Google Scholar
Fuks M., Skotnicki A. B., Podolska J., Szukalak M. 2012. Historia Statutu Kaliskiego księcia Bolesława Pobożnego z roku 1264 i jego iluminacji przez Artura Szyka w latach 1926-1928. Warszawa.
Google Scholar
Germania Judaica III: 1350–1519, 3. Teilband: Gebietsartikel, Einleitungsartikel und Indices, hg. von Arye Maimon s. A., Mordechai Breuer und Yacov Guggenheim, im Auftrag der Hebräischen Universität in Jerusalem. Tübingen 2003.
Google Scholar
Glikl. 2021. Siedem ksiąg. Pamiętniki z lat 1691-1719. Introduction and translation from Yiddish A. Rutkowski, ed. A. Jakimyszyn-Gadocha. Warszawa.
Google Scholar
Goldberg S.-A. 1989. Les deux rives du Yabbok. La maladie et la mort dans le judaïsme ashkénaze: Prague XVIe-XIXe siècle. Paris.
Google Scholar
Goldberg-Mulkiewicz O. 1986. Obrzędy żałobne i pogrzebowe Żydów polskich. “Polska Sztuka Ludowa” 40(1-2), 103-107.
Google Scholar
Gorlińska D. 2015. Żydzi w administracji skarbowej polskich władców czasu rozbicia dzielnicowego. Kraków.
Google Scholar
Haisig M. 1962. Rzemiosła kowalsko-ślusarskie na Śląsku do połowy XVIII wieku. Wrocław, Opole.
Google Scholar
Härtel S. 2016. Vom geraubten jüdischen Grabmal zum Zeichen der Völkerverständigung. Zum Bedeutungspotential einiger Regensburger Steine. In: Stadt Regensburg. Amt für Archiv und Denkmalpflege (Hrsg.), Spolien – steinerne Zitate der Geschichte. Von Romersteinen, Judensteinen und falschen
Google Scholar
Gräbern. Beitrage des 30. Regensburger Herbstsymposions für Kunst, Geschichte und Denkmalpflege vom 20. bis 22. November 2015. Regensburger Herbstsymposion für Kunst, Geschichte und Denkmalpflege 30. Regensburg, 48-61.
Google Scholar
Härtel S. 2017a. Jüdische Friedhöfe im mittelalterlichen Reich. Europa im Mittelalter Abhandlungen und Beiträge zur historischen Komparatistik 27, M. Borgolte, W. Huschner (eds.). Berlin, Boston.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110536362
Google Scholar
Härtel S. 2017b. Auf Spurensuche. Die Friedhofe der Juden nach ihrer Vertreibung. In: D. Weltecke (ed.), Zu Gast bei Juden. Leben in der mittelalterlichen Stadt. Konstanz, 109-115.
Google Scholar
Heilman S. 2001. When a Jew Dies: the Ethnography of a Bereaved Son. Berkley.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520353503
Google Scholar
Holašova T. 2019. Nejstarší židovský hřbitov v Prostějově. Bachelor thesis. Univerzita Palackého v Olomouci Filozofická fakulta Katedra historie – sekce archeologie. Olomouc.
Google Scholar
Hońdo L. 1999. Stary cmentarz żydowski w Krakowie. Historia cmentarza. Analiza hebrajskich inskrypcji. Kraków.
Google Scholar
Hońdo L. 2010. Cmentarz jako obraz dokonujących się przemian społeczności żydowskiej na przestrzeni XIX i XX wieku. In: L. Hońdo (ed.), 200 lat Nowego Cmentarza Żydowskiego w Krakowie. Kraków, 55‑67.
Google Scholar
Hońdo L. 2011. Dom przedpogrzebowy przy Żydowskim Nowym Cmentarzu w Krakowie. Kraków.
