Napisy w dziełach Wincentego Flaka — przyczynek do badań nad epigrafiką ludową

Paweł Madejski

doi:10.23858/KHKM74.2026.1.004

Opublikowane: 2026-06-29

Tom 74 Nr 1 (2026)

Napisy w dziełach Wincentego Flaka — przyczynek do badań nad epigrafiką ludową

Paweł Madejski

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.004

Abstrakt

W artykule podjęto rozważania nad napisami, które pojawiły się w pracach rzeźbiarza ludowego Wincentego Flaka (1870–1943). Flak chętnie wykorzystywał je w swoich dziełach, ponieważ ich obecność jest poświadczona dla niemal połowy jego znanych rzeźb. Pod względem treści nie są one oryginalne, powtarzają głównie propagandowe hasła lub modlitewne zwroty. Natomiast krój wykorzystywanych pism był zaskakujący. Pisma akcydensowe pojawiały się rzadko i głównie w epigrafach narzucanych przez tematykę obrazowaną w dziele. Natomiast treści pochodzące od Flaka były wyrażane za pomocą jego własnej pisanki, funkcjonującej jako idiopismo. Umieszczając napisy w swoich dziełach sugerował się artysta dokumentami życia codziennego, drukami ulotnymi, szarfami. Potwierdza to słuszność spoglądania na świadectwa epigraficzne jako na wycinek całości sposobów komunikowania się w danej społeczności. Bez uwzględnienia tego szerszego aspektu badania nad epigrafiką będą co najmniej niepełne, a ich wnioski słabo uzasadnione.

Słowa kluczowe:

epigrafika, epigrafika ludowa, Wincenty Flak, paleografia, neografia, napisy na dziełach sztuki

Inne teksty tego samego autora

Grzegorz Jawor, Paweł Madejski, Przestępstwa i opłaty administracyjne we wsiach prawa wołoskiego starostwa samborskiego w Inwentarzu… Jana Zamoyskiego z 1568 roku: edycja źródłowa , Kwartalnik Historii Kultury Materialnej: Tom 71 Nr 2 (2023):

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Madejski, P. (2026). Napisy w dziełach Wincentego Flaka — przyczynek do badań nad epigrafiką ludową. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 74(1), 85–99. https://doi.org/10.23858/KHKM74.2026.1.004

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Biernat Andrzej. 1976. Polskie źródła epigraficzne XIX wieku: propozycja nowej problematyki, [w:] Nauki pomocnicze historii na XI Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich w Toruniu, red. A. Tomczak, Warszawa-Łódź, s. 129–139.
Google Scholar

Biernat Andrzej. 1981. O niektórych sposobach wyrażania czasu w XIX wieku. Na przykładzie źródeł epigraficznych, „Studia Źródłoznawcze”, 26, s. 165–174.
Google Scholar

Blair Sheila, Bloom Jonathan. 2006. Inscriptions in art and architecture, [w:] The Cambridge companion to the Qur’ān, red. J. D. McAuliffe, Cambridge, s. 165–178.
Google Scholar

Butor Michel. 2019. Les mots dans la peinture, Paris.
Google Scholar

Bystroń Jan Stanisław. 1980. Tematy, które mi odradzano, Warszawa.
Google Scholar

Danto Arthur. 2006. Świat sztuki: pisma z filozofii sztuki, przeł. L. Sosnowski, Kraków.
Google Scholar

Hochleitner Janusz. 2004. Epigrafika ludowa. Przejawy twórczości dokumentacyjnej polskich chłopów na przełomie XIX i XX stulecia, „Zarządzanie i Edukacja”, 3, s. 83–99.
Google Scholar

Kalendarz. 1916. Kalendarz pamiątkowy na 1917 rok, Warszawa.
Google Scholar

Kremer Aleksandra. 2012. W stronę kulturowej koncepcji tekstu pisanego, „Teksty Drugie”, 3, s. 117–133.
Google Scholar

Madejska Katarzyna, Madejski Paweł. 2017. Inskrypcje nagrobne cmentarza katedralnego w Sandomierzu (do 1945), Zielona Góra.
Google Scholar

Madejski Paweł. 2013. Wizytówki a napisy nagrobne w XIX w., [w:] Studia epigraficzne, red. J. Zdrenka, 5, Zielona Góra, s. 101–103.
Google Scholar

Madejski Paweł. 2017. Kapliczki wsi Zielonka Nowa, Zwoleń — Lublin.
Google Scholar

Madejski Paweł. 2024. Wincenty Flak — życie i twórczość, [w:] Wincenty Flak 1870 -1943: rzeźbiarz z Zielonki Nowej, red. K. Madejska, K. Smyk, Zwoleń-Lublin, s. 19–68.
Google Scholar

Madejski Paweł. 2025. Pan Samochodzik i inskrypcje, [w:] Pan Samochodzik i…, red. M. Hlebionek, R. Moczkodan, Toruń, s. 349–370.
Google Scholar

Mietz Andrzej, Pakulski Jan. 1985. Corpus inscriptionum Poloniae, t. 4, z. 1: Kujawy brzeskie, Włocławek-Toruń.
Google Scholar

Mironiuk Nikolska Alicja. 2024. „Był on wśród swoich obcy i niezrozumiały” — twórczość Wincentego Flaka okiem etnografa, [w:] Wincenty Flak 1870–1943: rzeźbiarz z Zielonki Nowej, red. K. Madejska, K. Smyk, Zwoleń-Lublin, s. 69–78.
Google Scholar

Muzika František. 1965. Die schöne Schrift in der Entwickulng des lateinischen Alphabets, 2, Praha.
Google Scholar

Olesiuk Danuta, Knieć Weronika. 2024. Katalog prac Wincentego Flaka, [w:] Wincenty Flak 1870–1943: rzeźbiarz z Zielonki Nowej, red. K. Madejska, K. Smyk, Zwoleń-Lublin, s. 119–276.
Google Scholar

Olesiuk Danuta. 2024. Fenomen twórczości Wincentego Flaka — motywy i styl, [w:] Wincenty Flak 1870–1943: rzeźbiarz z Zielonki Nowej, red. K. Madejska, K. Smyk, Zwoleń-Lublin, s. 79–98.
Google Scholar

Petrucci Armando. 2010. Pismo: idea i przedstawienie, przeł. A. Osmólska-Mętrak, Warszawa.
Google Scholar

Piwocki Ksawery. 1980. Dziwny świat współczesnych prymitywów, Warszawa.
Google Scholar

Šedivý Juraj, Pátková Hana. 2008. Vocabularium parvum scripturae Latinae, Bratislava-Praha.
Google Scholar

Shallcross Bożena. 2017. Materialność i codzienna logosfera, „Teksty Drugie” 1, s. 334–348.
Google Scholar

Skotnicki Jan. 1957. Przy sztalugach i przy biurku, Warszawa.
Google Scholar

Sparrow John. 1969. Visible words: a study of inscriptions in and as books and works of art, Cambridge.
Google Scholar

Tokarska-Bakir Joanna. 2000. Obraz osobliwy: hermeneutyczna lektura źródeł etnograficznych, Kraków.
Google Scholar

Trelińska Barbara. 1981. Semiologiczne aspekty polskiego pisma epigraficznego, „Kwartalnik Historyczny”, 88, 1, s. 431–439.
Google Scholar

Trelińska Barbara. 1991. Gotyckie pismo epigraficzne w Polsce, Lublin.
Google Scholar

Wallis Mieczysław. 1983. Sztuki i znaki: pisma semiotyczne, Warszawa.
Google Scholar