Nierówności społeczno-majątkowe w przestrzeni siedemnastowiecznego Lwowa

Jakub Wysmułek

doi:10.23858/KHKM73.2025.4.003

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 73 Nr 4 (2025)

Nierówności społeczno-majątkowe w przestrzeni siedemnastowiecznego Lwowa

Jakub Wysmułek

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.003

Abstrakt

Nowożytny Lwów był miastem wieloetnicznym, którego przestrzeń podzielona była między gminę katolicką oraz społeczności Ormian, Rusinów i Żydów. W artykule podjęto próbę analizy różnic w statusie społeczno-ekonomicznym i warunkach życia w poszczególnych częściach miasta. Wykorzystany w tym celu został, przede wszystkim, rejestr podatku pogłównego z 1662 r. Zawiera on informacje o zdecydowanej większości mieszkańców miasta i jego przedmieść, zarówno o przedstawicielach elit, jak i o czeladzi domowej i innych ubogich. W artykule stwierdzono występowanie znaczących różnic między poszczególnymi obszarami miasta tak pod względem wielkości parceli i średniej liczby ich mieszkańców, jak i ich statusu, szacowanej zamożności, wielkości gospodarstw domowych i składu społecznego domowników.

Słowa kluczowe:

Lwów, nowożytność, gospodarstwa domowe, przestrzeń miasta, różnice majątkowe, obywatelstwo miejskie

Inne teksty tego samego autora

Jakub Wysmułek, Testamenty jako narzędzia władzy. Wnioski z analizy późnośredniowiecznych krakowskich testamentów , Kwartalnik Historii Kultury Materialnej: Tom 69 Nr 1 (2021)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Wysmułek, J. (2025). Nierówności społeczno-majątkowe w przestrzeni siedemnastowiecznego Lwowa. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 73(4), 501–526. https://doi.org/10.23858/KHKM73.2025.4.003

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Abraham Władysław. 1990. Początki arcybiskupstwa Łacińskiego we Lwowie, Biblioteka Lwowska, 2, Warszawa.
Google Scholar

Album. 2005. Album Civium Leopoliensium. Rejestry przyjęć do prawa miejskiego we Lwowie 1388–1783, wyd. A. Janeczek, 1, Poznań–Warszawa.
Google Scholar

Alnpek Jan. 1930. Jan Alnpek i jego Opis miasta Lwowa z początku XVII wieku, wyd. S. Rachwał, Lwów.
Google Scholar

Atlas. 2014. Ukrainian Historic Town Atlas, 1: Lviv, red. M. Kapral, Kyiv.
Google Scholar

Augustynowicz-Ciecierska Henryka. 1984. Kronika Benedyktynek Ormiańskich, „Nasza Przeszłość”, 62, Kraków, s. 97–150.
Google Scholar

Bałaban Maier. 1906. Żydzi lwowscy na przełomie XVI i XVII w., Lwów.
Google Scholar

Bogucka Maria. 1983. Rodzina w polskim mieście XVI–XVII wieku: wprowadzenie w problematykę, „Przegląd Historyczny”, 74, s. 495–507.
Google Scholar

Borowski Stanisław. 1975. Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy, „Przeszłość Demograficzna Polski. Materiały i Studia”, 8, s. 125–198.
Google Scholar

Bush Michael L. 2014. Social Orders and Social Classes in Europe Since 1500: Studies in Social Stratification, Routledge.
Google Scholar

Charewiczowa Łucja. 1925. Ograniczenia gospodarcze nacyj schizmatyckich i Żydów we Lwowie XV i XVI wieku, Lwów.
Google Scholar

Czołowski Aleksander. 1990. Wysoki Zamek, Biblioteka Lwowska, 2, Warszawa.
Google Scholar

Dolynsʹka Marʼâna. 2006. Istoryčna topohrafiâ Lʹvova XIV–XIX st., Lʹviv.
Google Scholar

Dolynsʹka Marʼâna. 2015. Lʹviv. Prostir na tli Meškanciv, Lʹviv.
Google Scholar

Dolynska Mariana, Kapral Myron, Feloniuk Andrii. 2014. The Development of the City in the Late Middle Ages and Early Modern Times (Urban Space and Its Residents), [w:] Ukrainian Historic Town Atlas, 1: Lviv, red. M. Kapral, Kyiv, s. 26–43.
Google Scholar

