Czy Piekiełko koło Tomaszowa Lubelskiego jest stanowiskiem archeologicznym? Wyniki badań geologicznych, archiwalnych i archeologicznych

Barbara Niezabitowska-Wiśniewska; Jerzy Nitychoruk; Tadeusz Wiśniewski; Maciej T. Krajcarz

doi:10.23858/PA68.2020.011

Published: 2020-12-06

Vol. 68 (2020)

Is Piekiełko near Tomaszów Lubelski an archaeological site? The results of geological, archival, and archaeological research

Barbara Niezabitowska-Wiśniewska , Jerzy Nitychoruk , Tadeusz Wiśniewski , Maciej T. Krajcarz

Przegląd Archeologiczny

Section: Articles

https://doi.org/10.23858/PA68.2020.011

Abstract

The geological reserve of Piekiełko (Tomaszów Lubelski district, Lublin voivodeship, Poland) was established in 1962 to protect the sandstone boulders untypical of this region. There are anthropogenic earthen ramparts in their immediate vicinity. The presence of the ramparts and boulders contributed to the recognition of this place as an archaeological site – an immovable archaeological monument. Owing to local legends and its peculiar folk name (Piekiełko means “little hell”), scientific monographs and heritage tourism have regarded Piekiełko as a prehistoric or medieval place of worship. However, despite the distinctive land relief and a prominent place in local tradition, Piekiełko has never been subject to in-depth archaeological research. As a result, we could only have speculated on the original function of the ramparts, their chronology, cultural affiliation, and potential relation to the boulders. This paper addresses the need to determine the history of Piekiełko and systematize the history of research concerning this place. It presents the results of interdisciplinary research using geological and archaeological methods, complemented by analysis of archival sources: written, cartographic, and iconographic.

Keywords:

Piekiełko reserve, Roztocze, palaeogeography, geological research, archive records, archaeological research

Most read articles by the same author(s)

Magdalena Sudoł, Ewa Bokiniec, Magdalena Krajcarz, Maciej T. Krajcarz, Agata Trojan, Oliwia Grafka, Human activity traces from shelter in Smoleń III (central part of Kraków-Częstochowa Upland) from the last centuries of Antiquity , Przegląd Archeologiczny: Vol. 63 (2015)
Maciej T. Krajcarz, Krzysztof Cyrek, The age of the oldest Paleolithic assemblages from Biśnik Cave (southern Poland) in the light of geological data , Przegląd Archeologiczny: Vol. 59 (2011)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Niezabitowska-Wiśniewska, B., Nitychoruk, J., Wiśniewski, T., & Krajcarz, M. T. (2020). Is Piekiełko near Tomaszów Lubelski an archaeological site? The results of geological, archival, and archaeological research. Przegląd Archeologiczny, 68, 277–313. https://doi.org/10.23858/PA68.2020.011

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Buraczyński J. (1961). Roztocze Środkowe, mapa turystyczna i informator PPWK. Warszawa.
Google Scholar

Buraczyński J. (1974). Roztocze Tomaszowskie. Informator. Lublin: Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej.
Google Scholar

Buraczyński J., Gurba J. (1977/1978). Piaskowce batiatyckie w uroczysku Piekiełko na Roztoczu Tomaszowskim. Annales UMCS, sectio B, XXXII/XXXIII(8), 219-235.
Google Scholar

Buraczyński J., Gurba J. (1986). Uroczysko „Piekiełko” koło Tomaszowa Lubelskiego. W: Zamość i Ziemia Zamojska. Przewodnik XII Olimpiady Geograficznej. Zamość 11-13 kwietnia 1986 r. Lublin, 84-87.
Google Scholar

Buraczyński J., Brzezińska-Wójcik T., Superson J. (2002). Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50 000, ark. Tomaszów Lubelski 928, wraz z objaśnieniami. Warszawa: Arch. CBDG.
Google Scholar

Buraczyński J., Krzowski Z. (1994). Middle Eocene in the Sołokija graben on Roztocze Upland. Kwartalnik Geologiczny, 38, 739-753.
Google Scholar

Buraczyński J., Rzechowski J. (1998). Eocen Roztocza. W: Budowa geologiczna Roztocza. 69 Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Geologicznego. Krasnobród, 23-26 września. Warszawa, 51-61.
Google Scholar

Cisło B. (1988). Tomaszowskie pomniki. Tomaszów Lu¬belski.
Google Scholar

Dmochowski P. (2019). Technologia mezolitycznych artefaktów. W: K. Pyżewicz (red.), Żuławka 13, gm. Wyrzysk – pozostałości wielofazowego osadnictwa z epoki kamienia na terenie Wielkopolski (79-104). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Google Scholar

Gaździcka E. (1994). Middle Eocene calcareous nannofossils from the Roztocze region (SE Poland) – their biostratigraphic and paleoge-ographic significance. Geological Quarterly, 38(4), 727-738.
Google Scholar

Grabowski T., Stachyra P., Brusak V., Kałamucka W., Stanicka M., Shevchuuk O., Zinko Y., Krychevska D. (2015). Ochrona przyrody Roztocza. W: T. Grabowski, M. Harasimiuk, B.M. Kaszewski (red.), Roztocze. Przyroda i ludzie (229-275). Zwierzyniec: Roztoczański Park Narodowy.
Google Scholar

Grodziska K. (2014). Obrazy doktora Petera. Kraków: Drukarnia Skleniarz.
Google Scholar

Kokowski A. (1983). Byłem w piekle. Tygodnik Zamojski, R.IV, 31 (5.VIII.1983), 8.
Google Scholar

Morawski J., Gardziel Z., Nowak J. (1976). Charakterystyka form skalnych rezerwatu „Piekiełko” koło Tomaszowa Lubelskiego. Biuletyn LTN, Geografia, 18(2), 100-108.
Google Scholar

