Geometrzy ekonomii królewskich w Wielkim Księstwie Litewskim za panowania Stanisława Augusta

Stanisław Zawadzki

doi:10.23858/KHKM74.2026.1.002

Published: 2026-06-29

Vol. 74 No. 1 (2026)

Surveyors of the royal economies in the Grand Duchy of Lithuania during the reign of Stanisław August

Stanisław Zawadzki

The Quarterly of the History of Material Culture

Section: Studies and Materials

https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.002

Abstract

The article presents the teams of surveyors working in the geometry departments of the Royal Estates (economies) Grodno, Alytus, Šiauliai, and Brest-Kobryn, as well as their salaries. Ninety-one specialists active during the reign of Stanislaus Augustus have been identified. The first part of the article concerns geometric departments in the economies. The biggest number of surveyors were employed in the Grodno economy, but the highest wages were in the Brest-Kobryn economy. The second chapter presents several surveyors about whom more accurate data were found. Józef Markiewicz headed the Grodno geometry school. This school had a great influence on the surveying project in economies because it had educated the specialists necessary to carry out the mapping project. Michał Połchowski was a surveyor in the Brest-Kobryn economy and, in addition to the maps of those estates, he also drew a set of eleven maps showing the route of Stanislaus Augustus’ travel through the Brest-Kobryn economy to the Sejm in Grodno in 1784.

Keywords:

measurements, maps, Antoni Tyzenhauz, Michał Połchowski, Józef Markiewicz, Dnieper–Bug Canal

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Zawadzki, S. (2026). Surveyors of the royal economies in the Grand Duchy of Lithuania during the reign of Stanisław August. The Quarterly of the History of Material Culture, 74(1), 31–60. https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.002

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Alexandrowicz Stanisław. 2012. Kartografia Wielkiego Księstwa Litewskiego od XV do połowy XVIII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Alexandrowicz Stanisław. 2007. Przydatność źródeł kartograficznych dla badań nad historią ziem Rzeczypospolitej Obojga Narodów XVI-XVII w., [w:] Człowiek wobec miar i czasu w przeszłości, red. P. Guzowski, M. Liedke, Kraków, s. 221–236.
Google Scholar

Alexandrowicz Stanisław. 2009. Dziedzictwo kartografii wojskowej ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jej funkcje źródłowe i polityczne na tle kartografii Europy Wschodniej XVI-XVII wieków, [w:] Środowiska kulturotwórcze i kontakty kulturalne Wielkiego Księstwa Litewskiego od X do XIX wieku, red. U. Augustyniak, Warszawa, s. 191–204.
Google Scholar

Buczek Karol. 1963. Dzieje kartografii polskiej od XV do XVIII w. Zarys analityczno-syntetyczny, Wrocław.
Google Scholar

Buczek Karol. 2003. Kartograf króla Stanisława Augusta. Życie i dzieła, [w:] Karol Perthées (1739-1815). Kartograf Pierwszej Rzeczypospolitej i entomolog, red. J. Pawłowski, „Rozprawy z dziejów nauki i techniki”, 14, Warszawa, s. 21–134.
Google Scholar

Buczek Karol. 1935. Prace kartografów pruskich w Polsce za czasów króla Stanisława Augusta na tle współczesnej kartografii polskiej, „Prace Komisji Atlasu Historycznego Polski”, 3, Kraków, s. 115–321.
Google Scholar

Čelkis Tomas. 2011. Privačios žemėvaldos ribų nustatymas ir žymėjimas XV–XVI a. Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje, [w:] Istorijos šaltinių tyrimai, red. D. Antanavičius. Vilnius, 3, s. 31–58.
Google Scholar

Čelkis Tomas, Karpova Valentina. 2012. Lietuvos Didžiajai Kunigaikštystei priklausiusių žemių „veidrodžiai“: du neskelbti XVII a. pirmos pusės žemėvaldos žemėlapiai, „Istorija”, 2, s. 53–65.
Google Scholar

Čelkis Tomas, Karpova Valentina. 2013. Bažnytinės žemėvaldos pavyzdys: trys vienos teritorijos XVII-XIX amžiaus planai, „Lietuvos istorijos studijos”, 32, s. 159–172.
Google Scholar

Čelkis Tomas. 2015. 1788 m. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės ir Prūsijos karalystės sienos žemėlapis, [w:] Krikščionių visuomenės raidos atodangos LDK vakarinėje dalyje ir Prūsijoje: nuo užuomazgos iki brandos, red. M. Ščavinskas, Klaipėda, s. 254–263.
Google Scholar

Čelkis Tomas, Karpova-Čelkienė Valentina. 2017. Reading signs: manuscript cartography sources of the 16th-19th century from the Vilnius University Library, „e-Perimetron”, 12, 2, s. 40–52.
Google Scholar

Čelkis Tomas. 2020. Du dokumentai apie kartografo kasdienybę XVII a. Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (šaltinių publikacija), „Knygotyra”, 74, s. 229–238.
Google Scholar

Čelkis Tomas. 2021. Archyvinės smulkmenos. Ką pasakoja 1701 m. kartografinis šaltinis apie Lietuvos Didžiąją Kunigaikštystę?, „Knygotyra”, 77, s. 331–366.
Google Scholar

