Stan i historia badań nad pucharkiem szklanym znalezionym w grobie kobiecym w Kryłosie (druga połowa XII w.)

Karol Kollinger

doi:10.23858/KHKM68.2020.3.001

Opublikowane: 2020-11-16

Tom 68 Nr 3 (2020)

Stan i historia badań nad pucharkiem szklanym znalezionym w grobie kobiecym w Kryłosie (druga połowa XII w.)

Karol Kollinger

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.3.001

Abstrakt

W artykule przedstawiono okoliczności i kontekst odkrycia w 1937 r. pucharka szklanego w grobie kobiecym w soborze katedralnym we wsi Kryłos (w pobliżu Halicza, na terenie dzisiejszej Ukrainy) (ryc. 1) oraz próbę rekonstrukcji jego kształtu. Oprócz stanu badań na ten temat zaprezentowano drogę rozważań, którą obrano w literaturze przedmiotu oraz przeanalizowano, w jaki sposób korzystano z osiągnięć poprzedników i z jakich podstaw źródłowych korzystali kolejni badacze tworząc swoje narracje. Stwierdzono, że problemem otwartym pozostaje zarówno identyfikacja kobiety, w której grobie został znaleziony opisywany pucharek, jak i mężczyzny pochowanego obok niej w sarkofagu (Yaroslav Osmomysl [?]). Datowanie pucharka na wiek XII raczej nie budzi wątpliwości. Dokładny kształt naczynia rekonstruowano na podstawie rysunku zamieszczonego w syntetycznej monografii z 1944 r. pt. Staryy Halych. Przyjęto przy tym założenie, że dolna część wyrobu była podobnie uformowana jak dna naczyń szklanych odkrytych w trakcie wykopalisk w miejscowości Wyszogród koło Kijowa w 1935 r. oraz prawdopodobnie w samym Kijowie, w latach 1936–1937. Na podobieństwo do kijowskich znalezisk wskazał już odkrywca kryłoskiego egzemplarza – Jarosław Pasternak, ale w późniejszej literaturze przedmiotu nie odnotowano tego faktu. Okazy z Wyszogrodu wprowadził do nauki Boris A. Rybakov. Lakoniczna wzmianka o nich w książce z 1948 r. pt. Remeslo drevney Rusi była bezkrytycznie przywoływana przez późniejszych badaczy. W publikacjach brak jednak szczegółów na temat tych zabytków, w tym m.in. informacji o kontekście ich znalezienia i ich chronologii. Według nowszego, ukraińskiego artykułu (z 2014 r.) szklane naczynie z grobu w kryłoskiej świątyni znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego we Lwowie. Prowadzone na Ukrainie i w Rosji kwerendy archiwalne i muzealne dostarczają coraz to nowych informacji na temat wykopalisk prowadzonych w pierwszej połowie XX w. Zwrócono też uwagę, że wszelkie nowe dane dotyczące odkryć w Kryłosie i okolicach w latach 1934–1943, w Wyszogrodzie – 1934–1937, a także w Kijowie zarówno na początku XX w., jak i w czwartej dekadzie tegoż stulecia, mogą okazać się cenne nie tylko dla dziejów jednego naczynia szklanego.

Słowa kluczowe:

szkło, naczynie, Ruś, Halicz, Kryłos, Wyszogród (Ukraina), Jarosław Ośmiomysł

Inne teksty tego samego autora

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kollinger, K. (2020). Stan i historia badań nad pucharkiem szklanym znalezionym w grobie kobiecym w Kryłosie (druga połowa XII w.). Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 68(3), 271–288. https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.3.001

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Âčmen´ov N., Molčanovs´kij Feodosìj. 1936. Novì arheologìčnì rozkopki u Kiêvì, „Socìalìstičnij Kiïv”, nr 7–8, s. 57–60.
Google Scholar

