Dom na wsi. Antropologiczna lektura palimpsestów etnicznych: zamieszkanie i zadomowienie

Andrzej Wejland

doi:10.23858/JUE17.2019.014

Opublikowane: 31.12.2019

Tom 17 (2019)

Dom na wsi. Antropologiczna lektura palimpsestów etnicznych: zamieszkanie i zadomowienie

Andrzej Paweł Wejland

Journal of Urban Ethnology

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.23858/JUE17.2019.014

Abstrakt

Swoje rozważania autor prowadzi w trzech przenikających się płaszczyznach.
W płaszczyźnie pierwszej autor próbuje pokazać, że metaforyczne pojęcie palimpsestu, odnoszone w antropologii – bez mała paradygmatycznie – do miasta i jego przestrzeni, może być z równym powodzeniem stosowane wobec wsi i przestrzeni wiejskiej. Dom na wsi, jak dom w mieście, ulokowany w przestrzeni nacechowanej etnicznie, na przykład dom poniemiecki, może być wówczas widziany jako – określony złożonością dziejów i kulturową logiką – palimpsest etniczny.
Dociekaniami w drugiej płaszczyźnie autor stara się dowieść, że antropologiczna lektura domu jako palimpsestu etnicznego polega na czytaniu (wypatrywaniu i analizie) szczególnych kombinacji śladów-rzeczy. Ma to być przy tym lektura podwójna: i wdzierająca się w głąb, czyli w nakładające się z biegiem czasu warstwy palimpsestu, i poruszająca się – w poszukiwaniu inwolucji – po jego strukturach powierzchniowych. Odpowiada to idei wiązania czytania palimpsestycznego z czytaniem palimpsestowym, przedstawionej przez Sarę Dillon.
W płaszczyźnie trzeciej, na przykładzie dwóch (stojących po sąsiedzku) domów poniemieckich we wsi Cekcyn w Borach Tucholskich i historii przybyłych tu dwóch rodzin polskich, autor ukazuje przydatność takiej lektury do diagnozy dwóch typów zamieszkania – tego, które zmierza do nieudanego zadomowienia,
i tego, które w intencjach i działaniach prowadzi do zadomowienia udanego. Lekturę wiejskich domów-palimpsestów etnicznych autor opiera głównie na relacjach wspomnieniowych odtwarzających okres osiedlania się w Borach Tucholskich po II wojnie światowej, czyli – w historii owych polskich rodzin – epizod
zamieszkania przez nie w domach poniemieckich.

Słowa kluczowe:

dom na wsi, Cekcyn, Bory Tucholskie, palimpsest etniczny, antropologiczne czytanie palimpsestów, zamieszkanie i zadomowienie, relacje wspomnieniowe

Pobierz pliki

pdf pdf

Zasady cytowania

Wejland, A. (2019). Dom na wsi. Antropologiczna lektura palimpsestów etnicznych: zamieszkanie i zadomowienie. Journal of Urban Ethnology, 17, 227–241. https://doi.org/10.23858/JUE17.2019.014

Cited by / Share

Bibliografia

Anderson J. 2010, Understanding Cultural Geography. Places and Traces, Routledge, London and New York.
Google Scholar

Bagłajewski A. 1999, Miasto-palimpsest, [w:] Miejsce rzerzywiste, miejsce wyobrażone. Studia nad kategorią miejsca, Kitowska-Łysiak M., Wolicka E. (red.), Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 1999, s. 317–338.
Google Scholar

Błażejewski T. 2007, Podróż do enklawy czasu, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria Polonica” tom 9, s. 149–155.
Google Scholar

Burzyńska A.R. 2013, Wałbrzych. Miasto jako palimpsest, „Slovenské Divadlo” tom 61, nr 4, s. 400–406.
Google Scholar

Busà A 2010, City of Memory, [w:] Hutchison R. (ed.), Encyclopedia of Urban Studies, Sage, Los Angeles – London, s. 158–161.
Google Scholar

de Certeau M. 2008, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przeł. Thiel-Jańczuk K., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Google Scholar

Connerton P. 2003, Memory and the body’s topography, “Journal of Romance Studies” vol. 3 no. 1, s. 5–16.
Google Scholar

Connerton P. 2009, How Modernity Forgets, Cambridge University Press, Cambridge – New York.
Google Scholar

Czabanowska-Wróbel A. 2011, Palimpsest Krakowa z przełomu XIX i XX wieku – ślady przeszłości i znaki tego, co nowe, [w:] Kraków i Galicja wobec przemian cywilizacyjnych 1866–1914. Studia i szkice, Fiołek K., Stala M. (red.), Universitas, Kraków, s. 345–362.
Google Scholar

