Dwie niepublikowane średniowieczne, antropomorficzne rękojeści noży z Muzeum Narodowego w Krakowie

Autor

  • Elżbieta Kowalczyk-Heyman Wydział Archeologii UW, ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa

DOI:

https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.3.006

Słowa kluczowe:

rękojeści antropomorficzne, XIV w., Polska, Kraków

Abstrakt

Artykuł to publikacja dwóch nieuwzględnianych dotąd w literaturze przedmiotu średniowiecznych, antropomorficznych rękojeści noży znajdujących się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Na pierwszej ukazano mężczyznę trzymającego sokoła (falk) na prawej ręce i karmiącego go lewą ręką (ryc. 1). Zabytek ten nie ma kontekstu archeologicznego. Rękojeść druga przedstawia kobietę trzymającą w obu rękach rekwizyt uznawany zazwyczaj za książkę, rzadziej za pudełko (ryc. 2). Oba tematy, a zwłaszcza pierwszy, są często przedstawiane na rękojeściach noży i szpil do włosów (hair parter). Ich datowanie odnosi się zwykle do drugiej połowy XIII – XIV w. Można przyjąć, że pierwsza opisywana rękojeść, ze względu na rodzaj nakrycia głowy mężczyzny, pochodzi z pierwszej połowy XIV w. Rękojeść drugą można datować szeroko – na wiek XIV. Jest ona znacznie ciekawsza pod względem poznawczym. Odkryto ją w Krakowie, w trakcie prac budowlanych prowadzonych pod koniec XIX w. Jest to przedmiot niedokończony, do którego, na przedłużeniu podstawy, przylega nieobrobiona część surowca. Rękojeść tę porzucono podczas wykonywania, albowiem w trakcie rzeźbienia pękła wzdłużnie. Znalezisko to dowodzi, że typu tego rękojeści były produkowane nie tylko w Europie Zachodniej, jak przyjmuje się powszechnie, ale również w państwach Europy Środkowej, w tym w Polsce.

Pobrania

Download data is not yet available.

Bibliografia

Bayard Didier, Mantel Etienne. 1989, La maison forte de “La Cologne” a Hargicourt (Aisne). Etude du mobiler, „Revue Archeologique de Picardie”, nr 3–4, s. 141–182.

Bencard Mogens. 1975. Om et middelalderligt knivskaft fra Ribe, [w:] Fra Ribe Amt, t. 19: Festskrift til H. K. Kristensen, Ribe, s. 35–61.

Caune Andris. 1973. Raboty rižskoj ekspedicii, [w:] Acheologičeskie otkrytija 1972 goda, Moskva, s. 394–396.

Caune Andris. 2009. Archäologische Zeugnisse von den Kontakten Rigas mit den westeuropäischen Ländern und Alt-Russ im 13.–14. Jh., [w:] The Hansa Town Riga as mediator between East and West, red. A. Caune, I. Ose, Riga, s. 19–27.

Codex Manesse. 2017. Codex Manesse, Universitätsbibliothek Heidelberg, digi.ub.uni-heidelberg.de/digit/cpg484/ (dostęp 02.09.2017).

Holtmann Gerhard Folke Wulf. 1993. Untersuchung zu mittelalterlichen und frühneuzeitlichen Messern, Göttingen.

Howe Martin D. 1983. A medieval Knife Handle from Crowland, Lincolnshire, „Medieval Archaeology”, t. 27, s. 146–150.

Kowalczyk-Heyman Elżbieta. 2010. Anthropomorph verzierte mittelalterliche Messergiffe in Polen, „Questiones Medii Aevi Novae”, vol. 15, s. 241–282.

Kowalczyk-Heyman Elżbieta. 2014. Znalezisko kolejnej średniowiecznej rękojeści antropomorficznej w Polsce, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. LXII, nr 4, s. 625–635.

Kowalczyk-Heyman Elżbieta. 2017. Kilka uwag o warsztacie naukowym na podstawie artykułu o średniowiecznym nożu z rękojeścią antropomorficzną ze Szczecina, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. LXV, nr 4, s. 507–512.

Leciejewicz Lech. 1974. O pochodzeniu rogowej rzeźby ze Wzgórza Zamkowego w Szczecinie, [w:] Studia Archaeologica Pomeranica, red. F. Lachowicz, Koszalin, s. 177–188.

Marcinkowski Mirosław. 2005/2006. Człowiek ukryty w kości — średniowieczne rzeźbione rękojeści noży z Elbląga na tle europejskim, „Materiały Zachodniopomorskie. Nowa seria”, t. II/III, z. 1, s. 359–373.

Ose Ieva. 2008. Einige Zeugnise vom Lebensstil der reichen Bürger in Riga im 13.–15. Jahrhundert, [w:] Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie im Hauseraum, [t.] VI: Luxus und Lifestyle, Lübeck, s. 569–583.

Roeder M. 2016. Der mit dem Falken jagt, „Archäeologie in Deutschland”, z. 2, s. 41.

Rybina Elena Aleksandrovna. 2001. Frühe ‘Joint Ventures’. Die Beziehungen Novgorods in Ostseeraum, [w:] Novgorod. Das mittelalterlische Zentrum und sein Umland im Norden Russlands, Studien zur Siedlungsgeschichte und Archäologie der Ostseegebiete, t. 1, red. M. Müller-Wille i in., Neumünster, s. 291–308.

Sommerard Edmond du. 1883. Catalogue et desccription des objets d’art de l’antiquité du moyen âge et de la Renaissance, exposées au Musée de Cluny, Paris.

Wachowski Krzysztof. 2013. Emblemata mediaevalia profana. Przykład Polski, Wrocław.

http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not_frame&idNotice=28724&langue=en (dostęp 31.05.2013).

https://www.facebook.com/Eileandonancastle1/posts/10155025945787888:0 (dostęp 21.07.2017).

http://www.gothicivories.courtauld.ac.uk/ (dostęp 30.03.2012-21.07.2017).

https://zbiory.mnk.pl/pl/wyniki-wyszukiwania?phrase=sztylet (dostęp 14.05.2020).

Pobrania

Opublikowane

2020-10-30

Jak cytować

Kowalczyk-Heyman, E. (2020). Dwie niepublikowane średniowieczne, antropomorficzne rękojeści noży z Muzeum Narodowego w Krakowie. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 68(3), 391–397. https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.3.006

Numer

Dział

Komunikaty naukowe