„Ty niegodzien być między nami w cechu, boś ty zabił sukę”. Osiemnastowieczni drohobyccy rzeźnicy wobec tabu zabijania psów

Łukasz Truściński

doi:10.23858/KHKM74.2026.1.001

Opublikowane: 2026-06-29

Tom 74 Nr 1 (2026)

„Ty niegodzien być między nami w cechu, boś ty zabił sukę”. Osiemnastowieczni drohobyccy rzeźnicy wobec tabu zabijania psów

Łukasz Truściński

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.001

Abstrakt

Artykuł poświęcono wyobrażeniom związanym z tabu zabijania psów w społeczności Drohobycza w pierwszej połowie XVIII w., a także próbą ustalenia praktyki społecznej przestrzegania tego zakazu. Do realizacji wytyczonego celu zastosowałem metodę mikrohistoryczną, analizując dwie sprawy sądowe z lat trzydziestych XVIII stulecia. W pierwszej z nich członka cechu rzeźniczego podejrzewano o zabicie psa, w drugiej innego rzeźnika oskarżano o kontakt z narzędziami rakarskimi. W obu sytuacjach groziła im utrata czci, a zatem wykluczenie z cechowej społeczności. Jak pokazała praktyka, samo przekroczenie tabu nie było jedynym warunkiem ściągnięcia na kogoś złej sławy. Konieczne było też pojawienie się w odpowiednich okolicznościach publicznego zarzutu, którego społeczność nie mogła zignorować.

Słowa kluczowe:

Drohobycz, rzemieślnicy, rakarz, pies, tabu

Inne teksty tego samego autora

Łukasz Truściński, Order, cleanliness and security in Kalisz in the light of the documents of the Good Order Commission and the town authorities (1778–1788) , Kwartalnik Historii Kultury Materialnej: Tom 70 Nr 4 (2022):

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Truściński, Łukasz. (2026). „Ty niegodzien być między nami w cechu, boś ty zabił sukę”. Osiemnastowieczni drohobyccy rzeźnicy wobec tabu zabijania psów. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 74(1), 3–30. https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.001

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arens William. 2010. Mit ludożercy. Antropologia antropofagia, tłum. W. Pessel, Warszawa.
Google Scholar

Baumgarten Albert I. 2020. The Preface to the Hebrew Translation of Purity and Danger, „Religion and Society”, 11 (1), s. 30–44.
Google Scholar

Biblia. 1599. Biblia to iest księgi Starego y Nowego Testamentv, tłum. J. Wujek, Kraków.
Google Scholar

Bourns Timothy. 2018. Meat and taboo in mediewval scandinavian law and literature, „Viking and Medieval Scandinavia”, 14, 61–80.
Google Scholar

Bułgar-Nowakowski Ludwik Piotr. 2006. Wspomnienie uczestnika kursu skautowego w Skolem, „Cracovia Leopolis”, 4 (48), s. 16–22.
Google Scholar

Bystroń Jan. 1976. Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII, 2, Warszawa.
Google Scholar

Chmielowski Benedykt. 1754. Nowe Ateny albo Akademia wszelkiey scyencyi pełna [...], Lwów.
Google Scholar

Darnton Robert. 2012. Pracownicy podnoszą bunt: wielka masakra kotów przy ulicy Saint-Severin, [w:] Darnton Robert, Wielka masakra kotów i inne epizody francuskiej historii kulturowej, tłum. D. Guzowska, Warszawa, s. 93–126.
Google Scholar

Diariusz. 1867. Diariusz króla Stanisława Augusta Poniatowskiego podczas powstania w Warszawie 1794 roku, 1 „Rocznik Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu”, 1866, s. 280–294.
Google Scholar

Dictionary. 1970. The New Westminster Dictionary of the Bible, red. H.S. Gehman, Philadelphia.
Google Scholar

Ewa. 2011. Posłowie. Historia antropologiczna. Mikrohistoria, [w:] Davis Natalie Z., Powrót Martina Guerre’a, Poznań, s. 195–234.
Google Scholar