Bandrìvs´kij Mikola. 2005. Rol´ greko-katolic´koї cerkvi u pìdgotovcì ta provedennì ìstoriko-arheologìčnih doslìdžen´ pam’âtok knâžogo Galiča, [w:] Ukraїns´kì zemlì časìv korolâ Danila Galic´kogo. Cerkva ì deržava. Stattì j materìali, red. V. Gaûk i in., L´vìv, s. 129–133.
Google Scholar

Bandrìvs´kij Mikola. 2015. Mitropolit Andrej Šeptic´kij — mecenat zahìdnoukraїns´koї arheologìї (za materìalami spìvpracì z direktorom Muzeû NTŠ Âroslavom Pasternakom), „Materìali ì doslìdžennâ z arheologìї Prikarpattâ ì Volinì”, t. 19, s. 93–99.
Google Scholar

Bandrìvs´kij Mikola, Lukoms´kij Ûrìj, Sulik Roman. 1993. Z ìstorìї doslìdžennâ Uspens´kogo Soboru v Galiči (Vìdkrittâ pohovannâ galic´kogo knâzâ Âroslava Osmomisla), „Zapiski Naukovogo Tovaristva ìmenì T. Ševčenka”, t. 225: Pracì ìstorično-fìlosofs´koї sekcì, s. 393–405.
Google Scholar

Baran Volodimir. 2016. Ìstorìâ arheologìčnih doslìdžen´ davn´ogo Galiča (seredina ХІХ–kìnec´ ХХ st.), „Ukraїnoznavstvo”, nr 1 (58), s. 171–190.
Google Scholar

Belâêva Svitlana, Kalûk O. 1989. T. M. Movčanìvs´kij. Storìnki naukovoї bìografìї (Do 90-rìččâ z dnâ narodžennâ), „Arheologíâ”, nr 2, s. 125–130.
Google Scholar

Bezborodov Mihail Aleksandrovič. 1956. Steklodelie v Drevnej Rusi, Minsk.
Google Scholar

Bìbìkov Dmitro. 2016. Višgorods´ka cerkva-mavzolej svâtih Borisa ì Glìba. Pìdsumki doslìdžen´ ta novì danì, „Arheologíâ”, nr 4, s. 106–120.
Google Scholar

Bìbìkov Dmitro. 2018. Višgorod ta jogo okruga v X–XIII st., Kiïv (Praca kandydacka napisana pod kierunkiem Andrìja Petrauskasa).
Google Scholar

Bogusevič Volodimir Andrijovič. 1954. Masterskie XI v. po izgotovleniû stekla i smal´ty v Kieve, „Kratkie soobŝeniâ Instituta arheologii AN USSR”, t. 3, s. 14–20.
Google Scholar

Cetwiński Marek. 2017. Drogi i bezdroża dziejopisarstwa, Olsztyn.
Google Scholar

Cetwiński Marek. 2018. Co daje lepsze korzyści — „stan badań” czy „historia problemu”?, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, R. 63, nr 3, s. 27–33.
Google Scholar

Chudzik Dominik. 2014. Chrześcijańska architektura sakralna Rusi Halickiej i Wołyńskiej (do końca panowania Daniela Romanowicza), Collectio Archaeologica Ressoviensis, t. 27, Rzeszów.
Google Scholar

Dąbrowski Dariusz. 2002. Rodowód Romanowiczów książąt halicko-wołyńskich, Biblioteka Genealogiczna, t. 6, Poznań–Wrocław.
Google Scholar

Dąbrowski Dariusz. 2008. Genealogia Mścisławowiczów. Pierwsze pokolenie (do początku XIV wieku), Kraków.
Google Scholar

Dekówna Maria. 1980. Szkło w Europie wczesnośredniowiecznej, Wrocław.
Google Scholar

Dombrovskij Dariuš. 2015. Genealogiâ Mstislavičej. Pervye pokoleniâ (do načala XIV v.), wyd. popr. i uzup., tłum. i wstęp K. Eruzalimskij, O. Ostapčuk, Studiorum Slavicorum Orbis, t. 10, Sankt-Peterburg.
Google Scholar