Google Scholar
Hońdo L. 2016. Sposoby pochówku Żydów na przykładzie krakowskich cmentarzy. In: D. Quirini-Popławska, Ł. Burkiewicz (eds.), Sacrum w mieście 2. Epoka nowożytna i czasy współczesne, wymiar religijny, kulturalny i społeczny. Kraków, 233-244.
Google Scholar
Horovitz M. 1901. Die Inschriften des alten Friedhofes der israelitischen Gemeinde zu Frankfurt a. M., Frankfurt am Main.
Google Scholar
Izraelita Lubelski. Wybór pism i korespondencji z Lublina do warszawskiego tygodnika „Izraelita” z lat 1866–1906 oraz esej „ O lecznictwie i przesądach leczniczych ludu żydowskiego” Henryka Lwa, z dziewięcioma pracami Aleksandra Gierymskiego. P. Nazaruk (ed.), Lublin 2021.
Google Scholar
Jacobs J. 2008. Houses of Life. Jewish Cemeteries of Europe. London.
Google Scholar
Jagielski J. 1995. Obecny stan cmentarzy żydowskich w Polsce. In: J. Woronczak (ed.), Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce 2: Cmentarze żydowskie. Bibliotheca Judaica. Wrocław, 229-235.
Google Scholar
Jagielski J. Cemeteries. https://sztetl.org.pl/en/tradycja-i-kultura-zydowska/religia/cmentarze-zydowskie-w-polsce-najwazniejsze-informacje. Available on-line 26.04.2022.
Google Scholar
Kafrissen R. 2020. Śluby w czasie zarazy. “Chidusz” 2020(3), 4-8.
Google Scholar
Kaizer A. 2009. Kapines. In: L. Lempertienė, J. Šiaučiūnaitė-Verbickienė (eds.), Žydai Lietuvoje. Istorija kultūra paveldas. Vilnius, 203-207.
Google Scholar
Kalush Memorial Book / Unger S. 1980. Ḳalush: ḥayeha ṿe-ḥurbanah shel ha-ḳehilah. Yerushalayim.
Google Scholar
Kitzur Shulchan Aruch. https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/4297832/jewish/Kitzur-Shulchan-Aruch.htm. Available on-line 12.12.2022.
Google Scholar
Klein R. n.d. Ashkenazi-Sephardi Cultural Dialogue in Funerary Art. of 19th-20th Century Metropolitan Cemeteries of the Balkans. In: I. Gadowska (ed.), Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej / Urban Jewish Cemeteries in Central and Eastern Europe. Łódź, 9-18.
Google Scholar
Kolatch A. 1993. The Jewish Mourner’s Book of Why. New York.
Google Scholar
Kolbuszewski J. 1981. Cmentarz jako tekst kultury. “Odra” 1981(11), 29-36.
Google Scholar
Kolbuszewski J. 1996. Cmentarze. Wrocław.
Google Scholar
Kotik J. 2018. Moje wspomnienia 1. Żydzi. Polska. Autobiografia 2. Warszawa.
Google Scholar
Krajewska M. 1989. Cmentarze żydowskie w Polsce: nagrobki i epitafia. “Polska Sztuka Ludowa – Konteksty” 43, 27-44.
Google Scholar
Krajewska M. 2000. Symbolika płaskorzeźb na cmentarzach żydowskich w Polsce. In: P. Blachetta-Madajczyk (ed.), „Lebn will ich” – „Ja chcę żyć”. To co pozostało: cmentarze żydowskie w Polsce. Białystok, 33-76.
Google Scholar
Król H. 1974. Dawne kowalstwo i ślusarstwo w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomie. Rocznik Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Sztuka 7. Bytom.
Google Scholar
Krügel M., Kirsch E. 2007. Der „Judenkirchhof“ zu Buckow, Lkr. Märkisch-Oderland. “Veröffentlichungen zur brandenburgischen Landesarchäologie” 39/40(2005/2006), 289-297.
Google Scholar
Krul Ch. 1954. Ksovim fun Hayim Krul, I. H. Radoszycki (ed.). New York.
