https://doi.org/10.23858/APol70.2025.03
Artykuł poświęcony jest analizie szkieł sodowych z wczesnośredniowiecznych stanowisk archeologicznych na ziemiach polskich, przeprowadzonej na podstawie dostępnych wyników badań składu pierwiastkowego. Omówiono dotychczasowy stan wiedzy oraz przedstawiono przegląd klasyfikacji chemicznych szkła stosowanych w literaturze wschodnio- i zachodnioeuropejskiej. Podjęto próbę ponownej interpretacji danych według systemu klasyfikacyjnego używanego w badaniach zachodnioeuropejskich. Wyodrębniono grupy szkieł wytopionych na sodzie mineralnej, z których najliczniejszą stanowi HIMT2 oraz szkła sodowe popiołowe, wśród których dominujące są tworzywa należące do grupy mezopotamskiej 1. Wskazano też na konieczność dalszych badań uwzględniających pierwiastki śladowe, w celu rozpoznania skali recyklingu szkła.
Pobierz pliki
Zasady cytowania
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Bibliografia
Barkoudah Y., Henderson J. 2006. Plant ashes from Syria and the manufacture of ancient glass: Ethnographic and scientific aspects, „Journal of Glass Studies”, 48, s. 297–321.
Google Scholar
Bezborodov M.A. 1969. Himiâ i tehnologiâ drevnih i srednevekovyh stekol, Minsk.
Google Scholar
Brems D., Degryse P. 2014. Trace element analysis in provenancing Roman glass-making, „Archaeometry”, 56(1), s. 116–136, https://doi.org/10.1111/arcm.12063
Google Scholar
Brill R.H. 1992. Chemical analyses of some glasses from Frattesina, „Journal of Glass Studies”, 34, s. 11–22.
Google Scholar
Brill R.H. 1995. Appendix 3: Chemical analyses of some glass fragments from Nishapur in the Corning Museum of Art, [w:] J. Kroeger (red.), Nishapur: Glass of the Early Islamic Period, New York, s. 211–233.
Google Scholar
Bronicka-Rauhut J. 1998. Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Czersku, Warszawa.
Google Scholar
Buko A. 2003. Wczesnośredniowieczna osada w Kaczycach koło Opatowa: zagadkowy epizod w dziejach osadnictwa wiejskiego na Wyżynie Sandomierskiej, „Archeologia Polski”, 48(1–2), s. 113–156.
Google Scholar
Ceglia A., Cosyns P., Nys K., Terryn H., Thienpont H., Meulebroeck W. 2015. Late antique glass distribution and consumption in Cyprus: a chemical study, „Journal of Archaeological Science”, 61, s. 213–222, https://doi.org/10.1016/j.jas.2015.06.009
Google Scholar
Chinni T., Fiorentino S., Silvestri A., Mantellini S., Berdimuradov A.E., Vandini M. 2023. Glass from the Silk Roads. Insights into new finds from Uzbekistan, „Journal of Archaeological Science: Reports”, 48, 103841, s. 1–16, https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2023.103841
Google Scholar
Chmielowska A. 1960. Wyroby szklarskie z X–XIII wieku na stanowisku 1 w Gdańsku, [w:] J. Kamińska (red.), Gdańsk wczesnośredniowieczny, 3, Gdańsk, s. 105–158.
Google Scholar
Cholakova A., Rehren T., Freestone I.C. 2016. Compositional identification of 6th c. AD glass from the Lower Danube, „Journal of Archaeological Science: Reports”, 7, s. 625–632, https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2015.08.009
Google Scholar
Degryse P., Shortland A. 2009. Trace elements in provenancing raw materials for Roman glass production, „Geologica Belgica”, 12(3–4), s. 135–143.
Google Scholar
De Juan Ares J., Schibille N. 2017. Glass import and production in Hispania during the early medieval period: The glass from Ciudad de Vascos (Toledo), „PLoS ONE”, 12(7), e0182129, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0182129
Google Scholar
Dekówna M. 1980. Szkło w Europie wczesnośredniowiecznej, Wrocław.
Google Scholar
Dekówna M. 1988. Uwagi na temat klasyfikacji i interpretacji pozostałości starożytnej i wczesnośredniowiecznej produkcji szklarskiej, [w:] G. Labuda, S. Tabaczyński (red.), Studia nad etnogenezą Słowian, Wrocław, s. 5–20.
Google Scholar
Dekówna M. 1999. Glass beads, [w:] H. Zoll-Adamikowa, M. Dekówna, E.M. Nosek, The early medieval hoard from Zawada Lanckorońska (upper Vistula River), Warszawa, s. 25–70.
Google Scholar
Dekówna M. 2005. Rozwój metod badania znalezisk szkła w Polsce w latach 1930–2000, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Archeologia”, 29, „Archeologia szkła”, 9, s. 3–40.
