Sickles of the Funnel Beaker culture in the light of use-wear and residue analysis

Bernadeta Kufel-Diakowska; Beata Miazga; Jeannette Łucejko; Erika Ribechini; Weiya Li

doi:10.23858/SA71.2019.009

Published: 2019-12-27

Vol. 71 (2019)

Sickles of the Funnel Beaker culture in the light of use-wear and residue analysis

Bernadeta Kufel-Diakowska , Beata Miazga , Jeannette Łucejko , Erika Ribechini , Weiya Li

Sprawozdania Archeologiczne

Section: Field Survey and Materials

https://doi.org/10.23858/SA71.2019.009

Abstract

The aim of this paper is to present new data on the use of plants and on flint management by Funnel Beaker societies. Studies of usewear and residues on flint tools from the Polwica-Skrzypnik site complex located in SW Poland included microscopic analyses of traces, starch and phytoliths, and adhesives. According to the usewear analysis, most of the tools were used as sickle inserts. The production of sickles was mainly based on good-quality imported flint material, but local groups also supplemented their needs with local flint. The identified phytoliths can be assigned to the grass and sedge families Poaceae and Cyperaceae, respectively, and to the subfamily Panicoideae of Poaceae. Microscopic traces indicate that inserts were re-sharpened during use and recycled by modifying them into other morphological and functional tools, such as hide scrapers. FTIR and GC-MS analyses show that the resinous substance preserved on the surfaces of the flint tools is wood tar, obtained by a process of pyrolysis of the bark of Betulaceae trees.

Keywords:

TRB, sickles, usewear, phytoliths, wood tar

Most read articles by the same author(s)

Beata Miazga, Sylwia Rodak, Jeannette Jacqueline Lucejko, Erika Ribechini, A unique early medieval pendant (kaptorga) from Opole Groszowice (Silesia, SW Poland) in the light of interdisciplinary archaeometric studies , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 72 No. 2 (2020): Sprawozdania Archeologiczne
Tomasz Płonka, Marcin Diakowski, Bernadeta Kufel-Diakowska, Wojciech Bronowicki, Beata Miazga, Krzysztof Stefaniak, A new find of a Mesolithic antler axe from western Poland , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 74 No. 2 (2022): Sprawozdania Archeologiczne
Beata Miazga, Paweł Milejski, The second hoard from Strzelce Krajeńskie (2014) – preliminary studies and metal analyses of selected coins , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 74 No. 2 (2022): Sprawozdania Archeologiczne
Bernadeta Kufel-Diakowska, Marcin Chłoń, Wojciech Bronowicki, Michał Borowski, Hidden lithic treasures. Research perspectives on museum collections of the Neolithic stone tools , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 76 No. 1 (2024): Sprawozdania Archeologiczne
Bernadeta Kufel-Diakowska , Stanisław Wilk , Microliths from Lublin-Volhynian Culture Graves at Site 2 in Książnice, Świętokrzyskie Voivodeship / Mikrolity (microliths) z cmentarzyska kultury lubelsko-wołyńskiej na stan. 2 w Książnicach, woj. świętokrzyskie , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 70 (2018)
Agnieszka Brzeska-Zastawna, Bernadeta Kufel-Diakowska, Albert Zastawny, A superb axe-head of G-type flint from the vicinity of Bronocice as a reason to consider the production of macrolithic four-sided tools in the Eneolithic of Lesser Poland , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 76 No. 1 (2024): Sprawozdania Archeologiczne
Bernadeta Kufel-Diakowska, Marcin Skuła, Life and afterlife of tools: Axes of the Corded Ware culture in morpho-functional analysis , Sprawozdania Archeologiczne: Vol. 67 (2015)

Download files

PDF

Citation rules

Kufel-Diakowska , B., Miazga , B., Łucejko , J., Ribechini , E., & Li, W. (2019). Sickles of the Funnel Beaker culture in the light of use-wear and residue analysis . Sprawozdania Archeologiczne, 71, 219–242. https://doi.org/10.23858/SA71.2019.009

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Anderson P., Plisson H. and Ramseyer D. 1992. La moisson au Néolithique final: approche tracéologique d'outils en silex de Montilier et de Portalban. Archäologie der Schweiz 15, 60-67.
Google Scholar