Dolynska Mariana, Kapral Myron. 2014. The Development of Lviv Founded on Magdeburg Law Between the 13th to 15th Century, [w:] Ukrainian Historic Town Atlas, 1: Lviv, red. M. Kapral, s. 21–25.
Google Scholar

Gieysztorowa Irena. 1976. Wstęp do demografii staropolskiej, Warszawa.
Google Scholar

Gruneweg Martin. 2008. Die Aufzeichnungen des Dominikaners Martin Gruneweg (1562–ca. 1618), wyd. A. Bues, Wiesbaden.
Google Scholar

Hajnal John. 1965. European marriage patterns in perspective, [w:] Population in History: Essays in Historical Demography, red. D.V. Glass, D.E.C. Eversley, London, s. 101–143.
Google Scholar

Hulʹ Olʹha. 2018. Lʹviv u XVI stolitti: misto konfliktiv ta porozuminʹ, Lʹviv.
Google Scholar

Janeczek Andrzej. 1999. Ulice etniczne w miastach Rusi Czerwonej w XIV–XVI wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 47, 1–2, s. 131–147.
Google Scholar

Janeczek Andrzej. 2004. Ethnicity, Religious Disparity and the Formation of the Multicultural Society of Red Ruthenia in the Late Middle Ages, [w:] On the Frontier of Latin Europe. Integration and Segregation in Red Ruthenia, 1350–1600, red. T. Wünsch, A. Janeczek, Warszawa, s. 15–45.
Google Scholar

Janeczek Andrzej. 2015. Segregacja wyznaniowa i podział przestrzeni w miastach Rusi Koronnej (XIV–XVI w.), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 63, 2, s. 259–280.
Google Scholar

Kapralʹ Myron. 1997. Vlasnyky neruhomosty seredmistâ Lʹvova 30–40-h rokiv XV stolittâ u svitli šosovyh reęstriv (Sociotopohrafičnyj aspekt), „Zapysky Naukovogo Tovarystva imeni Ševčenka. Praci Istoryko-Filosofsʹkoď istorii”, 233, s. 148–181.
Google Scholar

Kapralʹ Myron. 1998. Problemy sociotopohrafiď Lʹvova (za materialamy finansovyh knyh drugoď čverti XVI st.), [w:] Lwów. Miasto, społeczeństwo, kultura, 2, Kraków, s. 41–46.
Google Scholar

Kapralʹ Myron. 2003. Nacionalʹni hromady Lʹvova XVI–XVIII st.: socialʹno-pravovi vzajemodiď, Lʹviv.
Google Scholar

Kapralʹ Myron 2006. Naselennâ mista, [w:] Istoriâ Lʹvova, red. Â. Isaêvyča, s. 224–230.
Google Scholar

Karpiński Andrzej. 1983. Pauperes. O mieszkańcach Warszawy XVI i XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Karpiński Andrzej. 1995. Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Karpiński Andrzej. 2001. W walce z niewidzialnym wrogiem. Epidemie chorób zakaźnych w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII w. i ich następstwa demograficzne, ekonomiczne, społeczne i kulturalne, Warszawa.
Google Scholar

Karpiński Andrzej. 2020. Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Katalog, Warszawa.
Google Scholar

Kersten Adam. 1971. Warszawa kazimierzowska 1648–1668. Miasto — Ludzie — Polityka, Warszawa.
Google Scholar

Kisʹ Âroslav. 1968. Promyslovistʹ Lʹvova v period feodalizmu (XIII–XIX st.), Lʹviv.
Google Scholar

Kleczyński Józef. 1893. Pogłówne generalne w Polsce i oparte na niem popisy ludności, Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, 30, Kraków.
Google Scholar

Kopczyński Michał. 1998. Studia nad rodziną chłopską w Koronie w XVII–XVIII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Kopczyński Michał. 2000. Subsidium charitativum 1662. Uchwała i wykonanie, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 9, s. 253–265.
Google Scholar

Krętosz Józef. 1986. Organizacja archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego od XV w. do 1772 roku, Lublin.
Google Scholar

Kuklo Cezary. 1998. Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej, Białystok.
Google Scholar

Kuklo Cezary. 2022. The Family in Cities and Towns, [w:] Framing the Polish Family in the Past, red. P. Guzowski, C. Kuklo, Routledge.
Google Scholar