Google Scholar
Dekówna M. 2015. Dwa przedmioty szklane z wczesnośredniowiecznego grodziska w Chodliku, pow. Opole Lubelskie, woj. lubelskie, [w:] H. Taras (red.), Myśl badawcza Aleksandra Gardawskiego, Lublin, s. 165–182.
Google Scholar
Dekówna M. 2017. Badania nad początkami szklarstwa i wyrobami szklanymi na ziemiach polskich: problemy i metody badań. Zarys, „Przegląd Archeologiczny”, 65, s. 69–88, https://doi.org/10.23858/pa65.2017.007
Google Scholar
Dekówna M. 2023. Reflections on the beginnings of ancient Russian glassmaking, „Archeologia Polski”, 68, s. 183–207, https://doi.org/10.23858/APol68.2023.006
Google Scholar
Dekówna M., Dymaczewska U. 2014. Fragment naczynia szklanego z napisem znaleziony w Odercy (Bułgaria), „Archeologia Polski”, 58(1–2), s. 231–269.
Google Scholar
Dekówna M., Olczak J. (red.), 2002. Principes de description des verres anciens depuis les temps les plus reculés jusqu’au XIIIe siècle de n.è., Warszawa–Toruń.
Google Scholar
Dekówna M., Purowski T. 2012. Znaleziska związane ze szklarstwem oraz okazy z kwarcu ze stanowiska Janów Pomorski 1, [w:] M. Bogucki, B. Jurkiewicz (red.), Janów Pomorski, stan. 1. Wyniki ratowniczych badań archeologicznych w latach 2007–2008, I:3, Analizy, Elbląg, s. 65–260.
Google Scholar
Dekówna M., Purowski T. 2016. Paciorki szklane, [w:] A. Buko (red.),Bodzia. Elitarny cmentarz z początków państwa polskiego, Warszawa, s. 153–205.
Google Scholar
Dekówna M., Purowski T. 2019. Biżuteria szklana z cmentarzyska w Dziekanowicach/Glass jewellery from the Dziekanowice cemetery, [w:] J. Wrzesiński (red.), Groby z biżuterią z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Dziekanowicach/Graves with jewellery from the early medieval cemetery in Dziekanowice, Biblioteka Studiów Lednickich, B1, 8(1), Lednica, s. 237–360.
Google Scholar
Dekówna M., Szymański A. 1971. Badanie technik produkcji wczesnośredniowiecznych paciorków szklanych metodami petrograficznymi, „Slavia Antiqua”, 18, s. 283–309.
Google Scholar
Fituła M. 2008. Średniowieczne bransolety szklane ze stanowiska Chełm-Bieławin, "Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 10, s. 145–162.
Google Scholar
Foy D., Picon M., Vichy M., Thirion-Merle V. 2003. Caractérisation des verres de la fin de l’Antiquité en Méditerranée occidentale: l’émergence de nouveaux courants commerciaux, [w:] M.-D. Nenna, D. Foy (red.), Échanges et commerce du verre dans le monde antique: actes du colloque de l’Association Française pour l’Archéologie du Verre, Aix-en-Provence et Marseille, 7–9 juin 2001, Montagnac, s. 41–85.
Google Scholar
Freestone I. 2005. The provenance of ancient glass through compositional analysis, „MRS Online Proceedings Library”, 852, s. 188–201, https://doi.org/10.1557/PROC-852-OO8.1
Google Scholar
Freestone I.C., Gorin-Rosen Y., Hughes M.J. 2000. Primary glass from Israel and the production of glass in Late Antiquity and the Early Islamic Period, [w:] M.-D. Nenna (red.), La route du verre. Ateliers primaires et secondaires du second millénaire av. J.-C. au Moyen Âge. Colloque organisé en 1989 par l’Association française pour l’Archéologie du Verre (AFAV), Travaux de la Maison de l’Orient méditerranéen, 33, Lyon, s. 65–83, https://www.persee.fr/doc/mom_1274-6525_2000_act_33_1_1874
Google Scholar
Freestone I.C., Jackson-Tal R.E., Tal O. 2008. Raw glass and the production of glass vessels at Late Byzantine Apollonia-Arsuf, Israel, „Journal of Glass Studies”, 50, s. 67–80.