Google Scholar
Kulik A., Kalik J. 2021. The Beginnings of Polish Jewry: Reevaluating the Evidence for the Eleventh to Fourteenth Centuries. “Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung/Journal of East Central European Studies” 70(2), 139-185.
Google Scholar
Kurasiński T. 2011. Podkowa jako element wyposażenia grobowego na cmentarzyskach z terenów słowiańskich. Wstęp do problematyki. In: T. Grabarczyk, A. Kowalska-Pietrzak, T. Nowak (eds.), In tempore belli et pacis. Ludzie – Miejsca – Przedmioty. Księga pamiątkowa dedykowana prof. dr. hab. Janowi Szymczakowi w 65-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowo-dydaktycznej. Warszawa, 587-596.
Google Scholar
Kurasiński T. 2018. Razem czy osobno? Naczynia drewniane i gliniane na cmentarzyskach doby wczesnopiastowskiej. In: T. Nowakiewicz, M. Trzeciecki, D. Błaszczyk (eds.), Animos labor nutrit. Studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Buko w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Warszawa, 247-270.
Google Scholar
Lämmerhirt M. 2007. Juden in den wettinischen Herrschaftsgebieten. Recht, Verwaltung und Wirtschaft im Spätmittelalter. Köln, Weimar, Wien.
Google Scholar
Lawrence R. M. 1896. The Folk-Lore of the Horseshoe. “The Journal of American Folklore” 9(35: Oct.- Dec.), 288-292.
DOI: https://doi.org/10.2307/534117
Google Scholar
Lazard L. 1888. Les Juifs de Touraine. “Revue des Etudes Juives” 17(34/octobre-décembre), 210-234.
DOI: https://doi.org/10.3406/rjuiv.1888.6432
Google Scholar
Leenen S. 2020. Jüdische Grabsteine als Baumaterial in den Burgen Hülchrath und Lechenich nach der Pest 1349/1350. “Burgen und Schlösser” 61(4), 194-213.
Google Scholar
Levinski Y. 1963 ‘Hatunot mageifah’ be-minhagei Ashkenaz. “Mahanayim” 83.
Google Scholar
Levy A. 1923. Jüdische Grabmalkunst in Osteuropa. Eine Sammlung. Berlin.
Google Scholar
Lew H. 2021. O lecznictwie i przesądach leczniczych ludu żydowskiego. In: P. Nazaruk (ed.), Izraelita Lubelski. Wybór pism i korespondencji z Lublina do warszawskiego tygodnika „Izraelita” z lat 1866–1906 oraz esej “O lecznictwie i przesądach leczniczych ludu żydowskiego” Henryka Lwa, z dziewięcioma pracami Aleksandra Gierymskiego. Lublin.
Google Scholar
Lieben S. H. 1933. Jüdische Grabsteine in den historischen Ländern. In: Die jüdischen Denkmäler in der Tschechoslowakei. Veröffentlichungen der Denkmalskommission des Obersten Rates der jüdischen Kulturgemeinde – Verbände in Böhmen, Mähren und Schlesien. Prag, 19-30.
Google Scholar
Majewska A. n.d. Cmentarz a nekropolia – „tradycja” a asymilacja? Cmentarze żydowskie w przestrzeni miast województwa śląskiego. In: I. Gadowska (ed.), Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej / Urban Jewish Cemeteries in Central and Eastern Europe. Łódź, 37-62.
Google Scholar
Majewska A. 2017. Surface Prospection of Burial Grounds and New Research Tools (on the Example of the Study of Changes in Cemetery Boundaries). “Journal of Geography, Politics and Society” 7(1), 60-69.
DOI: https://doi.org/10.4467/24512249JG.17.008.6207
Google Scholar
Meilus E. 2007. The History of Vilnius Old Jewish Cemetery at Šnipiškės in the Period of the Grand Duchy of Lithuania. “Lithuanian Historical Studies” 12, 63-92.