Dovženok Vasil´ Ïosipovič. 1950. Oglâd arheologíčnogo vivčennâ drevn´ogo Višgoroda za 1934–1937 rr., „Arheologíâ”, t. III, s. 64–92.
Google Scholar

Ëlšin Denis Dmitrievič. 2007. Raskopki Imperatorskoj Arheologičeskoj komissii v Kieve v 1908–1914 gg.: novye arhivnye materialy, „Vestnik Sankt-Petersburgskogo universiteta”, Seria 2: Istoriâ, z. 4, s. 226–230.
Google Scholar

Ëlšin Denis Dmitrievič. 2009. Imperatorskaâ Arheologičeskaâ komissiâ i raskopki v Kieve 1908–1914 gg., [w:] Imperatorskaâ Arheologičeskaâ Komissiâ (1859–1917): K 150-letiû so dnâ osnovaniâ. U istokov otečestvennoj arheologii i ohrany kul′turnogo naslediâ, red. A.E. Musin, Е.N. Nosov, Sankt-Peterburg, s. 909–937.
Google Scholar

Ëlšin Denis Dmitrievič, Melûh Ekaterina Andreevna, Hodakovskij Evgenij Valentinovič. 2015. Dmitrij Vasil′evič Mileev (1878–1914). Arhitekturnaâ arheologiâ i restavraciâ v Rossii v načale XX veka, Sankt-Peterburg.
Google Scholar

Galibin Valentin Aleksandrovič. 2001. Sostav stekla kak arheologičeskij istočnik, Archaeologica Petropolitana, t. 11, Sankt-Peterburg.
Google Scholar

Gavrilûk Oleksandr. 2010. Pìdtrimka mitropolitom Andreêm Šeptic´kim pam’âtkoohoronnoї dìâl´nostì na zahìdnoukraїns´kih zemlâh y 1920–1930-h rokah, „Ìstoričnij arhìv”, t. 5, s. 14–17.
Google Scholar

G̀olembjovs´ka-Tobìaš Aneta, Dombrovs´kij Dariuš. 2019. Drakon Uspenskogo Soboru v Galičì z pol´skoї doslìdnic´koї perspektivi, „Galič. Zbìrnik naukovih prac´”, t. 4, s. 27–63.
Google Scholar

Golovata Larisa. 2013. Ukraїns´kij legal´nij vidavničij ruh Central´no-Shìdnoї Ȇvropi, 1939–1945, Kiїv–L´vìv.
Google Scholar

Golovko Oleksandr. 2009. Ostannìj pohìd knâzâ Romana Mstislaviča u džerelah ta ìstoričnìj dumcì, Ukraїns´skij ìstoričnij žurnal”, nr 4, s. 28–47.
Google Scholar

Golovko Oleksandr. 2017. Knâz´ Mstislav Mstislavič «Udatnij» ì jogo doba, Kam’ânec´-Podìl´s´kij.
Google Scholar

Gončarov Volodimir Kirilovič. 1955. Arheologìčnì doslìdžennâ drevn´ogo Galiča u 1951 r., „Arheologìčnì pam’âtki URSR”, t. V, s. 22–31.
Google Scholar

Gončarov Volodimir Kirilovič. 1956. Drevnìj Galič, „Vìsnik Akademìï Nauk URSR”, R. XXVII, nr 1 (230), s. 61–67.
Google Scholar

Gorbenko Sergìj. 1996. Âroslav Osmomisl. Rekonstrukcìâ antropologìčna ta ìstorična, L´vìv-Vinniki.
Google Scholar

Gribanova Natalìâ. 1996. «Vtračene» džerelo pro arheologìčnì doslìdžennâ 1908–1914 rr., [w:] Cerkva Bogorodicì Desâtinna v Kiêvì. Do 1000-lìttâ osvâčennâ, red. P. Toločko, Kiїv, s. 24–28.
Google Scholar

