Wartość komemoratywna i emocjonalna „przedmiotów kunstkamerowych” Radziwiłłów birżańskich w XVII wieku

Urszula Augustyniak

doi:10.23858/KHKM73.2025.2.002

Opublikowane: 2025-09-30

Tom 73 Nr 2 (2025)

Wartość komemoratywna i emocjonalna „przedmiotów kunstkamerowych” Radziwiłłów birżańskich w XVII wieku

Urszula Augustyniak

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.2.002

Abstrakt

Głównym celem tego artykułu jest odtworzenie motywacji, które stały za tym, że pewne kategorie przedmiotów trafiały do skarbców radziwiłłowskich i były przechowywane przez kilka pokoleń. Przyjęto założenie, że wynikało to nie tylko ze względu na ich wartość materialną, lecz z potrzeby upamiętnienia związanych z Radziwiłłami osób i wydarzeń oraz wartości emocjonalnej niektórych „donatywów” dla ofiarodawców i obdarowywanych. Podstawą źródłową analizy były rejestry ruchomości skarbców radziwiłłowskich z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie (Archiwum Warszawskiego Radziwiłłów), a w szczególności kunstkamery lubeckiej, w czasach Krzysztofa II Radziwiłła, jego syna Janusza, bratanka Bogusława oraz Ludwiki Karoliny, córki Bogusława.

Słowa kluczowe:

Radziwiłłowie, upamiętnienie, emocje, skarbce, kunstkamera

Inne teksty tego samego autora

Urszula Augustyniak, Mieszkańcy Rzeczypospolitej w podróży — ludzie a rzeczy w XVI–XVIII wieku , Kwartalnik Historii Kultury Materialnej: Tom 69 Nr 3 (2021)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Augustyniak, U. (2025). Wartość komemoratywna i emocjonalna „przedmiotów kunstkamerowych” Radziwiłłów birżańskich w XVII wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 73(2), 181–195. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.2.002

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Anusik Zbigniew. 2010. Kasztelan krakowski Jerzy ks. Zbaraski (1574–1631). Szkic do portretu antyregalisty, „Przegląd Nauk Historycznych”, 9, 1, s. 55–145.
Google Scholar

Augustyniak Urszula. 2001. Dwór i klientela Krzysztofa Radziwiłła (1585–1640). Mechanizmy patronatu, Warszawa.
Google Scholar

Augustyniak Urszula. 2003. Inwentarze mienia radziwiłłowskiego z XVI-XVII wieku jako źródło do historii mentalności i życia codziennego — możliwości badań, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 51, 2, s. 231–248.
Google Scholar

Augustyniak Urszula. 2004. W służbie hetmana i Rzeczypospolitej, Warszawa.
Google Scholar

Augustyniak Urszula. 2014. „Wolę mieć religionem frigidam niż nullam”. Jerzy i Krzysztof Zbarascy wobec rekatolicyzacji i zmiany systemu rządów w Rzeczypospolitej za Zygmunta III, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 58, s. 73–104.
Google Scholar

Augustyniak Urszula. 2022. Kultura „staropolska” czy „kultura dawnej Rzeczypospolitej?”, [w:] Długie trwanie kultury staropolskiej. Ustanowienia, praktyki, rekonstrukcje. Szkice ofiarowane Profesorowi Markowi Prejsowi, red. A. Arendt, A. Jakóbczyk-Gola, P. Morawski, I. Piotrowski, Warszawa, s. 35–53.
Google Scholar

Baranowski Jerzy. 1990. Kunstkamera w zamku Radziwiłłów w Lubczu, „Materiały Muzeum Wnętrz Zabytkowych w Pszczynie”, 6, s. 43–54.
Google Scholar

Barański Janusz. 2007. Świat rzeczy. Zarys antropologiczny, Kraków.
Google Scholar

Börner Lorne. 1981. Deutsche Medaillen Kleinode des 16. und 17. Jahrhunderts, Leipzig.
Google Scholar

Chachaj Marian. 1995. Zagraniczna edukacja Radziwiłłów od początku XVI do połowy XVII wieku, Lublin.
Google Scholar

Ciechanowiecki Andrzej. 1959. Z dziejów budowy zamku w Birżach, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 4, 1–2, s. 43–66.
Google Scholar

Chrościcki Juliusz. 1983. Sztuka i polityka 1587–1668, Warszawa.
Google Scholar

Classen Constance. 2021. Podstawy antropologii zmysłów, „Konteksty”, 4, s. 67–74.
Google Scholar

Gustaw. 2007. Gustaw Adolf, König von Schweden: die Kraft der Einnerzug 1632–2007, red. M. Reichel, I. Schuberth, Lützen.
Google Scholar

Jankowski Rafał. 2008. Kunstkamera Ludwiki Karoliny Radziwiłlówny w Królewcu (1683), „Barok. Historia — Literatura — Sztuka”, 15, 1, s. 203–220.
Google Scholar