Czabanowska-Wróbel A. 2013, Palimpsest Krakowa z przełomu XIX i XX wieku – ślady przeszłości i znaki tego, co nowe, [w:] Czabanowska-Wróbel A., Sprzeczne żywioły. Młoda Polska i okolice, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 215–230.
Google Scholar

Czajkowska A. 2016, Miejsce i pamięć. W poszukiwaniu przesłanek badań biograficznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” tom 19, numer 4(76), s. 23–44.
Google Scholar

Czermińska M. 2011, Miejsca autobiograficzne. Propozycja w ramach geopoetyki, „Teksty Drugie” nr 5, s. 183–200.
Google Scholar

Czermińska M. 2013, Tożsamość kształtowana w pamięci miejsca, „Ruch Literacki” rok LIV, zeszyt 6 (321), s. 591–606.
Google Scholar

Dąbrowski M. 2001, Swój/obcy/inny. Z problemów interferencji i komunikacji kulturowej, Świat Literacki, Izabelin.
Google Scholar

Dillon S. 2005, Reinscribing De Quincey’s palimpsest: the significance of the palimpsest in contemporary literary and cultural studies, “Textual Practice” vol. 19 no. 3, s. 243–263.
Google Scholar

Golonka-Czajkowska M. 2017, Dziedzictwo jako scena rytualna. Przypadek Starego Miasta w Krakowie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne”, tom 45, z. 3, s. 299–314.
Google Scholar

Gomóła A, Szawerna-Dyrszka A. (red.) 2018, Palimpsest. Miejsca i przestrzenie, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Google Scholar

de Groote B. 2014, The Palimpsest as a Double Structure of Memory. The Rhetoric of Time, Memory and Origins in Thomas De Quincey and Thomas Carlyle, “Orbis Litterarum” vol. 69 issue 2, s. 108–133.
Google Scholar

Huyssen A. 2003, Present Pasts. Urban Palimpsests and the Politics of Memory, Stanford University Press, Stanford, California.
Google Scholar

Karpińska G.E. 2004a, Miasto wymazywane. Historia łódzkiego przypadku, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” nr 8, 165–178.
Google Scholar

Karpińska G.E. 2004b, Palimpsestowe oblicze miasta. Przykład Łodzi przemysłowej, „Ochrona Zabytków” nr 3-4, s. 127–140.
Google Scholar

Karpińska G.E 2015, Zdobne fasady, smętne palimpsesty. Nie tylko o wyglądzie łódzkich osiedli robotniczych, „Journal of Urban Ethnology” tom 13, s. 39–51.
Google Scholar

Kasner M. 2017, O metodologii badań kultury pamięci miasta postsocjalistycznego (na przykładzie współczesnego Wilna), „Slavistica Vilnensis” nr 62, s. 277–290.
Google Scholar

Kowerko-Urbańczyk M. 2013, Wilno jako projekt nienostalgiczny. Litewska proza wobec wielokulturowości i palimpsestowości Wilna, „Porównania” vol. 12, s. 87–102.
Google Scholar

Kuchowicz K., Wolak A.M. 2012, Wspomnienie miasta. Rola pamięci w wybranych utworach Orhana Pamuka, „Bez Porównania. Czasopismo naukowe studentów komparatystyki UJ” nr 1 (11), s. 31–52.
Google Scholar

Lozier C. 2014, Writing the city: London as urban palimpsest in Louis Ferdinand Céline’s Guignol’s Band I & II, “Journal of Romance Studies” vol. 14 issue 3, s. 23–36.
Google Scholar

Lul M. 2011, Literackie fizjonomie Wilna czasów Kraszewskiego z Litwą w tle. Przegląd problematyki w świetle najnowszego stanu badań, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” nr 2, s. 135–145.
Google Scholar

McDonagh J. 1987, Writings on the Mind: Thomas De Quincey and the Importance of the Palimpsest in Nineteenth Century Thought, “Prose Studies” vol. 10 issue 2, s. 207–224.
Google Scholar

Muñoz Millanes J. 2000, The City as Palimpsest, Lehman College & Graduate Center, City Univeristy of New York, http://www.lehman.cuny.edu/ciberletras/v03/Munoz.html (dostęp: 12.02.2015).
Google Scholar

Napolitano V. 2015, Anthropology and traces, “Anthropological Theory” vol. 15 issue 1, s. 47–67.
Google Scholar

Rewers E. 2005, Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta, Universitas, Kraków.
Google Scholar