DOI: https://doi.org/10.30965/25386565-01201004
Google Scholar
Meir N. M. 2020. Stepchildren of the Shtetl. The Destitute, Disabled, and Mad of Jewish Eastern Europe, 1800–1939. Stanford.
DOI: https://doi.org/10.1515/9781503613065
Google Scholar
Memorial Book of the Community of Zelechow (Żelechów, Poland). Translation of Yisker-bukh fun der Zhelekhover yidisher kehile, W. Yassni (ed.). Chicago 1953.
Google Scholar
Michałowska-Mycielska A. 2008. The Jewish Community. Authority and Social Control in Poznań and Swarzędz, 1650-1793. Bibliotheca Judaica 3. Wrocław.
Google Scholar
Michałowska-Mycielska A. 2018. Bractwa pogrzebowe w gminach żydowskich Rzeczypospolitej (XVI–XVIII w.). “Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 66(4), 439-448.
Google Scholar
Mieszkowski Ł. 2020. Największa. Pandemia hiszpanki u progu niepodległej Polski. Warszawa.
Google Scholar
Mikulková B. 2011. Slavkov u Brna (okr. Vyškov), ul. Čs. Armády. In: Výroční zpráva 2010. Ústav Archeologické Památkové Péče Brno, V.V.I. Brno.
Google Scholar
Minsk Memorial Book: Kohen D. 1975. Minsk, Jewish Mother-City: a memorial anthology, vol. 2 / Minsḳ ‘ir ṿe-ʼem, ḳorot, ma’asim, ishim, havai. Tel-Aviv.
Google Scholar
Młynarska-Kaletynowa M. 1986. Wrocław w XII-XIII wieku. Przemiany społeczne i osadnicze. Prace Komisji Archeologicznej 4. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź.
Google Scholar
Mochalova V. 2002. Yevreyskaya demonologiya: fol’klor i literaturnaya traditsiya. In: O. V. Belova (ed.), Mezhdu dvumya mirami: predstavleniya o demonicheskom i potustoronnem v slavyanskoy i yevreyskoy kul’turnoy traditsii: Sb. st., Sefer. Akademicheskaya seriya 9. Moskva, 101-135.
Google Scholar
Mochalova V. 2007. Istseleniye, spaseniye, izbavleniye v yevreyskoy traditsii i magicheskaya praktika (yevreyskiy obryad kladbishchenskoy svad’by i yego slavyanskiye paralleli). In: O. V. Belova (ed.), Narodnaya meditsina i magiya v slavyanskoy i yevreyskoy kul’turnoy traditsii: Sb. st. Sefer. Akademicheskaya seriya 21. Moskva, 89-109.
Google Scholar
Modrzewska K. 1955. Czaszka z monetami z XVIII wieku z Lublina-Kalinowszczyzny. “Wiadomości Archeologiczne” 22(2), 214-216.
Google Scholar
Nekanda-Trepka E. 2011. Jewish Cemeteries in Warsaw. In: ICOMOS – Hefte des Deutschen Nationalkomitees 53 (2011): Jüdische Friedhöfe und Bestattungskultur in Europa / Jewish Cemeteries and Burial Culture in Europe, 120-124.
Google Scholar
Niemiec D. 2016. Średniowieczna geneza Starej Synagogi z krakowskiego Kazimierza. In: E. Duda, A. Jodłowiec-Dziedzic, D. Niemiec (eds.), Ostoja tradycji. Katalog wystawy w Muzeum Synagoga w Krakowie, Kraków, 15-48.
Google Scholar
Niemiec D. 2017. Stara Synagoga z krakowskiego Kazimierza w świetle badań archeologicznych z lat 2014–2016. “Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 35: Zeszyt z okazji 60-lecia istnienia muzeum w Starej Synagodze w Krakowie / Volume Issued on the Occasion of the 60th Anniversary of the Museum in the Old Synagogue in Kraków, 125-154.