Douglas Mary. 2007. Czystość i zmaza, tłum. M. Bucholc, Warszawa.
Google Scholar

Duma Paweł. 2010. Grób alienata. Pochówki dzieci nieochrzczonych, samobójców i skazańców w średniowieczu i dobie wczesnonowożytnej, Kraków.
Google Scholar

Eliade Mircea. 2009. Traktat o historii religii, tłum. J.W. Kowalski, Warszawa.
Google Scholar

Engelking Anna. 2010. Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa, Warszawa.
Google Scholar

Falimirz Stefan. 1534. O ziołach i o mocy ich [...], Kraków.
Google Scholar

Gazeta. 1795. „Gazeta Warszawska”, 5 (17 stycznia), 48 (16 czerwca).
Google Scholar

Gazeta. 1796. „Gazeta Warszawska”, 18 (1 marca), 27 (2 kwietnia).
Google Scholar

Gazeta. 1797. „Gazeta Warszawska”, 2 (7 stycznia), 96 (1 grudnia).
Google Scholar

Gazeta. 1799. „Gazeta Warszawska”, 30 (12 kwietnia).
Google Scholar

Gélis Jacques. 2015. Ciało, Kościół i sacrum, [w:] Historia ciała. Od renesansu do oświecenia, 1, red. G. Vigarello, tłum. T. Stróżyński, Gdańsk, s. 15–95.
Google Scholar

Gloger Zygmunt. 1985. Encyklopedia staropolska ilustrowana, Warszawa.
Google Scholar

Groicki Bartłomiej. 1953. Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie Polskiej, wyd. K. Korany, Warszawa.
Google Scholar

Groicki Bartłomiej. 1954. Tytuły prawa majdeburskiego, wyd. K. Koranyi, Warszawa.
Google Scholar

Harasymchuk Mariia. 2021. Jews in Drohobycz and the Drohobycz Estate in the First Half of the Eighteen Century, „Kwartalnik Historii Żydów”, 276, 4, s. 755–769.
Google Scholar

Jakowenko Natalia. 2010. Druga strona lustra. Z historii wyobrażeń i idei na Ukrainie XVI-XVII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Jeziorski Paweł A. 2009. Margines społeczny w dużych miastach Prus i Inflant w późnym średniowieczu i wczesnych czasach nowożytnych, Toruń.
Google Scholar

Komoniecki Andrzej. 1987. Chronografia albo dziejopis żywiecki, wyd. I. Dwornicka, S. Grodziski, Żywiec.
Google Scholar

Korczak-Siedlecka Jaśmina. 2018. Czy chłop miał honor? Zastosowanie kategorii honoru w badaniach nad społeczeństwem nowożytnym, „Kwartalnik Historyczny”, 125, 3, s. 643–644, http://dx.doi.org/10.12775/KH.2018.125.3.02
Google Scholar

Kozak Łukasz. 2014. Zaginione psy osiemnastowiecznej Warszawy, Polona/Blog. Przegląd Cyfrowej Biblioteki Narodowej, https://blog.polona.pl/2014/12/zaginione-psy (dostęp 19.06.2026).
Google Scholar

Lakoff George, Johnson Mark. 2010, Metafory w naszym życiu, Warszawa.
Google Scholar

Lasota-Moskalewska Alicja. 2005. Zwierzęta udomowione w dziejach ludzkości, Warszawa.
Google Scholar

Maisel Witold. 1982. Archeologia prawna Polski, Warszawa–Poznań.
Google Scholar

Oexle Otto Gerhard 2000. Średniowieczne gildie: ich tożsamość oraz wkład w formowanie się struktur społecznych, [w:] Społeczeństwo średniowiecza. Mentalność — grupy społeczne — formy życia, Toruń.
Google Scholar

Pisma. 1910. Pisma Jana Dzwonowskiego (1608-1625), wyd. K. Badecki, Kraków.
Google Scholar