Rogóż L. 2015, Dzieciństwo po Jałcie - poetyka i aksjologia w kontekście polskiej literatury współczesnej, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów. Rozprawa doktorska, https://repozytorium.ur.edu.pl/bitstream/handle/item/1283/ROZPRAWA%20DOKTORSKA%20DZIECIŃSTWO%20PO%20JAŁCIE%20LUCYNA%20ROGÓŻ.pdf?sequence=1 (dostęp: 30.3.2019).
Google Scholar

Rothberg M. 2009, Multidirectional Memory. Remembering the Holocaust in the Age of Decolonization, Stanford University Press, Stanford, California.
Google Scholar

Rothberg M. 2011, From Gaza to Warsaw. Mapping Multidirectional Memory, “Criticism” vol. 53, no. 4, s. 523–548.
Google Scholar

Rybicka E. 2011, Pamięć i miasto. Palimpsest vs. pole walki, „Teksty Drugie” nr 5, s. 201–211.
Google Scholar

Saint-Amour P.K. 2011, The Vertical Flâneur: Narratorial Tradecraft in the Colonial Metropolis, [w:] Duffy E., Boscagli M. (ed.), Joyce, Benjamin, and Magical Urbanism: European Joyce Studies 21, Rodopi, Amsterdam, s. 224–249.
Google Scholar

Skarga B. 2002, Ślad i obecność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Google Scholar

Spiridon M. 2004, How to make sense of space: The Capital-City of Byzantium, ACUME European Thematic Network, Cultures of Memory/Memories of Culture, International Conference, Cyprus, 20-22 February 2004, http://www2.lingue.unibo.it/acume/agenda/cyprus/papers/p_spiridon.htm (dostęp: 19.11.2018).
Google Scholar

Spiridon M. 2006, The City of Texts, [w:] Ascari M., Corrado A. (ed.), Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines, Rodopi, Amsterdam – New York NY, s. 169–176.
Google Scholar

Szalewska K. 2017 , Urbanalia – miasto i jego teksty. Humanistyczne studia miejskie, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk.
Google Scholar

Taranek-Wolańska O. 2013, Stacja Wałbrzych, czyli transgraniczność i doświadczanie miejsca, [w:] Ursel M., Taranek-Wolańska O. (red.), Śląskie pogranicza kultur, tom 2, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław, s. 145–158.
Google Scholar

Usakiewicz K. 2012, Płowdiw jako miasto-palimpsest. Próba analizy porównawczej, „Studenckie Zeszyty Naukowe Instytutu Filologii Słowiańskiej UJ” nr 2, s. 85–99.
Google Scholar

Wejland A.P. 2010, Latem w parku. Epifanie codzienności, [w:] Godula-Węcławowicz R. (red.), Lato w mieście. Różne oblicza kultury, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków – Warszawa, s. 145–162.
Google Scholar

Wejland A.P. 2013, O definiowaniu w humanistyce – między retoryką a etyką, [w:] Kasprzyk D. (red.), Nie tylko o wsi... Szkice humanistyczne dedykowane Profesor Marii Wieruszewskiej-Adamczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 197–225.
Google Scholar

Wejland A.P. 2014, Mój Cekcyn. Fragmenty autobiograficzne, „Zeszyty Wiejskie” z. XIX, s. 69–85.
Google Scholar

Wejland A.P. 2017, Zimą w parku. O kontemplacji antropologicznej, „Journal of Urban Ethnology” t. 15, s. 115–127.
Google Scholar

Weżgowiec B. 2013, Miasto i pisarz. Gdańsk i jego historia w prozie Stefana Chwina, Uniwersytet Warszawski, Wydział „Artes Liberales”, Warszawa. Rozprawa doktorska, https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/675/BARBARA%20WEZGOWIEC%20DOKTORAT.pdf?sequence=1 (dostęp: 25.01.2018).
Google Scholar

Wójcik-Żołądek M. 2014, Od Königsberga do Kaliningradu. Nazwy miast jako miejsca pamięci, „Przegląd Zachodni” nr 2(351), s. 254–273.
Google Scholar

Andrzej Paweł Wejland

apw@autograf.pl
https://orcid.org/0000-0003-2484-8586

Biogram

Dr hab. Andrzej Paweł Wejland, emerytowany profesor Uniwersytetu Łódzkiego, socjolog i antropolog kultury, metodolog. Główne tematy badawcze w ostatnich latach: transdyscyplinarne strategie w naukach społecznych, metaforyczne scenariusze nauki, antropologiczny narratywizm i narratywistyczna antropologia, gatunki narracji antropologicznej, antropologia i wyzwania autobiograficzne, wspólnota i narracja, antropologia świadectwa, opowieści z miejskiej codzienności, antropologia codzienności i jej opowieści.