Google Scholar
Nordman A. 1906. Über den Judenfriedhof in Zwingen und Judenniederlassungen im Fürstbistum Basel. “Basler Zeitschrift für Geschichte und Altertumskunde” 6(1), 1-33.
Google Scholar
Nowakowski D. 2017. Śląskie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne. Wrocław.
Google Scholar
Nosonovsky M. 2009. Old Jewish Cemeteries in Ukraine: History, Monuments, Epitaphs. In: M. Chlenov (ed.), Euro-Asian Jewish Yearbook 5768 (2007/2008). Moscow, 237-261.
Google Scholar
Nosonovsky M. 2021. Hebrew Gravestone Inscriptions from Jewish Cemeteries in the Raysn Region (Belarus and Ukraine). In: Materialy z Arkheolohiyi ta Istoriyi Antychnoho ta Serednʹovichnoho Prychornomor’ya 13 / Proceedings in Archaeology and History of Ancient and Medieval Black Sea Region 13. Nizhnevartovsk, 954-970.
DOI: https://doi.org/10.53737/2713-2021.2021.25.38.036
Google Scholar
Pakentreger A. 1987. Od kolebki do zgonu. “Kalendarz Żydowski” 1987-1988, 34-43.
Google Scholar
Piechotkowie M. and K. 2021. Oppidum Judaeorum. Żydzi w przestrzeni miejskiej dawnej Rzeczypospolitej. Sztuka żydowska w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Warszawa.
Google Scholar
Piotrowski M. 1987. Próba rekonstrukcji obrządku pogrzebowego ludności żydowskiej na podstawie badań archeologicznych cmentarza w Wyszogrodzie. “Rocznik Mazowiecki” 9, 213-240.
Google Scholar
Piotrowski M. 2017. Wyszogród. Cmentarz na skarpie. “Tygodnik Ciechanowski” 12 września 2017 r., 3.
Google Scholar
Pisarkiewicz K. 1998. O potrzebie badań archeologicznych nad kulturą Żydów wschodnioeuropejskich (na przykładzie Polski). “Eastern Review: Biuletyn Informacyjny” 2, 49-54.
Google Scholar
Pisarkiewicz K. 1999. Pogrzeb w kulturze Żydów polskich – rzeczywistość archeologiczna, etnologiczna i historyczna (XVI-XX wiek). Typescript of doctoral thesis. Faculty of Humanities, UMCS. Lublin.
Google Scholar
Polakovič D. 2008. Documentation of the Old Jewish Cemetery in Prague. “Judaica Bohemiae” 43 (2007-2008), 167-192.
Google Scholar
Polonovski M. 2010. Jewish Graves in Europe: Public Commemoration or Ritual Space? “Museum International” 62(1-2, 245-246), 69-74.
DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-0033.2010.01726.x
Google Scholar
Potthoff T., Wiehen M. 2018. „da man die Juden zu Colne sluch […] inde die hus in der Judengassen verbrannt wurden“. Das Kölner Judenpogrom von 1349. “Mitteilungen der DGAMN 31: Archäologie des Glaubens - Umbrüche und Konflikte”, 21-36.
Google Scholar
Procházka R. 2000. Zrod středověkého města na příkladu Brna (k otázce od razu společenské změny v archeologických pramenech). “Mediaevalia archaeologica” 2: Brno a jeho region, 7-158.
Google Scholar
Przybyłok A. 2014. Mury miejskie na Górnym Śląsku w późnym średniowieczu. Typescript of doctoral thesis, Institute of Archaeology of the University of Lodz.
Google Scholar
Qualmann K. 2018. The Western Suburb. The Jewish Cemetery. In: P. Ottaway, K. Qualmann (eds.), Winchester’s Anglo-Saxon, Medieval and Later Suburbs: Excavations 1971-86. Winchester Museums Service / Historic England Reports. Winchester, 224-241.
Google Scholar
Rabin I. 1926. Die Juden in Zülz, In: J. Chrząszcz (ed.), Geschichte der Stadt Zülz in Oberschlesien von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart. Zülz, 117-161.