Hojnovskij Iosif Adamovič. 1893. Raskopki velikoknâžeskago dvora drevnâgo grada Kìeva, proizvedennyâ vesnoû 1892 goda, Kìev″.
Google Scholar

Hryciuk Grzegorz. 1995. Prasa ukraińska i ukraińskojęzyczna w Galicji Wschodniej w latach 1939–1944, „Dzieje Najnowsze”, R. XXVII, nr 3, s. 47–66.
Google Scholar

Hvojka Vikentij Vâceslavovič. 1913. Drevnìe obitateli srednâgo Pridneprov′â i ih″ kul′tura v″ doistoričeskìâ vremena (po raskopkam″), Kìev″.
Google Scholar

Ipat′evskaâ lìtopis′. 1908. Ipat′evskaâ lìtopis′, wyd. A.A. Šahmatov, Polnoe Sobranìe Russkih″ Lìtopisej, t. 2, wyd. 2, S.-Peterburg″.
Google Scholar

Kapustìn Kirilo Mikolajovič. 2020. Doslìdžennâ Višgoroda u 1936 r., „Arheologìâ ì davnâ ìstorìâ Ukraïni”, z. 1 (34), s. 132–151.
Google Scholar

Karger Mihail Konstantinovič. 1940. K voprosu o Kieve v VIII–IX vv., „Kratkie soobŝeniâ o dokladah i polevyh issledovaniâh Instituta istorii material′noj kul′tury AN SSSR”, t. VI, s. 61–66.
Google Scholar

Karger Mihail Konstantinovič. 1952. Rozkopki na sadibì Kiìvs´kogo ìstoričnogo muzeû, „Arheologìčnì pam’âtki URSR”, t. III, s. 5–13.
Google Scholar

Karger Mihail Konstantinovič. 1958. Drevnij Kiev. Očerki po istorii material′noj kul′tury drevnerusskogo goroda, t. 1, Moskva–Leningrad.
Google Scholar

Kolesnìkova Vìktorìâ, Pavlenko Sergìj. 2017. «... moїm osobistym bažannâm ê — ne porivati z naukovo-doslìdnoû praceû ...». Narisi žittâ F.A. Kozubovs´kogo, „Arheologìâ ì davnâ ìstorìâ Ukraїni”, z. 4 (25), s. 11–55.
Google Scholar

Kollinger Karol. 2018. O znaczeniu archeologicznego kontekstu znalezisk także w badaniach historyków w związku z nowszymi hipotezami na temat atrybucji tzw. brakteatów tamańskich, „Archeologia Polski”, t. 63, s. 159–174.
Google Scholar

Korzuhina Gali Fëdorovna. 1956. Novye dannye o raskopkah V. V. Hvojko na usad′be Petrovskogo v Kieve, „Sovetskaâ arheologiâ”, t. XXV, s. 318–342.
Google Scholar

Kostìk Marìâ. 2013. Âroslav Osmomisl, Ìvano-Frankìvs´k.
Google Scholar

Kostruba Teofìl´. 1939. Hto osnovnik katedri v Galiči?, „Lìteraturno-naukovij dodatok Novogo času”, R. III, nr 17 (80): 24 kvìtnâ, s. III.
Google Scholar

Kotlâr Mikola. 1996. Ìstorìâ Ukraїni v osobah. Davn´orus´ka deržava, Kiїv.
Google Scholar