Balcer B. 1975. Krzemień świeciechowski w kulturze pucharów lejkowatych. Eksploatacja, obróbka, rozprzestrzenienie. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Balcer B. 1983. Wytwórczość narzędzi krzemiennych w neolicie ziem Polski. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Balcer B. 2002. Ćmielów, Krzemionki, Świeciechów. Związki osady neolitycznej z kopalniami krzemienia. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.
Google Scholar

Behm-Blanke G. 1963. Bandkeramische Erntegeräte. Zur Typologie der ältesten Sicheln und Erntemesser. Alt Thüringen 6, 104-175.
Google Scholar

Bosch À., Chinchilla J. and Tarrús, J. 2006. Els objectes de fusta del poblat Neolític de La Draga. Excavacions 1995-2005 (= Monografies del Casc 6). Girona: Museu d'Arqueologia de Catalunya.
Google Scholar

Bronk Ramsey C. and Lee S. 2013. Recent and planned development of the program OxCal. Radiocarbon 55, 3-4.
Google Scholar

Bronowicki J. 2009. Neolityczne i wczesnobrązowe zabytki kamienne z kompleksu stanowisk w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część VI. Osadnictwo neolityczne w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława (=Archeologiczne Zaszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 8). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 115-130.
Google Scholar

Bronowicki J. and Bobak D. 1999. Schyłkowopaleolityczna pracownia krzemieniarska z miejscowości Ślęza (stanowisko 12) pod Wrocławiem. Przegląd Archeologiczny 47, 7-24.
Google Scholar

Cholewa P. 1998. Osady neolityczne na stanowisku nr 1 w Chociwelu, gm. Strzelin. Studia Archeologiczne 30, 81-168.
Google Scholar

Colombini M.P., Giachi G., Modugno F. and Ribechini E. 2005. Characterisation of organic residues in pottery vessels of the Roman age from Antinoe (Egypt). Microchemical Journal, 79, 83-90.
Google Scholar

Colombini M. P., Modugno F., Ribechini E. 2006. Chemical study of triterpenoid resinous materials in archaeological findings by means of direct exposure electron ionisation mass spectrometry and gas chromatography/mass spectrometry. Rapid Communications in Mass Spectrometry 20, 1787-1800.
Google Scholar

Dobrakowski M., Domańska J., Noworyta E. and Romanow K. 2000. Wstępne omówienie wyników ratowniczych badań wykopaliskowych na stanowiskach Polwica 4, Polwica 5 i Skrzypnik 8, gm. Domaniów. Silesia Antiqua 41, 25-53.
Google Scholar

Dobrakowski M., Domańska J., Lodowski J., Noworyta E. and Romanow K. 2001. Wstępne sprawozdanie z archeologicznych badań ratowniczych na stanowiskach: Polwica 4 i 5 oraz Skrzypnik 8, gm. Domaniów, woj. Dolnośląskie, przy budowie autostrady A4. In Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, Ogólnopolski program ochrony archeologicznych dóbr kultury zagrożonych planowaną budową autostrad. Raport 96-99. Warszawa: Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, 131-185.
Google Scholar

Domańska L. 1995. Geneza krzemieniarstwa kultury pucharów lejkowatych na Kujawach. Łódź: Katedra Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Dreczko E. 2017. Osada społeczności kultury pucharów lejkowatych. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część XV. Osadnictwo neolityczne na stanowisku 4 w Nowej Wsi Wrocławskiej (= Archeologiczne Zeszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 20). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 59-148.
Google Scholar

Dreczko E. 2018. Społeczności kultury pucharów lejkowatych na Dolnym Śląsku. Wrocław: Instytut Archeologii (unpublished PhD thesis).
Google Scholar

Duce C., Orsini S., Spepi A., Colombini M.P., Tiné M.R. and Ribechini E. 2015. Thermal degradation chemistry of archaeological pine pitch containing beeswax as an additive. Journal of Analytical and Applied Pyrolysis 111, 254-264.
Google Scholar

Flors E., Gibaja J.F., Ibáñez J.J. and Salazar-Garcia D.C. 2012. An antler sickle from the Neolithic site of Costamar at Cabanes (Castellón) on the Mediterranean Spanish coast. Antiquity Project Gallery 86(332): http://www.antiquity.ac.uk/projgall/gibaja332/
Google Scholar

