Pończochy i polityka. Garderoba Stanisława Augusta w świetle prywatnych rachunków króla (1771–1797)

Konrad Niemira

doi:10.23858/KHKM73.2025.4.004

Published: 2025-12-30

Vol. 73 No. 4 (2025)

Stockings and politics: The Wardrobe of King Stanisław August as reflected in his private accounts, 1771–1797

Konrad Niemira

The Quarterly of the History of Material Culture

Section: Studies and Materials

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.004

Abstract

This article examines the functioning of the Wardrobe of Stanisław August (1732–1798).
The first part identifies its location and describes its appearance, discusses its staff structure, and outlines the costs of day-to-day operations. Drawing on entries from the king’s private notebook, the next section reconstructs the network of service providers
and suppliers to the Wardrobe, indicating the types of goods they delivered and their total value. The following part characterizes Stanisław August’s activities as a consumer: it describes the nature of his purchases, the way in which the Wardrobe’s budget was constructed, and the difficulties associated with it—including the use of credit. These
findings are compared with what is known about the monarch’s attitude toward clothing and fashion, as well as with the common scholarly belief that the king fell into debt due to his passion for “glittering trinkets.”

Keywords:

Stanisław August, Wardrobe, consumption of luxury goods, men’s fashion, Warsaw merchants, tailoring, eighteenth century

Most read articles by the same author(s)

Konrad Niemira, The Chaudonirs’ shop. A contribution to research on the market of luxury goods in Warsaw in the 18th c. , The Quarterly of the History of Material Culture: Vol. 70 No. 1 (2022):

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Niemira, K. (2025). Stockings and politics: The Wardrobe of King Stanisław August as reflected in his private accounts, 1771–1797. The Quarterly of the History of Material Culture, 73(4), 527–564. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.004

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Adlam Derek, Cassidy-Geiger Maureen. 2024. The Duke of Portland’s Album of Masquerade Costumes Worn in Warsaw 1759, „Print Quarterly”, 41, 3, s. 267–284.
Google Scholar

Album. 2023. Album Civium Civitatis Antiquae Varsaviae. Księgi przyjęć do prawa miejskiego Starej Warszawy, cz. 2, 1701–1789, oprac. M. Kuc-Czerep, Warszawa.
Google Scholar

Bartoszewicz Julian. 1880. O dochodach Stanisława Augusta, [w:] Bartoszewicz Julian, Dzieła, 7, Kraków, s. 155–176.
Google Scholar

Bąk Michał. 2018. Portrety mundurowe pędzla Bacciarellego — przyczynek do budowy autorytetu Stanisława Augusta, [w:] Bacciarelli. Studia o malarzu królewskim, dyrektorze, nauczycielu, opiekunie sztuk, red. A. Pieńkos, Warszawa, s. 157–177.
Google Scholar

Biblioteka. 1988. Biblioteka Stanisława Augusta na Zamku Warszawskim: dokumenty, oprac. J. Rudnicka, „Archiwum Literackie”, 26.
Google Scholar

Dreścik Jan. 2001. Wiedeńska parada warszawskiego rzemiosła, „Almanach Warszawy”, 3, s. 57–67.
Google Scholar

Dziennik. 1865. Dziennik przybycia i bytności Króla Jegomości Stanisława Augusta w Puławach […], oprac. S. Przełęcki, Warszawa.
Google Scholar

Fabre Jean. 2022. Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł. Studium kosmopolityzmu, 2, oprac. P. Skowroński, Warszawa.
Google Scholar

Główka Dariusz, Mazur Elżbieta. 2019. Dzieje siedziby Jacobsona w Warszawie w drugiej połowie XVIII i na początku XIX w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 67, 2, s. 223–232.
Google Scholar

Główka Dariusz, Mazur Elżbieta. 2024. Na Bielany! O fenomenie świętowania słów kilka, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 72, 4, s. 487–502.
Google Scholar

Gutkowski Jerzy. 2000. Strój koronacyjny Stanisława Augusta, „Kronika Zamkowa”, 39, 1, s. 51–61.
Google Scholar

Gutkowski Jerzy. 2011. Królewski zbiór broni, [w:] Stanisław August, ostatni król Polski. Polityk, mecenas, reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Warszawa, s. 323–324.
Google Scholar

Gutkowski Jerzy. 2015. O dworze Stanisława Augusta, [w:] Stanisław August i jego Rzeczpospolita. Dramat państwa, odrodzenie narodu, red. A. Sołtys, Z. Zielińska, Warszawa, s. 363–381.
Google Scholar

Hankowska Romualda. 1992. Nieznane Petersburskie ślady Stanisława Augusta Poniatowskiego. Aneksy. Faksymile 21 dokumentów z archiwów Moskwy i Petersburga, Warszawa.
Google Scholar

Inwentarz. 1997. Generalny inwentarz mebli i innych ruchomości znajdujących się w zamku warszawskim sporządzony w marcu 1795 roku, oprac. N. Ładyka, Warszawa.
Google Scholar

Juszczak Dorota. 2011. Ikonografia Stanisława Augusta. Portrety, [w:] Stanisław August, ostatni król Polski. Polityk, mecenas, reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Warszawa, s. 136–151.
Google Scholar

Juszczak Dorota. 2015. Portrety Stanisława Augusta, [w:] Stanisław August i jego Rzeczpospolita. Dramat państwa, odrodzenie narodu, red. A. Sołtys, Z. Zielińska, Warszawa, s. 383–427.
Google Scholar

Juszczak Dorota. 2018. Marcello Bacciarelli. Najpiękniejsze portrety, red. D. Juszczak, Warszawa.
Google Scholar

Kalmár János. 2003. Power and the princely court in early 18th-century Europe, [w:] In Europe’ princely courts, Ádám Mányoki, Actors and venues of a portraitist’s career, red. E. Buzasi, Budapest, s. 9–28.
Google Scholar