Kotlâr Mikola. 2002. Danilo Galic´kij. Bìografìčnij naris, Kiїv.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2005. Doslìdžennâ sadibi Desâtinnoї cerkvi u Kiêvì v 1908–1914 rr. (za materìalami ŝodennikìv D. V. Mìlêêva), „Ruthenica”, t. 4, s. 169–214.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2006. Komentarì do rozdìlu «Rozkopki v sadibì M. M. Petrovs´kogo u Kiêvì», [w:] Doslìdžennâ tripìl´skoї civìlìzacìї u naukovìj spadŝinì arheologa Vìkentìâ Hvojki, cz. 1: Perekladi naukovih prac´ ta komentarì, Kiїv, s. 186–189.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2010. Fotografìї ta malûnki rozkopok V.V. Hvojki 1907–1908 rr. v sadibì М.М. Petrovs´kogo u Kiêvì, [w:] Naukovo-doslìdnic´ka ta prosvìtnic´ka dìâl´nìst´ Vìkentìâ Hvojki. Do 160-rìččâ z dnâ narodžennâ. Materìali naukovo-praktičnoї konferencìї s. Halep’â, 19 lûtogo 2010 roku, Tripìllâ, s. 59–78.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2011. Višgorods´ka arheologìčna ekspedicìâ 1934 r. (za materìalami Naukovogo arhìvu Ìnstitutu arheologìï NANU), [w:] Starožitnostì Višgorodŝini. Zbìrka tez, dopovìdej ì povìdomlen´ 16-oï naukovo-praktičnoï konferencìï prisvâčenoï «Dnû pam’âtì Âroslava Mudrogo», 27–28 travnâ 2010 r., m. Višgorod, red. A.M. Plotnikova, Višgorod, s. 79–125.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2014. Doslìdžennâ 1909–1910 rokìv Dmitra Mìlêêva hramu ХІ stolìttâ v mitropoličomu sadu Sofìï Kiїvs´koї (za materìalami naukovogo arhìvu Institutu ìstorìї materìal´noї kul´turi u Sankt-Peterburzì), „Opus mixtum”, nr 2, s. 71–86.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2015. Doslìdžennâ Desâtinnoї cerkvi i prilegloї teritorìї u 1936–1939 rokah (korotkij oglâd negativìv rozkopok z Naukovogo arhìvu ÌA NAN Ukraїni), „Opus mixtum”, nr 3, s. 27–36.
Google Scholar

Kozûba Vìtalìj. 2018. «Shìdnij» palac u davn´omu Kiêvì: novij poglâd na vìdomu pam’âtku, „Opus mixtum”, nr 6, s. 27–40.
Google Scholar

Kubìjovič Volodimir. 1985. Menì 85, Mûnhen.
Google Scholar

Lâska Vìtalìj. 2008. Planuval´na struktura Galiča XI–XIII st.: ìstorìâ doslìdžen´, „Materìali ì doslìdžennâ z arheologìї Prikarpattâ ì Volinì”, t. 12, s. 467–476.
Google Scholar

Majorek Magdalena, Grupa Dawid, Nowak Marcin. 2018. Wyroby szklane z badań archeologicznych w Płonkowie, [w:] Historia kościoła św. Oswalda w Płonkowie, t. II, red. M. Grupa, K. Jarzęcki, W. Nowosad, Płonkowo, s. 155–166.
Google Scholar

Matwijów Maciej. 2015. (rec.:) Larisa Golovata, Ukraїns´kij legal´nij vidavničij ruh Central´no-Shìdnoї Êvropi 1939–1945, Kiїv-L´vìv: Vidavnictvo Noulìdž 2013, 580 s. ISBN 978-617-579-729-7, „Roczniki Biblioteczne”, R. LIX, s. 177–183.
Google Scholar

Mel´nik Vìktor, Bornâk Ulâna. 2019. Novì danì do ìstorìї, tehnologìї pobudovi ta mistec´kogo ozdoblennâ Uspens´kogo Soboru v knâžomu Galičì, „Knâža doba: ìstorìâ ì kul´tura”, t. 13, s. 99–105.
Google Scholar

Olczak Jerzy. 1997. Domniemana funkcja liturgiczna i pochodzenie szklanych pucharków dzwonowatych z XVII-XVIII wieku na terenie Polski, [w:] Studia z archeologii i historii dedykowane Jerzemu Kruppému, Archaeologia Historica Polona, t. 5, red. J. Olczak, Toruń, s. 223–235.
Google Scholar

Omel´čuk Bogdan. 2016. Zahìdnij vektor kul´turno-ekonomìčnih zv’âzkìv knâžogo Galiča, „Gìleâ: naukovij vìsnik”, t. 108, s. 39–42.
Google Scholar