Font J., Salvadó N., Butí S. and Enrich J. 2007. Fourier transform infrared spectroscopy as a suitable technique in the study of the materials used in waterproofing of archaeological amphora. Analytica Chimica Acta 598, 119-127.
Google Scholar

García-Granero J.J., Lancelotti C. and Madella M. 2016. A Methodological Approach to the Study of Microbotanical Remains from Grinding Stones: A Case Study in Northern Gujarat (India). Vegetation History and Archaeobotany 26(1) 43–57.
Google Scholar

Georgiev G.J. 1961. Kulturgruppen der Jungsteinzeit und der Kupferzeit in der Ebene von Thrazien (Südbulgarien). In S. de Laet (ed.), L'Europe a la fin de l'age de la pierre. Actes du Symposium consacré aux problemes du Neolithique européen Prague-Liblice- Brno 5.-12. octobre 1959. Prague: Czech Academy of Sciences, 45-100.
Google Scholar

Ginter B. and Kozłowski J.K. 1990. Technika obróbki i typologia wyrobów kamiennych paleolitu, mezolitu i neolitu. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Gurova M. 2014a. “Cereal polish”: Diagnosis, Challenge or Confusion. In J. Marreiros, N. Bicho and J.F. Gibaja (eds.), International Conference on Use-Wear Analysis, Use-Wear 2012. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 90-102.
Google Scholar

Gurova M. 2014b. Some Examples of Technological Change in Prehistoric Bulgaria. In A. van Gijn, J.C. Whittaker and P.C. Anderson (eds.), Explaining and Exploring Diversity in Agricultural Technology (= EARTH 2). Oxford: Oxbow Books, 342-351.
Google Scholar

Hayek E.W.H., Krenmayr P., Lohninger H., Jordis U., Sauter F. and Moche W. 1991. GC/MS and chemometrics in archaeometry. Investigation of glue on copper-age arrowheads. Fresenius' Journal of Analytical Chemistry 340(3), 153-156.
Google Scholar

Izzo F. C., Zendri E., Bernardi A., Balliana E. and Sgobbi M. 2013. The study of pitch via gas chromatography-mass spectrometry and Fourier transformed infrared spectroscopy: the case of the Roman amphoras from Monte Poro, Calabria (Italy). Journal of Archaeological Science 40, 595-600.
Google Scholar

Kealhofer L., Torrence R. and Fullagar R. 1999. Integrating Phytoliths within Use-Wear/Residue Studies of Stone Tools. Journal of Archaeological Science 26, 527-546.
Google Scholar

Krupska A., Chrzanowska W. and Chrószcz A. 2009. Badania archeozoologiczne nad neolitycznymi szczątkami kostnymi zwierząt z Polwicy i Skrzypnika. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część VI. Osadnictwo neolityczne w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława (= Archeologiczne Zeszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 8). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 153-176.
Google Scholar

Kulczycka-Leciejewiczowa A. 1997. Strachów. Osiedla neolitycznych rolników na Śląsku. Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.
Google Scholar

Kulczycka-Leciejewiczowa, A. and Noworyta E. 2009. Osadnictwo neolityczne w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część VI. Osadnictwo neolityczne w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława (= Archeologiczne Zeszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 8). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 7-114.
Google Scholar

Lech J. 1981. Górnictwo krzemienia społeczności wczesnorolniczych na wyżynie krakowskiej, koniec VI tysiąclecia – 1 połowa IV tysiąclecia p.n.e. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Lech J. 1986. Przemysł krzemienny społeczności jordanowskiej z Tyńca Małego, gm. Kobierzyce. Silesia Antiqua 28, 74–90.
Google Scholar

Lech J. 1997. Materiały krzemienne z osad społeczności wczesnorolniczych w Strachowie, woj. Wrocław. In A. Kulczycka-Leciejewiczowa (ed.), Strachów. Osiedla neolitycznych rolników na Śląsku. Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 229-263.
Google Scholar