Katalog. 2011. Stanisław August, ostatni król Polski. Polityk, mecenas, reformator 1764–1795, red. A. Sołtys, Warszawa.
Google Scholar

Korespondencja. 2023. Stale obawiam się jakiejś katastrofy. Korespondencja Stanisława Augusta z Marcellem Bacciarellim, oprac. K. Niemira, Warszawa.
Google Scholar

Korzon Tadeusz. 1897. Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794). Badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego, 3, Kraków–Warszawa.
Google Scholar

Kula Witold. 1956. Szkice o manufakturach w Polsce XVIII w. Część trzecia 1780–1795, Warszawa.
Google Scholar

Magier Antoni. 1963. Estetyka miasta stołecznego Warszawy, oprac. H. Szwankowska, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Mańkowski Tadeusz. 1932. Galerja Stanisława Augusta, Lwów.
Google Scholar

Michalec Danuta. 1999. Aleksandra Ogińska i jej czasy, Siedlce.
Google Scholar

Możdżyńska-Nawotka Małgorzata. 2014. Królewska maskarada, czyli rozwiązanie zagadki tzw. hiszpańskiego stroju koronacyjnego Stanisława Augusta, „Kronika Zamkowa”, 67, 1, s. 133–147.
Google Scholar

Mroczek Rafał. 2014. Andrzej Kownacki — rusznikarz króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, „Kronika Zamkowa”, 67, 1, s. 263–284.
Google Scholar

Naruszewicz Adam. 2008. Dyariusz podróży Jego Królewskiej Mości na sejm grodzieński, oprac. M. Bober-Janowska, Warszawa.
Google Scholar

Niemira Konrad. 2022. Honor bez egzageracji. Magnackie zakupy i świat rzeczy paryskich w XVIII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Olszewska Magdalena. 2019. Dni galowe i inne rocznice oraz oficjalne podróże Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764–1795), „Rocznik Historii Sztuki”, 44, s. 215–226.
Google Scholar

Pamiętniki. 2013. Pamiętniki króla Stanisława Augusta. Antologia, red. M. Dębowski, Warszawa.
Google Scholar

Pietrusiński Jerzy. 2006. Ostatniego króla Polski „Portret alegoryczny”. O królewskim rebusie i różnych sposobach jego rozwiązywania, „Biuletyn Historii Sztuki”, 68, 3–4, s. 311–357.
Google Scholar

Pokora Jakub. 1993. Obraz Najjaśniejszego Pana Stanisława Augusta (1764–1770). Studium z ikonografii władzy, Warszawa.
Google Scholar

Popiołek Bożena. 2024. Z poczucia piękna, z potrzeby posiadania. Kobiecy świat rzeczy w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Warszawa.
Google Scholar

Prószyńska Zuzanna. 1994. Zegary Stanisława Augusta, Warszawa.
Google Scholar

Rottermund Andrzej. 1989. Zamek królewski w epoce oświecenia. Rezydencja monarsza: funkcje i treści, Warszawa.
Google Scholar

Rymszyna Maria. 1961. Memoriał Piusa Kicińskiego do Stanisława Augusta z 1786 roku w sprawie budżetu dworu, „Teki Archiwalne”, 7, s. 240–319.
Google Scholar

Sagatyński Jan. 1895. Pamiętnik Jana Sagatyńskiego byłego pazia króla Stanisława Poniatowskiego: (przy którym został aż do śmierci jego), Poznań.
Google Scholar

Saratowicz-Dudyńska Anna. 2010. Pierścienie Stanisława Augusta Poniatowskiego, [w:] Koral, perła i inne wątki. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Warszawa–Toruń, s. 110–120.
Google Scholar

Szulc Eugeniusz. 1989. Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie, Warszawa.
Google Scholar

Seznec Jean. 1971. Trois mauvais tableaux pour le roi de Pologne, „Diderot Studies”, 14, s. 167–183.
Google Scholar

Skrodzka Agnieszka. 2007. Wizerunek króla nieszczęśliwego — portret Stanisława Augusta z klepsydrą, „Biuletyn Historii Sztuki”, 69, 3–4, s. 203–247.
Google Scholar

Straus Witold. 2010. Historia warszawskiej rodziny Strausów, „Almanach Muzealny”, 6, s. 31–102.
Google Scholar

Tatarkiewicz Władysław. 1972. Łazienki warszawskie, Warszawa.
Google Scholar

Tepper Wilhelm Ferguson. 2013. Pamiętniki, „Almanach Warszawy”, 7, s. 33–64.
Google Scholar

Wierzbicka-Michalska Karyna, Michalski Jerzy. 1992. Ryx Franciszek, [w:] Polski słownik biograficzny, 33, Wrocław–Warszawa–Kraków, s. 597–601.
Google Scholar

Wojciechowska Wanda. 1931. Cech krawiecki Starej Warszawy w XVIII stuleciu, Warszawa.
Google Scholar

Wojtyński Maciej. 2003. Szkatuła prywatna króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Warszawa.
Google Scholar

Zahorski Andrzej. 1969. Kownacki Andrzej, [w:] Polski słownik biograficzny, 14, Wrocław–Warszawa–Kraków, s. 583–584.
Google Scholar

Zawadzki Wacław. 1963. Polska stanisławowska w oczach cudzoziemców, 1, Warszawa.
Google Scholar

Zielińska Zofia. 2012. Polska w okowach „systemu północnego” 1763–1766, Warszawa.
Google Scholar

Żygulski Zdzisław. 1999. Garnitur nieszczęśliwości króla Stanisława Augusta, „Roczniki Humanistyczne”, 47, s. 238–248.
Google Scholar