Znaki mieszczańskie i cechowe na wybranych plakietkach wotywnych z kościoła św. Anny w Lubawie

Katarzyna Krupska-Łyczak

doi:10.23858/KHKM73.2025.2.006

Opublikowane: 2025-09-30

Tom 73 Nr 2 (2025)

Znaki mieszczańskie i cechowe na wybranych plakietkach wotywnych z kościoła św. Anny w Lubawie

Katarzyna Krupska-Łyczak

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Komunikaty naukowe

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.2.006

Abstrakt

W artykule zaprezentowano wybrane srebrne plakietki wotywne z kościoła św. Anny w Lubawie zawierające znaki mieszczańskie (herby i gmerki) oraz godła cechowe. Przedstawiono także informacje biograficzne na temat ofiarodawców wskazanych wotów, wśród których odnaleźć można przedstawicieli miejskiej elity władzy oraz lokalnych cechów rzemieślniczych. Większość z fundatorów należała do prestiżowego bractwa Bożego Ciała, założonego w 1608 r. przez biskupa chełmińskiego Wawrzyńca Gembickiego. Konfraternia ta była najstarszym tego typu stowarzyszeniem istniejącym przy lubawskiej farze oraz drugim w kolejności w mieście.

Słowa kluczowe:

srebrne plakietki wotywne, Lubawa, Prusy Królewskie, heraldyka mieszczańska, godła cechowe, sztuka nowożytna

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Krupska-Łyczak, K. (2025). Znaki mieszczańskie i cechowe na wybranych plakietkach wotywnych z kościoła św. Anny w Lubawie. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 73(2), 259–275. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.2.006

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Baranowska-Fietkiewicz Anna. 2006. Plakieta z przedstawieniem klęczącego szlachcica, [w:] Klejnot w koronie Rzeczypospolitej. Sztuka zdobnicza Prus Królewskich, 2, Katalog, red. Cz. Betlejewska, Gdańsk, s. 142.
Google Scholar

Bimler-Mackiewicz Elżbieta. 2004. Znaki cechowe i ich funkcje na ziemiach polskich. Studium źródłoznawcze, Warszawa.
Google Scholar

Bolens Guillemette. 2011. Arms Akimbo: Kinesic Analysis in Visual and Verbal Art, [w:] Visual Rhetoric and the Eloquence of Design, red. L. Atzmon, West Lafayette, p. 167–204.
Google Scholar

Corpus. 1995. Corpus inscriptionum Poloniae, 9, Województwo olsztyńskie, 1, Lubawa i okolice, oprac. J. Wenta, J. Wroniszewski, Toruń.
Google Scholar

Fercowicz Tadeusz. 2002. Tarcze trumienne i pogrzebowe cechów i bractw, [w:] Zabytki cechów śląskich, red. M. Korżel-Kraśna, Wrocław, s. 205–291.
Google Scholar

Gradowski Michał, Kasprzak-Miler Agnieszka. 2002. Złotnicy na ziemiach północnej Polski, 1, Województwo pomorskie, kujawsko-pomorskie i warmińsko-mazurskie, Warszawa.
Google Scholar

Gradowski Michał, Pielas Magdalena. 2006. Katalog złotnictwa w zbiorze dokumentacji specjalistycznej Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie, 1–2, Warszawa.
Google Scholar

Gündel Christian. 1933. Die Altertümer und Urkunden des schlesischen Bäckerhandwerks. Katalog der kulturhistorischen Abteilung der grossen deutschen Bäckereifach-Ausstellung vom 5. bis 13. August 1933 in Breslau. Breslau.
Google Scholar

Heise Johannes. 1895. Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, 10, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Löbau, Danzig.
Google Scholar

Jagla Jowita. 2009. Wieczna prośba i dziękczynienie. O symbolicznych relacjach między sacrum i profanum w przedstawieniach wotywnych z obszaru Polski Centralnej, Warszawa.
Google Scholar

Koch Walter, Glaser Maria, Bornschlegel Franz-Albrecht. 2000. Literaturbericht zur mittelalterlichen und neuzeitlichen Epigraphik 1992–1997, Hannover.
Google Scholar

Krupska Katarzyna. 2013a. Modlitwa w srebrze zaklęta. Siedemnasto- i osiemnastowieczne wota z Ziemi Chełmińskiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 61, 1, s. 15–25; https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=54800
Google Scholar

Krupska Katarzyna. 2013b. Najstarsze zachowane srebrne wota w Polsce, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 61, 4, s. 515–527; https://rcin.org.pl/Content/54836/PDF/WA308_75047_P331_NAJSTARSZE-ZACHOWANE.pdf
Google Scholar

Krupska Katarzyna. 2015. „Nowożytne złotnictwo wotywne na Ziemi Chełmińskiej”, mps rozprawy doktorskiej, Archiwum UMK w Toruniu, Toruń.
Google Scholar

Krupska Katarzyna. 2016. Wizerunki wotywne św. Jakuba Starszego Apostoła na ziemi chełmińskiej, [w:] Camino Polaco. Teologia — sztuka — historia — teraźniejszość, red. P. Roszak, W. Rozynkowski, 3, Toruń, s. 127–139.
Google Scholar