Google Scholar
Raskin A. L. n.d. Tav. The Twenty-second Letter of the Hebrew Alphabet. https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/137287/jewish/Tav.htm. Available on-line 12.10.2022.
Google Scholar
Reichman E. 2021. Od cholery po koronawirusa. Rabiniczne responsy na problemy pandemii. “Chidusz” 5(79), 8-20.
Google Scholar
Rechtman A. 2017. Żydowska etnografia i folklor. Wspomnienia o ekspedycji etnograficznej prowadzonej przez Sz. An-skiego. Stowarzyszenie imienia Szymona An-skiego. Warszawa. Available on-line: www.anski.org.
Google Scholar
Ringelblum E. 1932. Żydzi w Warszawie. Część pierwsza: od czasów najdawniejszych do ostatniego wygnania w r. 1527. Warszawa.
Google Scholar
Rosenthal F. 1960. Najstarsze osiedla żydowskie na Śląsku. “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 34, 3-27.
Google Scholar
Rozmus D. 2015. Przestrzenne zastosowanie obyczajowego prawa religijnego na przykładzie cmentarza żydowskiego. “Roczniki Prawa i Administracji” 15, 99-111.
Google Scholar
Santana Falcon I., Mantero Tocino A. 1995. La muerte en la aljama judía de Sevilla. In: I. Santana Falcon (ed.), De la muerte en Sefarad. La excavación arqueologica en la Nueva Sede. Diputación de Sevilla, Sevilla.
Google Scholar
Schiller R. 2011. Ceremonia “czarnego wesela” i jej opisy w księgach pamięci. „Midrasz” 6(164): listopad-grudzień, 36-39.
Google Scholar
Sefer Riki. Ryki A Memorial to the Community of Ryki (Poland) [in Hebrew and Yiddish]. Tel Aviv: Irgun Yatz’e Ryki 1973.
Google Scholar
Scholem G. 1969. On the Kabbalah and Its Symbolism. New York.
Google Scholar
Segel B. W. 1897. Wierzenia i lecznictwo ludowe Żydów. “Lud” 3(1), 49-61.
Google Scholar
Shenderovich I., Litin A. 2017. Mogilov, Belarus’. Yevreyskiye kladbishcha Mogilevskoy oblasti. Wschód Europy. “Vostok Yevropy” / “East of Europe” 3(1), 138-153.
Google Scholar
Skóra K. 2016. A Habit of Providing the Dead with Padlocks against the Background of Ashkenazi Funeral Rites. “Fasciculi Archaeologiae Historicae” 29, 135-149.
DOI: https://doi.org/10.23858/FAH29.2016.014
Google Scholar
Skrok Z. 1991. Kłódki symboliczne. Przyczynek do zwyczajów pogrzebowych Żydów polskich. “Polska Sztuka Ludowa” 45(2)(213), 18-20.
Google Scholar
Sláma J. 1977. Mittelböhmen im frühen Mittelalter I. Katalog der Grabfunde. Praha.
Google Scholar
Staňková V. 2013. Raně středověké pohřebiště v ulici Na Perštýně. “Staletá Praha” 29(2), 50-63.
DOI: https://doi.org/10.56112/sp.2013.2.04
Google Scholar
Stawiarski B. 2010. Cmentarze Żydów aszkenazyjskich w średniowieczu. Przykład Wrocławia. In: K. Wachowski (ed.), Średniowieczne i nowożytne nekropolie Wrocławia. Wratislavia Antiqua 12. Studia z Dziejów Wrocławia 12 (1). Wrocław, 261-190.
Google Scholar
Steinová I. 2011. Jewish Cemeteries and Burial Heritage in the Czech Republic. In: ICOMOS – Hefte des Deutschen Nationalkomitees 53: Jüdische Friedhöfe und Bestattungskultur in Europa / Jewish Cemeteries and Burial Culture in Europe, 136-142.