Morawski J., Gardziel Z., Nowak J. (1977). Formy skalne rezerwatu „Piekiełko” koło Tomaszowa Lubelskiego. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 33(5/6), 96-101.
Google Scholar

Niedźwiedź J. (2003). Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość: Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Lublinie, Pracownia w Zamościu.
Google Scholar

Schild R. (1975). Późny paleolit. W: Prahistoria ziem polskich, t. I. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 159-338.
Google Scholar

Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W. (1884). Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V. Warszawa: Nakładem Władysława Walewskiego.
Google Scholar

Śliwina W.J. (1948). Kamienne pole. W: Legendy i opowiadania lubelskie, cz. II. Lublin, 9-11.
Google Scholar

Spaczyński Z. (1981). Piekiełko i jego legendy. Tygodnik Zamojski, R.II, 42 (23.X.1981), 13.
Google Scholar

Trejdosiewicz J. (1883). O utworach trzeciorzędowych Guberni Lubelskiej (z mapą utworów trzeciorzędowych Guberni Lubelskiej 1:420 000). Pamiętnik Fizyjograficzny, III, 85-113.
Google Scholar

Warmińska-Mazurek K. (2016). Łaszczówka – zarys dziejów miejscowości. Rocznik Tomaszowski, 5, 269-285.
Google Scholar

Wilgat T. (1974). Zmiany środowiska geograficznego i jego ochrona w województwie lubelskim. W: Przewodnik Ogólnopolskiego Zjazdu PTG Lublin 28-31 VIII 1974, cz. I. Lublin, 59-138.
Google Scholar

Wójcikowski W., Paczyński L. (1986). Roztocze. Przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka.
Google Scholar

Wójcikowski A., Wójcikowski W. (2002). Legendy, podania, inne opowieści z Lubelskiego. Lublin: Wydawnictwo Multico.
Google Scholar

Zaleski K. (1901). Podania dotyczące nazw i miejscowości w powiecie tomaszowskim. Wisła. Miesięcznik Gieograficzny i Etnograficzny, XV/VI, 730-734.
Google Scholar

Zieliński W. (1984). Jeszcze o uroczysku „Piekiełko”. Rocznik Zamojski, I, 349-351.
Google Scholar

Zugaj L. (2015). Historia Nadleśnictwa Tomaszów. Tomaszów Lubelski: Wydawca Nadleśnictwo Tomaszów Lubelski.
Google Scholar

Strony internetowe:
Google Scholar

Gumiela B. Piekiełko. Strona internetowa Parafii Rzymskokatolickiej pw. Trójcy Przenajświętszej w Łaszczówce. http://www.laszczowka.zamojskolubaczowska.pl/piekelko.html [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat geologiczny Piekiełko koło Tomaszowa Lubelskiego. Strona internetowa Roztocze wita. https://roztoczewita.pl/piekielko/ [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat geologiczny Piekiełko koło Tomaszowa Lubelskiego. Strona internetowa Magiczne Roztocze. http://www.magiczneroztocze.pl/turystyka/atrakcje/137-rezerwat-przyrody-piekielko-kolo-tomaszowa-lubelskiego [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat przyrody Piekiełko. Strona internetowa 4tour. http://4tour.pl/tomaszow-lubelski/rezerwat-przyrody-piekie%C5%82ko [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat geologiczny Piekiełko. Strona internetowa Zamość Roztocze Travel. http://zamosc-roztocze.travel.pl/index.php/bilety-autokarowe/przewoznicy-opis-i-trasy/autokar-polska/400-przewodnik-roztocze-srodkowe/roztocze-srodkowe-tomaszow-lubelski/1208-rezerwat-geologiczny-piekielko [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat „Piekiełko” koło Tomaszowa Lubelskiego. Strona internetowa Nadleśnictwa Tomaszów. http://www.tomaszow.lublin.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody#.XPP1aIhzSM8 [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Rezerwat przyrody Piekiełko koło Tomaszowa Lubelskiego. Strona internetowa Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. http://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewrezerwatprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.RP.1165 [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Tomaszowskie Piekiełko. Strona internetowa Fotoroztocze. Powolne dreptanie po Roztoczu. https://fotoroztocze.wordpress.com/2018/01/04/tomaszowskie-piekielko/ [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 18 lipca 1962 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Piekiełka koło Tomaszowa Lubelskiego”. http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP19620600287/O/M19620287.pdf [dostęp 23.02.2020].
Google Scholar

Zarządzenie Nr 66/15 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Lublinie z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody „Piekiełko koło Tomaszowa Lubelskiego”. http://bip.lublin.rdos.gov.pl/files/obwieszczenia/47953/Zarzadzenie_RDOS_Lublin_66_2015.pdf [dostęp 23.01.2020].
Google Scholar

Barbara Niezabitowska-Wiśniewska

barbara.niezabitowska-wisniewska@poczta.umcs.lublin.pl
https://orcid.org/0000-0001-7557-4488

Affiliation:

Instytut Archeologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Pl. M. Curie-Skłodowskiej 4, 20-031 Lublin, Poland

Jerzy Nitychoruk

https://orcid.org/0000-0002-7526-1614

Affiliation:

Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej, ul. Sidorska 95/97, 21-500 Biała Podlaska, Poland

Tadeusz Wiśniewski

https://orcid.org/0000-0003-0107-3220

Affiliation:

Instytut Archeologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Pl. M. Curie-Skłodowskiej 4, 20-031 Lublin, Poland

Maciej T. Krajcarz

https://orcid.org/0000-0002-1240-0664

Affiliation:

Instytut Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk, ul. Twarda 51/55, 00-818 Warszawa, Poland