Krupska-Łyczak Katarzyna. 2020. Srebrne plakietki wotywne z kościołów na Ziemi Lubawskiej, [w:] Drewniane Perły Ziemi Lubawskiej. Konserwacja drewnianych zabytków celem wzrostu atrakcyjności kulturowej regionu, red. P. Gorek, A. Żurek, Warszawa, s. 120–129.
Google Scholar

Księga. 2010. Księga prześwietnego bractwa bułkarzy i ciastkarzy królewskiego miasta Gdańska zapoczątkowana w Roku Pańskim 1724, w której zapisano nazwiska nowych czeladników po latach terminowania, oprac. Z. Kropidłowski, Gdańsk.
Google Scholar

Kumorowicz Małgorzata. 2024. Tłok pieczętny cechu piekarzy z Reszla, [w:] Wspólnoty pracy i wiary. Cechy w miastach Prus Królewskich, 2, Katalog, red. F. Skibiński, Gdańsk, s. 128–129.
Google Scholar

Liek Gustav. 1893. Die Stadt Löbau in Westpreussen mit Berücksichtigung des Landes Löbau, Marienwerder.
Google Scholar

Lietz Zygmunt. 1963. Tłoki pieczętne cechów rzemieślniczych w zbiorach województwa olsztyńskiego, „Rocznik Olsztyński”, 5, s. 353–367.
Google Scholar

Mańkowski Alfons. 1932, Kronika OO. Bernardynów lubawskich, „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, 9, 1–2, s. 3–33.
Google Scholar

Marcinkowski Marek. 1988. „Zespół plakietek wotywnych z kościoła parafialnego w Lubawie”, mps pracy magisterskiej, Archiwum Uniwersyteckie KUL, Lublin.
Google Scholar

Marcisz Beata. 2002. Cechowe pieczęcie i tłoki pieczętne, [w:] Zabytki cechów śląskich, red. M. Korżel-Kraśna, Wrocław, s. 98–99.
Google Scholar

Nadolny Anastazy. 2008. Archiwum parafii lubawskiej. Inwentarz, „Teologia i Człowiek”, 11, s. 27–56; https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/4596/TiCz.2008.002%2CNadolny.pdf?sequence=1
Google Scholar

Noga Zdzisław. 2023. Znaki krakowskich cechów rzemieślniczych XV–XVIII wieku w przestrzeni miejskiej, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego”, 22 (33), s. 21–31.
Google Scholar

Osiak Edyta. 2006. Złotnictwo w Brodnicy — funkcjonowanie rzemiosła luksusowego w prowincjonalnym mieście Prus Królewskich, [w:] Szkice brodnickie, 3, red. K. Grążawski, Brodnica, s. 105–159.
Google Scholar

Rynkowski Krzysztof. 2000. Sanktuarium Matki Boskiej w Lipach k. Lubawy, Pelplin.
Google Scholar

Schätze. 1992. Schätze deutscher Goldschmiedekunst von 1500 bis 1920 aus dem Germanischen Nationalmuseum, red. K. Pechstein i in., Nürnberg–Berlin.
Google Scholar

Sozańska Jolanta. 2002. Dzban z godłami cechów piekarzy i kołodziejów, [w:] Zabytki cechów śląskich, red. M. Korżel-Kraśna, Wrocław, s. 418–419.
Google Scholar

Śliwiński Józef. 1982. Lubawa. Z dziejów miasta i okolic, Olsztyn.
Google Scholar

Visitationes. 1903. Visitationes episcopatus Culmensis Andrea Olszowski Culmensi et Pomesaniae Episcopo a. 1667–72 factae, wyd. B. Czapla, 2, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 7, Toruń.
Google Scholar

Wappen. 1912. Wappen und Siegel des Bäckerhandwerks, red. Diamalt-Aktien-Gesellschaft, München.
Google Scholar

Woźniak Michał. 1993a. Kielich mszalny, [w:] Ars sacra. Dawna sztuka diecezji toruńskiej. Katalog wystawy w Muzeum Okręgowym w Toruniu, red. M. Woźniak, Toruń, s. 82–83.
Google Scholar

Woźniak Michał. 1993b. Plakiety wotywne, [w:] Ars sacra. Dawna sztuka diecezji toruńskiej. Katalog wystawy w Muzeum Okręgowym w Toruniu, red. M. Woźniak, Toruń, s. 98–99.
Google Scholar

Woźniak Michał. 1995. Dokumentacja złotnictwa polskiego — jej znaczenie dla badań nad dawnym złotnictwem i klasyfikacją jego znaków, „Ochrona Zabytków”, 48, 2, s. 231–238; https://bazhum.muzhp.pl/media//files/Ochrona_Zabytkow/Ochrona_Zabytkow-r1995-t48-n2_(189)/Ochrona_Zabytkow-r1995-t48-n2_(189)-s231-238/Ochrona_Zabytkow-r1995-t48-n2_(189)-s231-238.pdf
Google Scholar

Woźniak Michał F. 2012. Złotnictwo sakralne Prus Królewskich. Studium typologiczno-morfologiczne, 1–2, Toruń.
Google Scholar

Zawadzki Wojciech. 2009. Duchowieństwo katolickie oficjalatu pomezańskiego w latach 1525–1821, 2, Słownik, Elbląg.
Google Scholar