Google Scholar
Stoffels P. 2012. Die Wiederverwendung jüdischer Grabsteine im spätmittelalterlichen Reich. Arye Maimon-Institut für Geschichte der Juden. Studien und Texte 5. Trier.
Google Scholar
Sygowski P. 2010. Prace badawcze na cmentarzach żydowskich zachodniej Białorusi (1992-2000). In: A. S. Czyż, B. Gutowski (eds.), Sztuka cmentarzy w XIX i XX wieku. Warszawa, 283-306.
Google Scholar
Szuchta R. n.d. 1000 lat historii Żydów polskich. Podróż przez wieki. Warszawa.
Google Scholar
Szymczak G. 2009. Historia ludności żydowskiej w Żelechowie. “Zeszyty Wiejskie” 14, 198-237.
Google Scholar
Temesváry F. 1961. Kulcstípusok és zár-mechanizmusok fejlődése a XV. században. “Folia Archaeologica” 13, 151-181.
Google Scholar
Tokarska-Bakir J. 2008. Legendy o krwi. Antropologia przesądu. Warszawa.
Google Scholar
Trzciński A. 1999. O „piętnastowiecznych” macewach z Chełma (weryfikacja ustaleń Szymona Milnera). “Rocznik Chełmski” 5, 283-295.
Google Scholar
Trzciński A. 2007. Hebrajskie inskrypcje na materiale kamiennym w Polsce w XIII-XX wieku. Studium paleograficzno-epigraficzne. Lublin.
Google Scholar
Trzciński A. 2010. Cmentarze żydowskie w XIX i XX wieku (do Holokaustu) w Europie Środkowo-Wschodniej jako tekst kultury. In: A. S. Czyż, B. Gutowski (eds.), Sztuka cmentarzy w XIX i XX wieku. Warszawa, 265-281.
Google Scholar
Trzciński A. 2017. Świadkiem jest stela. Stary cmentarz żydowski w Lublinie. Lublin.
Google Scholar
Trzciński A., Woronczak J. P. 1997. Nagrobki z XVI wieku na cmentarzu żydowskim w Szczebrzeszynie. In: K. Pilarczyk (ed.), Żydzi i judaizm we współczesnych badaniach polskich. Materiały z konferencji Kraków 21-23 X 1995. Kraków, 349-365.
Google Scholar
Tuszewicki M. 2015. Żaba pod językiem. Medycyna ludowa Żydów aszkenazyjskich przełomu XIX i XX wieku. Kraków, Budapest.
Google Scholar
Unger J. 2002. Pohřbívání v šestnáctém století. “Sborník prací Filozofické Fakulty Brněnskě Univerzity. Studia minora Facultatis Philosophicae Universitatis Brunensis” C49, 41-48.
Google Scholar
Urban K. 2006. Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966 (wybór materiałów). Kraków.
Google Scholar
Wallisová M. S. 1998. Předběžná zpráva o 1. etapě záchranného archeologického výzkumu v prostoru býv. židovského hřbitova ve Vladislavově ul. na Novém Městě pražském. “Archaeologica Pragensia” 14, 141-148.
Google Scholar
Wallisová M. S. 2002. Předběžna zprava o zachrannem archeologickem vyzkumu v letech 1997–2000 na židovskem hřbitově ve Vladislavově ulici na Novem Městě pražskem. “Archaeologica Pragensia” 16, 73-98.
Google Scholar
Wallisová M. S. 2009. Židovsky hřbitov ve Vladislavově ulici. “Staletá Praha” 25(2), 54-65.
DOI: https://doi.org/10.56112/sp.2009.2.05
Google Scholar
Wallisová M. S. 2011. Le cimetière juif medieval du quartier de Nové Město à Prague. In: P. Salmona, L. Sigal (eds.), L`Archéologie du Judaïsme en France et en Europe. Paris, 273-286.
