Medieval bells in Lower Silesia in Hans Lutsch’s inventory of monuments. The state of knowledge and postulates of the research

Marceli Tureczek

doi:10.23858/KHKM73.2025.4.008

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 73 Nr 4 (2025)

Medieval bells in Lower Silesia in Hans Lutsch’s inventory of monuments. The state of knowledge and postulates of the research

Marceli Tureczek

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Metody badawcze

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.008

Abstrakt

Inwentarz zabytków Śląska, opracowany przez Hansa Lutscha na przełomie XIX i XX w., pozostaje mimo upływu ponad stu lat od jego publikacji nadal najpoważniejszym zestawieniem dzwonów na wskazanym obszarze. Opracowanie to, pomimo swoich zalet pozostaje dalece zdezaktualizowane — zarówno ze względu na bardzo liczne straty wojenne w pierwszej połowie XX w., jak też w odniesieniu do podstaw metodologicznych. Współczesnym wyzwaniem pozostaje konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji tych zabytków, opartej na nowoczesnych i interdyscyplinarnych metodach stosowanych w badaniach kampanologicznych. Celem artykułu jest odniesienie się do problemów wynikających z opracowania dzwonów w katalogu Lutscha oraz ich współczesnej dokumentacji konserwatorskiej. Teza artykułu ukazuje niedostateczny stan badań najstarszych dzwonów na Dolnym Śląsku.

Słowa kluczowe:

Hans Lutsch, Dolny Śląsk, dzwony, inskrypcje, badania terenowe, kampanologia

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Tureczek, M. (2025). Medieval bells in Lower Silesia in Hans Lutsch’s inventory of monuments. The state of knowledge and postulates of the research. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 73(4), 617–634. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.008

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Górski Adam. 2013. Powiat nowosolski, Corpus inscriptionum Poloniae, 10: Inskrypcje województwa lubuskiego, red. J. Zdrenka, 6, Toruń.
Google Scholar

Grundmann Ginter. 1961. Glocke läuteten über Schlesien, „Schlesien”, 4, pp. 63–74.
Google Scholar

Kowalski Krzysztof Maciej. 2006. Inskrypcje na dzwonach gotyckich w Prusach, Gdańsk.
Google Scholar

Ławnikowska Barbara. 2011. Przyczynek do dziejów ludwisarstwa na Dolnym Śląsku. Dzwony z Mirska, „Studia Epigraficzne”, 4, pp. 169–180.
Google Scholar

Lutsch Hans. 1889. Die Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, 2: Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau, Breslau.
Google Scholar

Lutsch Hans. 1891. Die Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, 3: Die Kunstdenkmäler des Reg. Bezirks Liegnitz, Breslau.
Google Scholar

Lutsch Hans. 1903. Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, 5: Sach-, Kunstler und Werkmeister und Ortsregister. Kunstgeschichtliche Regesten, Breslau.
Google Scholar

Ochendowska-Grzelak Barbara. 2002. Spuścizna Hansa Lutscha w Archiwum Państwowym w Szczecinie, „Stargardia”, 2, pp. 425–432.
Google Scholar

Ochendowska-Grzelak Barbara. 2013. Hans Lutsch (1854–1922). Architekt, konserwator zabytków, badacz architektury, Szczecin.
Google Scholar

Ochendowska-Grzelak Barbara. 2023. Hans Lutsch (1854–1922) i Hugo Lemcke (1835–1926). Z dziejów badań nad sztuką Pomorza Zachodniego, Szczecin.
Google Scholar

Ornamenta Silesiae. 2000. Ornamenta Silesiae. Tysiąc lat rzemiosła artystycznego na Śląsku , red. M. Starzewska, Wrocław.
Google Scholar

Oszczanowski Piotr. 2003. Rodzina Götzów — z historii wrocławskiego ludwisarstwa. Wstęp do badań, [in:] Rzemiosło artystyczne i wzornictwo w Polsce. Ludwisarstwo w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń, pp. 75–87.
Google Scholar

Otte Heinrich. 1884. Glockenkunde, Leipzig.
Google Scholar

Pater Józef. 2000. Dzwon „Świętosław”, [in:] Ornamenta Silesiae. Tysiąc lat rzemiosła artystycznego na Śląsku, Wrocław, p. 66.
Google Scholar

Poettgen Jörg. 2010. Handbuch der deutschen Glockengieβer und ihrer Werkstätten bis zum Jahre 1900 in den ehemaligen deutschen Ostprovinzen Pommern, Ost- und Westpreuβen und Schlesien mit Berücksichtung der im westlichen Deutschland vorhandenen Leihglocken, Greifenstein.
Google Scholar

Pokora Jakub. 1972. Stan i potrzeba badań nad zabytkowymi dzwonami w Polsce, „Ochrona Zabytków”, 4, pp. 285–290.
Google Scholar

Poźniak Michał. 2022. Ludwisarze pogranicza śląsko-łużyckiego Georg Wield I i Georg Wield II oraz ich działalność na przełomie XVI i XVII wieku, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 77, 2, pp. 43–75.
Google Scholar

Radler Leonhard. 1981. Beiträge zur Geschichte der Glocken im Kreise Schweidnitz, “Archiv für schlesische Kirchengeschichte”, 39, pp. 219–255.
Google Scholar

Schultz Alvin. 1881. Notizien über Glocken und ihre Inschriften, “Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift”, 3, pp. 66–67.
Google Scholar

Schultz Alvin. 1888. Einige Breslauer Rot-Stück- und Glockengiesser, “Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift”, 5, pp. 493–497.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2011. Leihglocken. Dzwony z obszaru Polski w granicach po 1945 roku przechowywane na terenie Niemiec, Warszawa.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2015. Campanae que in confinio sonant. Studium z dziejów ludwisarstwa na pograniczu śląsko-brandenbursko-pomorskim w XII–XVIII wieku, Zielona Góra.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2019. Zabytkowe dzwony z terenów Polski Zachodniej i Północnej. Problemy badań na tle zagadnienia strat dóbr kultury, “UR Journal of Humanities and social science”, 2, 11, pp. 69–98.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2020. Wstępne badania historyczne i konserwatorskie dzwonu Georga Wielda I z 1595 roku w Konotopie, „Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, 17, pp. 64–69.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2021. Proporcje profili żebra średniowiecznych dzwonów jako narzędzie pomocnicze przy datowaniu (na tle problemu inwentaryzacji dzwonów w Polsce), „Ochrona Zabytków”, 2, pp. 187–215.
Google Scholar

Tureczek Marceli. 2023. Antiqua campana. Wprowadzenie do ochrony i konserwacji dzwonów, Kraków.
Google Scholar

Walter Karl. 1913. Glockenkunde, Regensburg und Rom.
Google Scholar

Zdrenka Joachim, Górski Adam, Patorski Ryszard, Tureczek Marceli. 2018. Powiat żagański do 1815 roku, Corpus inscriptionum Poloniae, 10: Inskrypcje województwa lubuskiego, red. J. Zdrenka, 13, Toruń.
Google Scholar