Google Scholar
Gliozzo E., Braschi, E., Giannetti F., Langone A., Turchiano M. 2019. New geochemical and isotopic insights into the Late Antique Apulian glass and the HIMT1 and HIMT2 glass productions—the glass vessels from San Giusto (Foggia, Italy) and the diagrams for provenance studies, „Archaeological and Anthropological Sciences”, 11, s. 141–170, https://doi.org/10.1007/s12520-017-0531-4
Google Scholar
Gliozzo E., Braschi E., Langone A., Ignelzi A., Favia P., Giuliani R. 2021. New geochemical and Sr-Nd isotopic data on medieval plant ash-based glass: The glass collection from San Lorenzo in Carmignano (12th–14th centuries AD, Italy), „Microchemical Journal”, 168, 106371, https://doi.org/10.1016/j.microc.2021.106371
Google Scholar
Gorin-Rosen, Y. 2000. The ancient glass industry in Israel: summary of the finds and new discoveries, [w:] M.-D. Nenna (red.), La route du verre. Ateliers primaires et secondaires du second millénaire av. J.-C. au Moyen Âge. Colloque organisé en 1989 par l’Association française pour l’Archéologie du Verre (AFAV), Travaux de la Maison de l’Orient méditerranéen, 33, Lyon, s. 49–63, www.persee.fr/doc/mom_1274-6525_2000_act_33_1_1873
Google Scholar
Heiri O., Lotter A.F., Lemcke G. 2001. Loss on ignition as a method for estimating organic and carbonate content in sediments: reproducibility and comparability of results, „Journal of Paleolimnology”, 25, s. 101–110, https://doi.org/10.1023/A:1008119611481
Google Scholar
Kociszewski L. 1966. Metody laboratoryjne badania przedmiotów ze szkła, Studia z dziejów rzemiosła i przemysłu, 6, Wrocław, s. 49–75.
Google Scholar
Kokora K. 2019a. Glass artefacts, [w:] M. Rębkowski (red.), Wolin – the Old Town, 2: Studies on finds, Szczecin, s. 191–220.
Google Scholar
Kokora K. 2019b. Szklarstwo wczesnośredniowiecznego Wolina według Jerzego Olczaka i Elżbiety Jasiewiczowej – 55 lat później. Nowe ustalenia dotyczące przedmiotów szklanych ze stanowiska nr 1 w Wolinie, „Archeologia Polski”, 64, s. 283–338, https://doi.org/10.23858/APOL64.2019.008
Google Scholar
Kronz A. 2022. Rhenish glass – the role of late antique to early medieval glass production in the Rhineland: a chemical investigation, [w:] M. Dodt, S. Messal, B.S. Majchczack, A. Kronz (red.), Glas als Fernhandelsprodukt im frühen Mittelalter – Köln und der europäische Norden: Zwei Workshops im Rahmen des DFG-Schwerpunktprogramms “Häfen von der Römischen Kaiserzeit bis zum Mittelalter”, ausgerichtet vom Römisch-Germanischen Museum zu Köln, 8.–10. November 2016, und dem Sydvestjyske Museer in Ribe / Dänemark, 20.–22. März 2018, Heidelberg, s. 233–261, https://doi.org/10.11588/propylaeum.1105.c15180
Google Scholar
Kronz A., Hilberg V., Simon K., Wedepohl K.W. 2016. Glas aus Haithabu, „Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters”, 43, s. 39–58.
Google Scholar
Kunicki-Goldfinger J.J. 2020. Szkło w Europie Środkowej od późnego średniowiecza do XVIII wieku. Skład chemiczny – uwarunkowania i interpretacja, Warszawa.
Google Scholar
Lipińska O. 1973. Wczesnośredniowieczne bransolety szklane z Warszawy-Pelcowizny, „Wiadomości Archeologiczne”, 38(2), s. 329–347.
Google Scholar
Meek A., Simpson S.J., Schibille N. 2025. Tracing glass production in urban centers along the Silk Roads in the early Islamic period, „iScience”, 28, 111845, s. 1–11, https://doi.org/10.1016/j.isci.2025.111845
Google Scholar
Messal M., Kronz A. 2022. Glashandel und Glasverarbeitung im südlichen Ostseeraum – Glas aus den frühmittelalterlichen Emporien von Groß Strömkendorf und Rostock-Dierkow, [w:] M. Dodt, S. Messal, B.S. Majchczack, A. Kronz (red.), Glas als Fernhandelsprodukt im frühen Mittelalter – Köln und der europäische Norden: Zwei Workshops im Rahmen des DFG-Schwerpunktprogramms “Häfen von der Römischen Kaiserzeit bis zum Mittelalter”, ausgerichtet vom Römisch-Germanischen Museum zu Köln, 8.–10. November 2016, und dem Sydvestjyske Museer in Ribe / Dänemark, 20.–22. März 2018, Heidelberg, s. 183–218, https://doi.org/10.11588/propylaeum.1105.c15178
Google Scholar
Nenna M.-D., Picon M., Vichy M. 2000. Ateliers primaires et secondaires en Égypte à l’époque gréco-romaine, [w:] M.-D. Nenna (red.), La route du verre. Ateliers primaires et secondaires du second millénaire av. J.-C. au Moyen Âge. Colloque organisé en 1989 par l’Association française pour l’Archéologie du Verre (AFAV), Travaux de la Maison de l`Orient méditerranéen, 33, Lyon, s. 97–112, https://www.persee.fr/doc/mom_1274-6525_2000_act_33_1_1877
Google Scholar
Nowak A., Wagner B., Bulska E. 2012. Analiza składu chemicznego paciorków z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Lubieniu, [w:] T. Kurasiński, K. Skóra, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Lubieniu, pow. piotrkowski, Łódź, s. 375–383.