Polaczkówna Helena. 1936. Wstęp, [w:] Księga radziecka miasta Drohobycza 1542-1563, Lwów.
Google Scholar

Smith William Robertson. 1894. Lectures on The Religion of The Semites, London.
Google Scholar

Roux Jean-Paul. 1994. Krew. Mity, symbole, rzeczywistość, Kraków.
Google Scholar

Rożek Michał. 1993. Diabeł w kulturze polskiej. Szkice z dziejów motywu i postaci, Warszawa–raków.
Google Scholar

Rzepkowski Krzysztof. 2015. Złoty kciuk, Warszawa–Toruń.
Google Scholar

Sennett Richard. 2015. Ciało i kamień. Człowiek i miasto w cywilizacji Zachodu, Warszawa.
Google Scholar

Simoons Frederick J. 1994. Eat Not this Flesh: Food Avoidances from Prehistory to the Present, Madison.
Google Scholar

Słupecki Leszek P. 1987. Wilkołactwo, Warszawa.
Google Scholar

Smith Catherine. 1998. Dogs, cats and horses in the Scottish medieval town, „Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland”, 128, s. 859–885.
Google Scholar

Słownik. 1987. Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, red. Z. Staszczak, Warszawa.
Google Scholar

Stanaszek Bogdan. 2022. Jan Dzwonowski (Jan z Kijan) - brzostecki organista. Przyczynek do biografii poety z przełomu XVI i XVII wieku, „Pamiętnik Literacki”, 2,s. 159–168.
Google Scholar

Stuart Kathy. 1999. Defiled Trades and Social Outcasts. Honor and Ritual Pollution in Early Modern Germany, Oxford–New York.
Google Scholar

Stuart Tristram. 2011. Bezkrwawa rewolucja. Historia wegetarianizmu od 1600 roku do współczesności, Warszawa.
Google Scholar

Szczerbic Paweł. 2011. Ius municipale to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z łacińskiego i z niemieckiego na polski język z pilnością i wiernie przełożone, wyd. G.M. Kowalski, Kraków.
Google Scholar

Thomas Louis-Vincent. 1991. Trup. Od biologii do antropologii, Łódź.
Google Scholar

Turner Victor. 2010. Proces rytualny. Struktura i antystruktura, tłum. E. Dżurak, Warszawa.
Google Scholar

Truściński Łukasz. 2020. Zelman Wolfowicz and the Jewish Community in the System of Power in Drohobycz in the Light of Municipal Records from 1735–1761, „Kwartalnik Historii Żydów”, 276, 4, s. 769–784.
Google Scholar

Wasilewski Jerzy. 2010. Tabu, Warszawa.
Google Scholar

Wiślicz Tomasz. 2012a. Integralność cielesna jednostki w perspektywie przejścia do nowoczesności — zarys problematyki, [w:] Somatotes. Cielesność w ujęciu historycznym, red. R. Matuszewski, Warszawa.
Google Scholar

Wiślicz Tomasz. 2012b. Upodobanie. Małżeństwo i związki nieformalne na wsi polskiej XVII-XVIII wieku. Wyobrażenia społeczne i jednostkowe doświadczenia, Wrocław.
Google Scholar

Wiślicz Tomasz. 2020. Zelman Wolfowicz i jego rządy w starostwie drohobyckim w połowie XVIII w., Kraków.
Google Scholar

Wółkiewicz Ewa. 2015. Wielka masakra psów. Strach przed utratą czci w nowożytnych miastach Europy Środkowej, „Przegląd Historyczny”, 106, s. 699–733.
Google Scholar

Wółkiewicz Ewa. 2019. Dog thefts in eighteenth-century Wrocław, „Przegląd Historyczny”, 110, s. 607–636.
Google Scholar

Zaremska Hanna. 1986. Niegodne rzemiosło. Kat w społeczeństwie Polski XIV-XVI w., Warszawa.
Google Scholar

Żywiczyński Przemysław, Wacewicz Sławomir. 2015. Ewolucja języka. W stronę hipotez gesturalnych, Toruń.
Google Scholar