Kutrzeba Stanisław. 1900. Szos we Lwowie w początkach XV wieku, „Przewodnik Naukowy i Literacki”, 28, s. 401–411.
Google Scholar

Laslett Peter. 1972. Introduction: The History of the Family, [w:] Household and Family in Past Time, red. P. Laslett, R. Wall, Cambridge, s. 28–32.
Google Scholar

Laszuk Anna. 1999. Ludność województwa podlaskiego w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Oexle Otto Gerhard. 2000. Gildie i komuny. O powstaniu „związków” i „gmin” jako podstawowych form współżycia w Europie, [w:] Społeczeństwo średniowiecza. Mentalność — grupy społeczne — formy życia, Toruń, s. 99–122.
Google Scholar

Okonchenko Ihor, Okonchenko Olha. 2014. Lviv Fortification in the 17th Century, [w:] Ukrainian Historic Town Atlas, 1: Lviv, red. M. Kapral, Kyiv, s. 44–51.
Google Scholar

Opysy. 2014. Opysy Peremistâ Lʹvova XVI–XVIII stolittiv, red. A. Felonűk, Lʹviv.
Google Scholar

Perner Mads Linnet. 2019. Segregated behind the walls: residential patterns in pre-industrial Copenhagen, „Social History”, 44, 4, s. 412–439.
Google Scholar

Poniat Radosław. 2013. Służba domowa w miastach na ziemiach polskich od połowy XVIII do końca XIX wieku, Warszawa.
Google Scholar

Poniat Radosław. 2015. Zróżnicowanie majątkowe mieszkańców Grodna w 1794 roku, „Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, 32, 1, s. 83–109.
Google Scholar

Ptaśnik Jan. 1925. Walki o demokratyzację Lwowa od XVI do XVIII wieku, „Kwartalnik Historyczny”, 39, Lwów.
Google Scholar

Rybarski Roman. 1939. Skarb i pieniądz za Jana Kazimierza, Michała Korybuta i Jana III, Warszawa.
Google Scholar

Tomkiewicz Władysław. 1971. Dzieje obwarowań miejskich Lwowa, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i historia”, 16, s. 93–138.
Google Scholar

Volumina. 1860. Przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782, wydanego, 5, Petersburg.
Google Scholar

Wagner Katarzyna. 2020. Mieszczanie i podatki. Nierówności majątkowe w wybranych miastach Korony w XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Waszak Stanisław. 1953. Ludność i zabudowa mieszkaniowa miasta Poznania w XVI i XVII w., „Przegląd Zachodni”, 6–8, s. 108–179.
Google Scholar

Waszak Stanisław. 1954. Dzietność rodziny mieszczańskiej i ruch naturalny ludności miasta Poznania w końcu XVI w. i w XVII wieku, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, 16, s. 316–384.
Google Scholar

Witwicki Janusz. 1971. Obwarowania śródmieścia Lwowa i ich przemiany do XVIII w., „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i historia”, 16, s. 139–231.
Google Scholar

Winnyczenko Oksana. 2017. Testamenty mieszczan lwowskich z drugiej połowy XVI i z XVII wieku. Katalog, Warszawa.
Google Scholar

Wysmułek Jakub. 2022. Change and adaptation. Jewish households in Lviv, Worms and Poznan in early modern times, „The History of the Family”, 27, s. 145–180.
Google Scholar

Wysmułek Jakub. 2023a. Household Cohabitation Patterns in Multiethnic Seventeenth-Century Lviv, „The Journal of Interdisciplinary History”, 54, 2, s. 205–237.
Google Scholar

Wysmułek Jakub. 2023b. Struktura gospodarstw domowych w Warszawie i Lwowie w połowie XVII wieku. Wpływ indywidualnej pozycji społeczno-majątkowej, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, 85, s. 83–123.
Google Scholar

Zaâcʹ Orest. 2012. Hromadâny Lʹvova XIV–XVIII st.: Pravovyj status, sklad, pohodžennâ, Kyïv–Lʹviv.
Google Scholar

Źródła. 1963. Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości 1510–1770, 1, wyd. A. Berdecka i in., Warszawa.
Google Scholar

Zubyk Roman. 1930. Gospodarka Finansowa Miasta Lwowa w latach 1624–1635, Lwów.
Google Scholar