To smooth or not to smooth? A traceological and experimental approach to surface processing of Bronze and Iron Age ceramics

Słowa kluczowe: epoka brązu, wczesna epoka żelaza, ceramika, eksperyment, opracowanie powierzchni, narzędzia garncarskie

Abstrakt

Podejście biograficzne, rozumiane jako badanie poszczególnych etapów "życia" przedmiotów jest często stosowane w analizach zabytków wykonanych z surowców skalnych, krzemieni, kości, poroża i metalu. Obiekty wykonane z glinych, choć często są najpowszechniej występującą kategorią zabytków na wielu stanowiskach pradziejowych, rzadko są przedmiotami takich analiz. Z tego powodu, w artykule zajęłyśmy się krótkim odcinkiem "życia" ceramiki, w którym jej powierzchnia była wygładzana i wyświecana. Obie cechy są typowa dla ceramiki pochodzącej z terenów dzisiejszej Polski i datowanej na epokę brązu i wczesną epokę żelaza. Skupiłyśmy się na dwóch podstawowych czynnikach mających wpływ na osiągnięcie pożądanego efektu, a były to: czas schnięcia naczynia oraz zastosowane narzędzie/narzędzia. W tym celu połączyłyśmy wyniki analiz makro- i mikroskopowych 46 próbek ceramiki pradziejowej ze stanowisk znajdujących się obecnie w południowo-zachodniej Polsce z wynikami obserwacji wykonanych próbek referencyjnych. Nasze badania pokazały, że kluczowym czynnikiem w skuteczności opracowania powierzchni był czas schnięcia, podczas gdy zastosowane narzędzia to najczęściej proste przedmioty bez wcześniejszej obróbki, takie jak otoczaki czy fragmenty poroża. Zaobserwowałyśmy także związek między wyborem gładzonej powierzchni (wewnętrzna/zewnętrzna),a  przeznaczeniem naczynia (ceramika osadowa/grobowa).

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Bibliografia

Baron J., Nowak K. and Bohr M. 2018. Kotlina Kłodzka w czasach pól popielnicowych. Główne zagadnienia i potrzeby badawcze. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 60 (2), 91-103.

Calvo S., Bosch J., Molist M. and Gómez-Bach A. 2018. Aproximación a los tratamientos de superficie en los recipientes cerámicos de las minas prehistóricas de Gava (Barcelona). Butlletí Arqueólogic V, 40, 251-256.

Dolfini A. and Crellin R.J. 2016. Metalwork wear analysis: The loss of innocence. Journal of Archaeological Science 66, 78-87.

Forte V., Cesar S.N. and Medeghini L. 2018. Cooking traces on Copper Age pottery from central Italy: An integrated approach comprising use wear analysis, spectroscopic analysis and experimental archaeology. Journal of Archaeological Science: Reports 18, 121-138.

Gądzikiewicz M. 1954. Wybrane zagadnienia z badań nad kulturą grobów kloszowych. Wiadomości Archeologiczne 20(2), 134-173.

Ionescu C., Hoeck V., Crandell O.N. and Sarić K. 2015. Burnishing versus smoothing in ceramic surface finishing: a SEM study. Archaeometry 57(1), 18-26.

Ionescu C. and Hoeck V. 2020. Ceramic technology. How to investigate surface finishing. Archaeological and Anthropological Sciences 12(204), https://doi.org/10.1007/s12520-020-01144-9.

Kądziołka K. 2016. Technologia wytwarzania naczyń ceramicznych na stanowisku kultury łużyckiej przy ul. Niemczańskiej we Wrocławiu na podstawie badań makro- i mikroskopowych. Unpublished MA thesis, Institute of Archaeology, University of Wrocław.

Lasak I. 1990. Z badań wczesnobrązowej osady w Radłowicach (sezon 1988). Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 31, 117-136.

Lasak I. 1991. Badania poszukiwawcze rowu w strefie brzeżnej niszy źródliskowej na osadzie w Radłowicach. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 32, 87-96.

Lasak I. 1993. Osada kultury unietyckiej w Radłowicach (stan. 22). Studia Archeologiczne 24, 67-84.

Lasak I. 1996. Ratownicze badania wykopaliskowe na cmentarzysku kultury łużyckiej w Miłosławicach, gm. Milicz (stan. 6). Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 38, 143-157.

Legrand A. and Sidéra I. 2007. Methods, means, and results when studying European bone industry. In C. Gates St-Pierre and R. Walker (eds), Bones as tools: current methods and interpretations in Worked Bone Studies (= British Archaeological Reports, International Series 1622). Oxford: Oxbow Books, 67-79.

Lepère C. 2014 Experimental and traceological approach for a technical interpretation of ceramic polished surfaces. Journal of Archaeological Science 46, 144-155.

Mogielnicka-Urban M. 1984. Warsztat ceramiczny w kulturze łużyckiej. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: Ossolineum.

Orton C., Tyers P. and Vince A. 1993. Pottery in archaeology. Cambridge: Cambridge University Press.

Panek P. 2012. Badania archeologiczne przy Al. Niepodległości w Szprotawie. Unpublished excavation report, Wrocław.

Pazda S. 1968. Sprawozdanie z badań archeologicznych przeprowadzonych w rejonie Radłowic i Gostkowic powiat Oława w 1968 r. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 11, 25-30.

Rice P. M. 1987. Pottery Analysis: a Sourcebook. Chicago and London: The University of Chicago Press.

Richter P. B. 1991. Experimentelle Archäologie: Ziele, Methoden und Aussage-Möglichkeiten. Experimentelle Archäologie in Deutschland, Bilanz 6, 19-49.

Shepard A. 1956. Ceramics for the archaeologist. Washington: Carnegie Institution of Washington.

Skibo J. M. 2015. Pottery Use-Alteration Analysis. In J. M. Marreiros, J. F. Gibaja Bao and N. F. Bicho (eds), Use-Wear and Residue in Archaeology. Manuals in Archaeological Method, Theory and Technique. Cham: Springer, 189-198.

Van Gijn A. L. 2010. Flint in Focus. Lithic Biographies in the Neolithic and Bronze Age. Leiden: Sidestone Press.

Venclová N., Thér R. and Mangel T. 2019. Obroušené grafitové keramické fragmenty v době železné: možnosti interpretace. Studia Historica Nitriensia 23, 187-205.

Żychlińska J. 2015. Funkcja krążków glinianych ludności kultury łużyckiej w świetle nowych znalezisk z Wielkopolski. Folia Praehistorica Posnaniensia 20, 545-556.

Opublikowane
2020-12-16