DOI: https://doi.org/10.3917/dec.salmo.2011.01.0273
Google Scholar
Wasilewska-Klamka B. 2012. Żydzi w Szadku – fragmenty wspomnień. “Biuletyn Szadkowski” 12, 87-106.
DOI: https://doi.org/10.18778/1643-0700.12.05
Google Scholar
Węgrzynek H. 2011. Shvartze Khasene: Black Weddings among Polish Jews. In: G. Dynner (ed.), Holy Dissent. Jewish and Christian Mystics in Eastern Europe. Detroit, 55-68.
Google Scholar
Witkowski R. 2011. Jews in Medieval Poland. Culture, Religion and Language as Reflected in Sources. “Studia Historica Slavo-Germanica” 28(2008-2009), 87-139.
Google Scholar
Wodziński M. 1994. Średniowieczny cmentarz żydowski we Wrocławiu. “Śląski Kwartalnik Historyczny «Sobótka»” 49(3-4), 341-344.
Google Scholar
Wodziński M. 1995. Macewy drewniane z Miejsca. In: J. Woronczak (ed.), Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce 2: Cmentarze żydowskie. Bibliotheca Judaica. Wrocław, 39-45.
Google Scholar
Wodziński M. 1996. Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII-XVIII wieku. Wrocław.
Google Scholar
Wodziński M. 2004. Najstarszy żydowski nagrobek na Śląsku. Reinterpretacja. “Śląski Kwartalnik Historyczny «Sobótka»” 59(4), 583-589.
Google Scholar
Wodziński M. 2008. Jakie tak naprawdę były wyobrażenia eschatologiczne ludu żydowskiego w Europie Wschodniej? Rekonesans badawczy. “Theologica Wratislaviensia” 2008(3), 47-53.
Google Scholar
Wołczyk A. 1983. Cmentarze Bodzentyna: 1801-1980. Kielce.
Google Scholar
Woronczak J.P. 1993. Specyfika kulturowa cmentarzy żydowskich. Katowice.
Google Scholar
Wysokiński P., Wdowiak L. 2021. Cholera w lecznictwie ludowym dawnych ziem polskich pod zaborami w oglądzie badaczy kultury. In: B. Płonka-Syroka, M. Dąsal (eds.), Ciało, choroby i praktyki lecznicze w różnych kulturach świata. Doświadczenie choroby w perspektywie badań interdyscyplinarnych 8. Wrocław, 55-70.
Google Scholar
Zaremska H. 2004. Migracje Żydów aszkenazyjskich w średniowiecznej Europie. In: M. Salamon, J. Strzelczyk (eds.), Wędrówka i etnogeneza w starożytności i w średniowieczu. Kraków, 292-303.
Google Scholar
Zaremska H. 2005. Żydzi w średniowiecznej Europie Środkowej: w Czechach, Polsce i na Węgrzech. Mała Biblioteka PTPN 16. Poznań.
Google Scholar
Zaremska H. 2010. Początki żydowskiej obecności i osadnictwa na ziemiach polskich (X–XV wiek). In: W. Sienkiewicz (ed.), Atlas historii Żydów polskich. Warszawa, 23-58.
Google Scholar
Zaremska H. 2011. Żydzi w średniowiecznej Polsce. Gmina krakowska. Warszawa.
Google Scholar
Zaremska H. 2018. Przeszłość w tożsamości diaspory żydowskiej. In: H. Manikowska (ed.), Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski 2. Warszawa, 477-498.
Google Scholar
Žukovskis R. 1998. Žvalgomieji tyrinejimai Vilniuje, tarp Rinktines ir Zveju gatviu. “Archeologiniai tyrinejimai Lietuvoje 1996 ir 1997 metais”. Vilnius, 441-443.
Google Scholar
Žukovskis R. 2000. Žvalgomieji archeologijos tyrimai istoriniame Vilniaus žvejų priemiestyje (1996, 1998 m). “Kultūros paminklai. Mokslinių straipsnių rinkinys” 7, 62-68.
Google Scholar
English