Czerny Andrzej. 2015. Powstanie i etapy rozwoju map topograficznych do końca XIX wieku, [w:] Dawne mapy topograficzne w badaniach geograficzno-historycznych, red. A. Czerny, Lublin.
Google Scholar

De Ronke Eugeniusz. 2004. Do Wielmożnego Jarockiego, profesora Królewskiego Warszawskiego Uniwersytetu niektóre uwagi względem Puszczy Białowieskiej, [w:] P. Daszkiewicz, B. Jędrzejewska, T. Samojlik, Puszcza Białowieska w pracach przyrodników 1721-1831, Warszawa, s. 144–147
Google Scholar

Hedemann Otton. 1939. Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku), Warszawa.
Google Scholar

Inwentarze. 2018. Inwentarze Guberni Szczeberskiej, oprac. G. Krupiński, Augustów.
Google Scholar

Korzon Tadeusz. 1897. Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794). Badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego, 2, Kraków.
Google Scholar

Kościałkowski Stanisław. 1970. Antoni Tyzenhauz, podskarbi nadworny litewski, 1, Londyn.
Google Scholar

Kościałkowski Stanisław. 1971. Antoni Tyzenhauz, podskarbi nadworny litewski, 2, Londyn.
Google Scholar

Mikoś Michael J. 1992. Monarchs and Magnates: Maps of Poland in the Sixteenth and Eighteenth Centuries, [w:] Monarch, Ministers and Maps, red. D. Buisseret, Chicago, s. 168–181.
Google Scholar

Moroz Małgorzata. 1998. Działalność Józefa Markiewicza w Ekonomii Grodzieńskiej za rządów Antoniego Tyzenhauza, „Białostocczyzna”, 13, 1, s. 15–29.
Google Scholar

Ochrona. 2005. Ochrona i łowy. Puszcza Białowieska w czasach królewskich, red. T. Samojlik, Białowieża.
Google Scholar

Olszewicz Bolesław. 2003. Kartografia Polska XVIII wieku (Przegląd chronologiczno-bibliograficzny), Warszawa.
Google Scholar

Samojlik Tomasz. 2005. Stanisław August Poniatowski w Puszczy Białowieskiej (30 sierpnia — 2 września 1784 roku), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 53, 1, s. 35–52.
Google Scholar

Stoksik Janina Mirosława. 2013. Geometrzy małopolscy do końca XVIII wieku. Z dziejów geodezji i kartografii wielkoskalowej w Polsce, Kraków.
Google Scholar

Szady Bogumił. 2013. Działalność Michała Jerzego Poniatowskiego na rzecz rozwoju kartografii polskiej w: Kamienie milowe w kartografii, red. J. Ostrowski i P.E. Weszpiński, Warszawa (Z dziejów kartografii, 17), s. 183–192.
Google Scholar

Szaniawska Lucyna, Administrative Cartography in Poland, [w:] Cartography in the European Enlightenment, The history of cartography, 4, red. M.H. Edney i M.S. Pedley, Chicago, s. 69–70.
Google Scholar

Šmigelskytė-Stukienė Ramunė. 2008. Išmatuoti erdves: Ribų komisijų įkūrimas ir veikla 1791–1792 m. w: Viešosios ir privačiosios erdvės XVIII amžiaus Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje.
Google Scholar

Mokslinių straipsnių rinkinys, red. R. Šmigelskytė-Stukienė, Vilnius, s. 223–251.
Google Scholar

Volumina Legum. 1860. Volumina legum. Przedruk zbioru praw staraniem xx. pijarow w Warszawiem od roku 1732 do roku 1782, wydanego, 7, 9, Petersburg.
Google Scholar

Volumina Legum. 1952. Volumina legum, 10: Konstytucje sejmu grodzieńskiego z 1795 roku, wyd. Z. Kaczmarczyk i in., Poznań.
Google Scholar

Volkaŭ Mikola. 2011. Plany Słucka XVII-XIX stst., [w:] Gistaryčnaâ ŭrbanistyka: asnovy metadalogii i krynicaznaŭčaâ baza, red. I.W. Sorkin i in., Grodna, s. 190–194.
Google Scholar

Wiśniewski Jerzy. 1967. Dzieje osadnictwa w powiecie augustowskim od XV do końca XVIII wieku, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, red. J. Antoniewicz, s. 13–288.
Google Scholar

Zaręba Ryszard. 1962. „Ogrody do polowania” w Puszczy Białowieskiej w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego, „Sylwan”, 106, 2, s. 81–83.
Google Scholar

Zawadzki Stanisław. 2023. Projekt mapowania ekonomii królewskich w Wielkim Księstwie Litewskim w II poł. XVIII w. — cele, metody, efekty, „Studia Geohistorica”, 11, s. 142–158.
Google Scholar

Zawadzki Stanisław, Jędrzejewska Bogumiła. 2023. How Białowieża Forest preserved its primevalness? The development of management and protection in the fourteenth−eighteenth centuries, „Scandinavian Journal of Forest Research”, 38, 6, s. 380–391.
Google Scholar

Związek Tomasz, Brykała Dariusz. 2022. Rzeka, młyny, wyspy i siano. Późnonowożytna mapa okolic Broku nad Bugiem w kontekście procesów środowiskowych, „Studia Geohistorica”, 10, s. 28–52.
Google Scholar