Klonder Andrzej. 2021. Drogi równoległe. Refleksja historyka na marginesie pierwszego polskiego antropologicznego zarysu świata rzeczy, „Etnografia Polska”, 52, 1/2, s. 159–165.
Google Scholar

Kriegseisen Wojciech. 2023. Dwa „pogrzeby” wojewody wileńskiego Janusza Radziwiłła. Przyczynek do stosunków politycznych i wyznaniowych w Wielkim Księstwie Litewskim w drugiej połowie XVII wieku, „Rocznik Lituanistyczny”, 9, s. 97–109.
Google Scholar

Kryski Szczęsny. 1918. Pasya pana naszego, Zygmunta Trzeciego, [w:] Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego, oprac. J. Czubek, 2, Kraków, s. 51–56.
Google Scholar

Laimer Karl Elmar. 2012. Der „Löwe von Mitternacht“ Gustav II. Adolf von Schweden und seine Darstellung in der proschwedischen Bildpublizistik des Dreißigjährigen Krieges, „historia.scribere”, 4, s. 299–320.
Google Scholar

Łebkowska Anna. 2015. Zdarzenie — afekt — twórczość, [w:] Humanistyka po zwrocie afektywnym, red. R. Nycz, A. Łebkowska, A. Daugsza, Warszawa.
Google Scholar

Mencfel Michał. 2008. Rariora naturae et artis. Gabinety osobliwości uczonych śląskich pierwszej połowy XVIII w., „Barok. Historia — Literatura — Sztuka”, 15, 1, s. 89–109.
Google Scholar

Paliušytė Aistė. 1995. Jonušo Radvilos mecenatystė, mps. rozprawy doktorskiej, Vilniaus dailės akademijos leidykla.
Google Scholar

Pomian Krzysztof. 1987. Zbieracze i osobliwości. Paryż–Wenecja XVI–XVIII wiek, Warszawa.
Google Scholar

Pudlis Agnieszka. 2020. Kunstkamera. Gabinet osobliwości królewicza Władysława Zygmunta Wazy i jej antwerpskie konotacje, „Kronika Zamkowa”, 7, 3, s. 35–58.
Google Scholar

Rottermund Andrzej. 2011. Kolekcjonerstwo w Polsce. Od średniowiecza do dzisiaj, [w:] Polonia. Tesoros y colecciones artísticas, red. B. Biedrońska-Słota, Madrid, s. 37–57.
Google Scholar

Salwa Mateusz. 2008. „Trompe-l’oeil”. Usprawiedliwienie złudzenia, „Barok. Historia — Literatura — Sztuka”, 15, 1, s. 37–61.
Google Scholar

Scheicher Eisabeth. 2008. ‘Kunstkammern’, [w:] Dictionary of art, 18, London–New York, s. 520.
Google Scholar

Smirnov Âkov Ivanovič. 1908. Risunki Kieva 1651 goda po kopiâm ih konca XVIII veka, [w:] Trudy XIII Arheologičeskogo sʺezda v Ekaterinoslave, 2, Moskwa, s. 195–512.
Google Scholar

Stoch Magdalena. 2016. Ekonomia wrażliwości a duch posthumanistyki, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura”, 8, 2, s. 130–140.
Google Scholar

Sulerzyska Teresa. 1961a. Galerie obrazów i „gabinety sztuki” Radziwiłłów w XVII w., „Biuletyn Historii Sztuki”, 23, 2, s. 87–98.
Google Scholar

Sulerzyska Teresa. 1961b. Inwentarz galerii obrazów Radziwiłłów z XVII w., „Biuletyn Historii Sztuki”, 23, 3, s. 267–284.
Google Scholar

Tomkiewicz, Władysław. 1950. Malarstwo dworskie w dobie Władysława IV, „Biuletyn Historii Sztuki”, 12, 1–4, s. 145–200.
Google Scholar

Topolska Maria Barbara. 1984. Czytelnik i książka w Wielkim Księstwie Litewskim w dobie Renesansu i Baroku, Wrocław.
Google Scholar

Tyszkiewicz Eustachy. 1869. Birże: rzut oka na przeszłość, miasta, zamku i ordynacyi, Petersburg.
Google Scholar

Wasilewski T. 1987a. Radziwiłł Bogusław, [w:] Polski słownik biograficzny, 30, s. 161–172.
Google Scholar

Wasilewski Tadeusz. 1987b. Radziwiłł Janusz, [w:] Polski słownik biograficzny, 30, s. 208–215.
Google Scholar

Wasilewski Tadeusz. 1988. Budowa zamku i rezydencji Radziwiłłów w Birżach w latach 1586–1654, [w:] Podług nieba i zwyczaju polskiego. Studia z historii architektury, sztuki i kultury ofiarowane Adamowi Miłobędzkiemu, red. Z. Bania, Warszawa, s. 263–272.
Google Scholar

Widacka Hanna. 2005. Zamach na Zygmunta III Wazę, „Spotkania z Zabytkami”, 29, 2, s. 17.
Google Scholar