Wyposażenie warsztatów kaliskich złotników w świetle inwentarzy mienia i testamentów z XVI–XVIII wieku: -

Ewa Andrzejewska

doi:10.23858/KHKM73.2025.4.006

Published: 2025-12-30

Vol. 73 No. 4 (2025)

The equipment of Kalisz goldsmiths’ workshops based on probate inventories and wills from the sixteenth to the eighteenth century

Ewa Andrzejewska

The Quarterly of the History of Material Culture

Section: Communiques

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.006

Abstract

This study presents the specialist equipment of the workshops of Kalisz goldsmiths active from around the mid-16th to the late 18th century. It has been reconstructed on the basis of previously unused probate inventories and wills recorded in the town books of Kalisz which—given the complete absence of guild records—constitute the primary source of information on early modern goldsmithing in the city. An analysis of these sources and a comparison of their entries with analogous materials from other Polish goldsmithing centres already examined made it possible to identify the basic set of tools used by Kalisz goldsmiths and, consequently, to determine the techniques they employed and the range of products they offered.

Keywords:

goldsmithing, Kalisz, guilds, goldsmith's workshop, goldsmith's tools, goldsmithing techniques

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Andrzejewska, E. (2025). The equipment of Kalisz goldsmiths’ workshops based on probate inventories and wills from the sixteenth to the eighteenth century: -. The Quarterly of the History of Material Culture, 73(4), 587–601. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.006

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Adelung Johann Christoph. 1793. Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart, 1, Leipzig.
Google Scholar

Andrzejewska Ewa. 2016. Słownik złotników kaliskich czynnych od XV do końca XVIII wieku, „Rocznik Kaliski”, 42, s. 181–234.
Google Scholar

Andrzejewska Ewa. 2018. Srebra kaliskie XIX wieku w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, Kalisz.
Google Scholar

Bobrow Ryszard. 2012. Złotnicy kaliscy w XIX wieku, [w:] Całe srebro Rzeczypospolitej panu Michałowi Gradowskiemu ofiarowane, red. J. Kriegseisen, Warszawa, s. 341–357.
Google Scholar

Bobrow Ryszard. 2017. Złotnicy i jubilerzy prowincji Królestwa Polskiego, Warszawa.
Google Scholar

Dolczewski Zygmunt. 2000. Spis złotników poznańskich od XV do XVIII wieku wg Tadeusza Nożyńskiego. Materiały do dziejów złotnictwa poznańskiego opracował Zygmunt Dolczewski, „Kronika Miasta Poznania”, 68, 1, s. 7–42.
Google Scholar

Gradowski Michał. 1980. Dawne złotnictwo. Technika i terminologia, Warszawa.
Google Scholar

Gradowski Michał. 2010. Znaki na srebrze. Znaki miejskie i państwowe używane na terenie Polski w obecnych jej granicach, Warszawa.
Google Scholar

Jaracz Małgorzata. 2001. Nazwiska mieszkańców Kalisza od XVI do XVIII wieku, Bydgoszcz.
Google Scholar

Jasiński Józef. 1971. Technika i organizacja produkcji złotniczej w Poznaniu w XVI i 1 połowie XVII w., [w:] S. Ciepiela, L. Eberle, M. Horn, J. Jasiński, Wyroby rzemieślnicze w Polsce w XIV–XVIII wieku, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, 45, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 71–167.
Google Scholar

Kopaliński Władysław. 2003. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa.
Google Scholar

Kriegseisen Jacek. 2021. Kowadła i młotki. Dom, warsztat i wytwórczość gdańskiego złotnika w XVIII wieku, Gdańsk.
Google Scholar

Kunicki Bogumił Maciej. 1991. Ballady kaliskie, Kalisz.
Google Scholar

Lepszy Leonard. 1898. Cech złotniczy w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, 1, s. 135–268.
Google Scholar

Lepszy Leonard. 1933. Przemysł złotniczy w Polsce, Kraków.
Google Scholar

Łojko-Wojtyniak Paulina. 2010. Źródła do dziejów miasta Kalisza od XIII do schyłku XVIII stulecia (charakterystyka), https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/145697/edition/154626 (29.11.2025).
Google Scholar

Linde Samuel Bogumił. 1859. Słownik języka polskiego, 5, Lwów.
Google Scholar

Łyczak Bartłomiej. 2018. Złotnicy we Wschowie w XVII i pierwszej połowie XVIII wieku w świetle dokumentów źródłowych, „Studia Zachodnie”, 20, s. 47–70.
Google Scholar