Pan´kìvs´kij Kost´. 1965. Roki nìmec´koї okupacìї, N´û-Jork–Toronto.
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1937a. Galic´ka katedra u Krilosì (timčasove zvìdomlennâ z rozkopìv u 1936 ì 1937 r.), L´vìv (Vìdbitka ìz Zapisok NTŠ, t. 154).
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1937b. Odkrycie katedry halickiej, b.m.w. (Nadbitka z „Oriensu”, listopad–grudzień 1937).
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1938. Katedra halicka w Kryłosie, „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury”, R. VI, nr 1, s. 57–65.
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1939. Peršì rozkopki na „Zolotomu Tocì” u Krilosì, „S´ogočasne j Minule. Vìsnik Ukraїnoznavstva”, nr 1, s. 5–15.
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1944. Starij Galič. Arheologìčno-ìstoričnì doslìdi u 1850–1943 rr., Krakìv–L´vìv.
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1958. Starij Galič, „Mi ì Svìt. Ukraїns´kij magazin”, R. 9, cz. 51, s. 4–13.
Google Scholar

Pasternak Âroslav. 1978. Moї zustrìčì zì starovinoû (Zakìnčennâ), „Ukraїns´kij ìstorik”, R. 15, nr 4 (60), s. 64–82.
Google Scholar

Pavlova Vìra. 2003. Kraêznavstvo v tvorčomu dorobku T. M. Movčanìvs´kogo (arhìvnì ta muzejnì džerela pro jogo dìâl´nìst´), „Studìї z arhìvnoї spravi ta dokumentoznavstva”, t. 10, s. 172–174.
Google Scholar

Pekars´ka Lûdmila. 2016. Malovìdomì skarbi z rozkopok Dmitra Mìlêêva 1909 roku na sadibì Desâtinnoї cerkvi v Kiêvì, „Opus mixtum”, nr 4, s. 166–177.
Google Scholar

Peskova Anna Anisimovna. 2012. Maloizvestnaâ kollekciâ nahodok iz raskopok D. V. Mileeva v Kieve v 1908–1912 gg. (ОАVЕiS GČ, kollekciâ Nr 637), [w:] Pervye kamennye hramy Drevnej Rusi. Materialy arhitekturno-arheologičeskogo seminara 22–24 noâbrâ 2010 goda, red. D.D. Ёlšin, Trudy Gosudarstvennogo Èrmitaža, LXV, Sankt-Peterburg, s. 185–210.
Google Scholar

Prusicka-Kołcon Ewa. 2000. Szklane pucharki dzwonowate z Zamościa od końca XVI wieku do końca XVII wieku, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, t. V, s. 230–239.
Google Scholar

Raskopki. 1909. Raskopki v″ Kìevì v″ 1909 godu (Svod″ gazetnyh″ izvìstìj), „Izvìstìâ Imperatorskoj Arheologičeskoj Kommissìi”, Pribavlenìе k″ vypusku 32-mu (Hronika i biblìografìâ, z. 16), s. 122–134.
Google Scholar

Romanûk Taras. 2018. Âroslav Pasternak. Žittêpis včenogo, L´vìv.
Google Scholar

Rozkopi. 1935. Rozkopi na teritorìï davn´ogo Višgoroda, „Naukovì zapiski Ìnstitutu ìstorìï materìal´noï kul´turi”, ks. 3–4, s. 103.
Google Scholar

Rožankìvs´kij Vladimir Fedorovič. 1959. Ukraїns´ke hudožnê sklo, Kiїv.
Google Scholar

Rybakov Boris Aleksandrovič. 1948. Remeslo Drevnej Rusi, Moskva.
Google Scholar

Ŝapova Ûliâ Leonidovna. 1963. Steklânnye izdeliâ drevnego Novgoroda, [w:] Trudy Novgorodskoj arheologičeskoj èkspedicii, t. III: Novye metody v arheologii, red. А.V. Arcihovskij, B.А. Kolčin, Materialy i issledovaniâ po arheologii SSSR, nr 117, Moskva, s. 104–163.
Google Scholar