Libera J. and Zakościelna A. 2006. Inwentarze krzemienne w wyposażeniu grobów grupy południowo-wschodniej kultury pucharów lejkowatych. In J. Libera and K. Tunia (eds.), Idea megalityczna w obrządku pogrzebowym kultury pucharów lejkowatych. Lublin, Kraków: Instytut Archeologii UMCS i Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 135-169.
Google Scholar

Linton J. 2012. Analyse technique et fonctionnelle de l’outillage en silex du Grand-Pressigny au Néolithique récent et final de la Touraine au plateau Suisse: résumé de thèse. Bulletin des amis du Musée de Préhistoire du Grand-Pressigny 63, 7-10.
Google Scholar

Lityńska-Zając M. 2009a. Odciski roślinne w polepie z neolitycznego stanowiska Polwica-Skrzypnik, powiat Oława. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część VI. Osadnictwo neolityczne w Polwicy i Skrzypniku, powiat Oława (= Archeologiczne Zeszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 8). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 143-152.
Google Scholar

Lityńska-Zając M. 2009b. Przyczynek do historii zbożowych na podstawie analizy odcisków roślinnych na polepie z wielokulturowego stanowiska Wojkowice 15, powiat Wrocław. In B. Gediga (ed.), Badania na autostradzie A4, część VII (= Archeologiczne Zeszyty Autostradowe Instytutu Archeologii i Etnologii PAN 9). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 169-177.
Google Scholar

Luxan M.P. and Dorrego F. 1996. Ancient XVI century mortar from the Dominican Republic: its characteristic, microstructure and additives. Cement and Concrete Research 26(6), 841-849.
Google Scholar

Łucejko J.J., Lluveras-Tenorio A., Modugno F., Ribechini E. and Colombini M. P. 2012. An analytical approach based on X-ray diffraction, Fourier transform infrared spectroscopy and gas chromatography/mass spectrometry to characterize Egyptian embalming materials. Microchemical Journal 103, 110-118.
Google Scholar

Łucejko J., Connan J., Orsini S., Ribechini E. and Modugno F. 2017. Chemical analyses of Egyptian mummification balms and organic residues from storage jars dated from the Old Kingdom to the Copto-Byzantine period. Journal of Archaeological Science 85, 1-12.
Google Scholar

Madella M., Alexandré A. and Ball T. 2005. International Code for Phytolith Nomenclature 1.0. Annals of botany 96, 253-260.
Google Scholar

Madella M. and Lancelotti C. 2012. Taphonomy and Phytoliths: A User Manual. Quaternary International 275, 76-83.
Google Scholar

Małecka-Kukawka J. 1992. Krzemieniarstwo społeczności wczesnorolniczych ziemi chełmińskiej (2 połowa VI-IV tysiąclecie p.n.e.). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Małecka-Kukawka J. 2000. Krzemień świeciechowski w neolicie ziemi chełmińskiej. In: B. Matraszek and S. Sałaciński (eds.), Krzemień świeciechowski w pradziejach: materiały z konferencji w Ryni, 22-24.05.2000 (= Studia nad gospodarka surowcami krzemiennymi w pradziejach 4). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 155-176.
Google Scholar

Molino T. and Cuthrell R.Q. 2011. Protocol for Recovering Starch Grains from Lithic Tools. UC Berkeley McCown Archaeobotany Laboratory Reports, Report 70.
Google Scholar

Mulholland S.C. and Rapp Jr G. (eds.) 1992. Phytolith Systematics (= Advances in Archaeological and Museum Science 1). Boston, MA: Springer.
Google Scholar

Nowak M. 2017. Ubiquitous settlers, consequent farmers, and monument builders. In P. Włodarczak (ed.), The Past Societies. Polish lands from the first evidence of human presence to the Early Middle Ages 2: 5500-2000 BC. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 125-170.
Google Scholar

Piperno D.R. and Pearsall D.M. 1998. The Silica Bodies of Tropical American Grasses: Morphology, Taxonomy, and Implications for Grass Systematics and Fossil Phytolith Identification. Washington, DC: Smithsonian institution press.
Google Scholar

Powers A.H. 1992. Great Expectations: A Short Historical Review of European Phytolith Systematics. In: G. Rapp and S.C. Mulholland (eds.), Phytolith Systematics (= Advances in Archaeological and Museum Science 1). Boston, MA: Springer, 15-35.
Google Scholar