Mika Marian Józef. 1962. Burmistrzowie kaliscy od połowy XVI do XVIII wieku, [w:] Osiemnaście wieków Kalisza. Studia i materiały do dziejów miasta i regionu, 3, red. A. Gieysztor, K. Dąbrowski, Kalisz, s. 105–118.
Google Scholar

Myśliński Michał Jan. 2017. Między tradycja a patriotyzmem — słownictwo fachowe krakowskich złotników i jubilerów na początku XX wieku, „Rocznik Krakowski”, 83, s. 233–238.
Google Scholar

Nowak-Pasterska Ewa. 2020. Antroponimia złotników poznańskich XVI–XVIII wieku. Studium onomastyczno-kulturowe, Poznań.
Google Scholar

Nożyński Tadeusz. 1953. Materiały do dziejów złotnictwa poznańskiego, „Przegląd Zachodni”, 6–8, s. 331–345.
Google Scholar

Nożyński Tadeusz. 1960. Złotnictwo poznańskie do końca XVIII wieku, „Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza”, 6, 1, s. 5–63.
Google Scholar

Pośpiech Andrzej. 1992. Pułapka oczywistości: pośmiertne spisy ruchomości szlachty wielkopolskiej z XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Rochacki Jacek Andrzej. 2005. O młotkach złotniczych, [w:] Biżuteria w Polsce: treści, teksty, przesłania, red. K. Kluczwajd, Gdańsk, s. 131–138.
Google Scholar

Rochacki Jacek Andrzej. 2013. Traktat o sztuce złotniczej Benvenuta Celliniego, Warszawa.
Google Scholar

Rochacki Jacek Andrzej. 2018. Przewodnik po dawnym warsztacie złotniczym zrekonstruowanym w Muzeum Nadwiślańskim w Kazimierzu Dolnym, w Oddziale Muzeum Sztuki Złotniczej, Kazimierz Dolny.
Google Scholar

Rochacki Jacek A. 2023. Słownik terminów używanych w dawnych warsztatach złotniczych oraz wybranych terminów pomocnych w rozumieniu specyfiki warsztatu, Warszawa.
Google Scholar

Rusiński Władysław. 1961. Kalisz w XVII i XVIII wieku, [w:] Osiemnaście wieków Kalisza. Studia i materiały do dziejów miasta i regionu, 2, red. A. Gieysztor, Kalisz, s. 127–244.
Google Scholar

Rusiński Władysław. 1974. Inwentarze majątkowe mieszkańców Kalisza z drugiej połowy XVIII wieku, „Rocznik Kaliski”, 7, s. 191–322.
Google Scholar

Rusiński Władysław. 1988. Życie codzienne w Kaliszu w dobie Oświecenia, Poznań.
Google Scholar

Słownik. 1966. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 1, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Słownik. 1967. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 2, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Słownik. 1968. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 3, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Słownik. 1972. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 6, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Google Scholar

Słownik. 1973. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 7, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Google Scholar

Słownik. 1974. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 8, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Google Scholar

Słownik. 1979. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. S. Bąk i inni, 12, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Google Scholar

Słownik. 2010. Słownik polszczyzny XVI wieku, red. K. Wilczewska i inni, 34, Warszawa.
Google Scholar

Stadtmüller Karol. 1922. Słownictwo rzemieślnicze. 2, Dział metalowy: blacharstwo, kłódkarstwo, kotlarstwo, kowalstwo, rusznikarstwo, ślusarstwo, tokarstwo, zegarmistrzowstwo, złotnictwo i wyrażenia wspólne, Kraków.
Google Scholar

Stadtmüller Karol. 1936. Słownik techniczny: część polsko-niemiecka, 1, Poznań.
Google Scholar

Statuty. 1975. Statuty cechów kaliskich, 1, Cechy jednobranżowe, oprac. W. Maisel, „Rocznik Kaliski”, 8, s. 251–323.
Google Scholar

Stefański Kazimierz. 1933. Dwa wilkierze, Kalisz.
Google Scholar

Tomala Janusz. 2012. Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce, 3, Architektura mieszczańska, Kalisz.
Google Scholar

Warschauer Adolf. 1892. Stadtbuch von Posen, 1, Acten des städtischen Rathes (1398–1433), red. A. Warschauer, Posen.
Google Scholar

Wasilkowska Aleksandra. 1975. Złotnictwo Leszna w 2 poł. XVII i XVIIII wieku, „Studia Muzealne”, 11, s. 65–84.
Google Scholar