Ŝapova Ûliâ Leonidovna. 1972. Steklo Kievskoj Rusi, Moskva.
Google Scholar

Ŝapova Ûliâ Leonidovna. 1997. Steklânnaâ posuda, [w:] Drevnââ Rus′. Byt i kul′tura, red. B.А. Kolčin, T.I. Makarova, Moskva, s. 31–33.
Google Scholar

Ŝapova Ûliâ Leonidovna. 2008. Vizantijskoe steklo. Očerki istorii, wyd. 3, Moskva.
Google Scholar

Šelkovnikov Bejbut Aleksandrovič. 1959. Steklo Kievskoj Rusi X–XIII vekov, „Vizantijskij vremennik”, t. 16, s. 114–126.
Google Scholar

Siembora Sebastian. 2017. Wyroby ze szkła odkryte w trakcie badań archeologicznych przy kościele w Górze Świętej Małgorzaty w pow. łęczyckim, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, nr 32, s. 47–63.
Google Scholar

Sobranìe. 1902. Sobranìe B.I. i V.I. Hanenko. Drevnosti Pridneprov′â, t. V: Èpoha slavânskaâ (VI–XIII v.), Kìev″.
Google Scholar

Šovkoplâs Ganna. 2000. Višgorod ì jogo zamovčuvanì doslìdniki, „Arheologìčnì doslìdžennâ v Ukraїnì 1994–1996 rokìv”, s. 181–185.
Google Scholar

Stanicìna Galina. 2017. „Skarbi na sklì”. Kolekcìâ fotonegativìv z fondìv Naukovogo arhìvu Ìnstitutu arheologìï NAN Ukraïni, „Materìali ì doslìdžennâ z arheologìï Prikarpattâ ì Volinì”, t. 21, s. 198–213.
Google Scholar

Stolârova Ekaterina Karlenovna. 2015. O priznakah mestnogo proizvodstva stekla (na primere Drevnej Rusi), [w:] Steklo Vostočnoj Evropy s drevnosti do načala ХХ veka, red. P.G. Gajdukov, Sankt-Peterburg, s. 336–343.
Google Scholar

Ters´kij Svâtoslav. 2008. Arheologìčnì materìali z rozkopok Galiča u drugìj pol. XIX — peršìj pol. XX st. u fondah l´vìvs´kih muzeїv: problema katalogìzacìї, „Naukovì zapiski” (L´vìvs´kij ìstoričnij muzej), t. 12, s. 8–21.
Google Scholar

Ters´kij Svâtoslav, Omel´čuk Bogdan. 2014. Arheologìčnì materìali Âroslava Pasternaka u muzejnih kolekcìâh, „Historical and Cultural Studies”/„Ìstoriko-kul´turnì studìї”, t. 1, nr 1, s. 89–93.
Google Scholar

Tomenčuk Bogdan. 1998. Pricerkovnì kladoviŝa knâžogo Galičа, [w:] Galič ì Galic´ka zemlâ. Zbìrnik naukovih prac´, red. P.P. Toločko i in., Kiїv–Galič, s. 127–132.
Google Scholar

Tomenčuk Bogdan. 2006. Arheologìâ nekropolìv Galičа ì Galic´kої zemlì. Oderžavlennâ. Hristiânìzacìâ, Ìvano-Frankìvs´k.
Google Scholar

Tomenčuk Bogdan. 2013. Čotiri knâžì dvori lìtopisnogo Galiča. Pìdsumki arheologìčnih doslìdžen´ palacovih kompleksìv (1991–2012 rr.), „Arheologìâ ì davnâ ìstorìâ Ukraїni”, t. 11, s. 165–177.
Google Scholar

Vojtovič Leontìj. 2006. Knâža doba: portreti elìti, Bìla Cerkva.
Google Scholar