Orsini S., Ribechini E., Modugno F., Klügl J., Di Pietro G. and Colombini M.P. 2015. Micromorphological and chemical elucidation of the degradation mechanisms of birch bark archaeological artefacts. Heritage Science 3, 1-11.
Google Scholar

Ribechini E., Bacchiocchi M., Deviese T. and Colombini M.P. 2011. Analytical pyrolysis with in situ thermally assisted derivatisation, Py(HMDS)-GC/MS, for the chemical characterization of archaeological birch bark tar. Journal of Analytical and Applied Pyrolysis 91, 219-223.
Google Scholar

Ribechini E., Mangani F. and Colombini M.P. 2015. Chemical investigation of barks from broad-leaved tree species using EGA-MS and GC/MS. Journal of Analytical and Applied Pyrolysis 114, 235-242.
Google Scholar

Romanow J., Wachowski K. and Miszkiewicz B. 1973. Tomice pow. Dzierżoniów, wielokulturowe stanowisko archeologiczne. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Saikia B. J. and Parthasarathy G. 2010. Fourier Transform Infrared Spectroscopic Characterization of Kaolinite from Assam and Meghalaya, Northeastern India. Journal of Modern Physics 1, 206-210.
Google Scholar

Saul H., Madella M., Fischer A., Glykou A., Hartz S. and Craig O.E. 2013. Phytoliths in Pottery Reveal the Use of Spice in European Prehistoric Cuisine. PloS one 8, e70583. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0070583.
Google Scholar

Sauter F., Jordis U., Graf A., Werther W. and Varmuza K. 2000. Studies in organic archaeometry I: Identification of the prehistoric adhesive used by the “Tyrolean Iceman” to fix his weapons. ARKIVOC 2000(5), 735-747.
Google Scholar

Shillito L. M., Almond M. J., Wicks K., Marshall L.-J. R. and Matthews W. 2009. The use of FT-IR as a screening technique for organic residue analysis of archaeological sample. Spectrochimica Acta Part A 72, 120-125.
Google Scholar

Twiss P.C. 1992. Predicted World Distribution of C3 and C4 Grass Phytoliths. In: G. Rapp and S.C. Mulholland (eds.), Phytolith Systematics (= Advances in Archaeological and Museum Science 1). Boston, MA: Springer, 113-128.
Google Scholar

Vogt E. 1951. Das steinzeitliche Uferdorf Egolzwil 3 (Kt. Luzern). Zeitschrift für Schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 12, 193-215.
Google Scholar

Wiśniewski A. 2006. Paleolit środkowy w dolinie Odry. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytet Wrocławski.
Google Scholar

Wojciechowski W. 1973. Osada ludności kultury pucharów lejkowatych w Janówku, pow. Dzierżoniów (= Acta Universitatis Wratislaviensis 183, Studia Archeologiczne 4). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Wojciechowski W. 1988. Kontakty Dolnego Śląska z Małopolską w neolicie i wczesnej epoce brązu w świetle tzw. importów. Silesia Antiqua 30, 43–81.
Google Scholar

Wojciechowski W. 2000. Import, eksploatacja i eksport surowców skalnych w młodszej epoce kamienia na Dolnym Śląsku. In M. Boguszewicz, A. Boguszewicz and D. Wiśniewska (eds.), Człowiek i środowisko w Sudetach. Wrocław: Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, 81–98.
Google Scholar

Bernadeta Kufel-Diakowska

Affiliation:

Instytut Archeologii Uniwersytet Wrocławski , Poland

Beata Miazga

Affiliation:

Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski, Szewska 48, 50-139 Wrocław, Poland, Poland

Jeannette Łucejko

Affiliation:

Department of Chemistry and Industrial Chemistry University of Pisa, via G. Moruzzi13-56124 Pisa, Italy , Italy

Erika Ribechini

Affiliation:

Department of Chemistry and Industrial Chemistry University of Pisa, via G. Moruzzi13-56124 Pisa, Italy , Italy

Weiya Li

Affiliation:

Material Culture Studies, Faculty of Archaeology Leiden University, 2333 CC, Leiden, the Netherlands , Netherlands