Google Scholar
Occari V., Freestone C.I., Fenwick C. 2021. Raw materials and technology of medieval glass from Venice: The Basilica of SS. Maria e Donato Murano, „Journal of Archaeological Science: Reports”, 35, 102981, https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2021.102981
Google Scholar
Olczak J. 1968. Wytwórczość szklarska na terenie Polski we wczesnym średniowieczu. Studium archeologiczno-techniczne, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar
Pankiewicz A., Siemianowska S., Sadowski K. 2017. Wczesnośredniowieczna biżuteria szklana z głównych ośrodków grodowych Śląska (Wrocław, Opole, Niemcza), Wrocław.
Google Scholar
Pankiewicz A.,Miśta-Jakubowska E., Siemianowska S., Czech-Błońska R., Błoński M., Mathur R.,
Google Scholar
Karasiński J., Siuda R., Żabiński G., Gójska A. 2025. Origins of medieval lead glass ornaments
Google Scholar
in Central Europe in the light of lead isotopic analysis of finds from Wrocław and Sypniewo
Google Scholar
(Poland), „Journal of Archaeological Science”, 176, 106168, s. 1–11, https://doi.org/10.1016/j.jas.2025.106168
Google Scholar
Phelps M. 2018. Glass supply and trade in early Islamic Ramla: An investigation of the plant ash glass, [w:] D. Rosenow, M. Phelps, A. Meek, I. Freestone (red.), Things that travelled: Mediterranean glass in the first millenium AD, London, s. 236–282, https://doi.org/10.2307/j.ctt21c4tb3
Google Scholar
Phelps M., Freestone I.C., Gorin-Rosen Y., Gratuze B. 2016. Natron glass production and supply in the late antique and early medieval Near East: The effect of the Byzantine-Islamic transition, „Journal of Archaeological Science”, 75, s. 57–71, https://doi.org/10.1016/j.jas.2016.08.006
Google Scholar
Purowski T. 2012. Wyroby szklane w kulturze łużyckiej w międzyrzeczu Noteci i środkowej Odry. Studium archeologiczno-technologiczne, Warszawa.
Google Scholar
Rehren Th., Cholakova A. 2014. Glass supply and consumption in the late Roman and early Byzantine site Dichin, northern Bulgaria, [w:] D. Keller, J. Price, C. Jackson (red.), Neighbours and successors of Rome: Traditions of glass production and use in Europe and the Middle East in the later 1st millennium AD, Oxford, s. 83–94.
Google Scholar
Rosenow D., Rehren Th. 2014. Herding cats – Roman to Late Antique glass groups from Bubastis, northern Egypt, „Journal of Archaeological Science”, 49, s. 170–184, https://doi.org/10.1016/j.jas.2014.04.025
Google Scholar
Sawicka J. 2016. Paciorek „oliwkowaty” z metalową tuleją z grodziska w Połupinie, stan. 2. Analiza porównawcza, [w:] B. Gruszka (red.), Wczesnośredniowieczny gród w Połupinie, stan. 2. Nowe analizy i interpretacje źródeł archeologicznych i przyrodniczych, Zielona Góra, s. 109–118.
Google Scholar
Sawicka J. 2019. Zabytki ze szkła, [w:] K. Zamelska-Monczak (red.), Santok. Strażnica i klucz Królestwa Polskiego. Wyniki badań z lat 1958–1965, Origines Polonorum, 13, Warszawa, s. 259–275.
Google Scholar
Sawicka J. 2020. Kwestia chronologii, typologii i pochodzenia szklanej biżuterii z wczesnośredniowiecznego ośrodka grodowego w Gnieźnie, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, 25, s. 247–289, https://doi.org/10.14746/fpp.2020.25.11
Google Scholar
Sawicka J. 2021a. Pilotażowe badania biżuterii szklanej z cmentarzyska w Gieczu, [w:] E. Indycka (red.), Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Gieczu (stanowisko 4), Dziekanowice, s. 131–145.
Google Scholar
Sawicka J. 2021b. Wczesnośredniowieczny szklany pacior z Kruszwicy, „Slavia Antiqua”, 62, s. 217–232, https://doi.org/10.14746/sa.2021.62.10
Google Scholar
Sawicka J. 2023a. Kilka uwag o szklanych naczyniach z grodu na Ostrowie Lednickim, „Slavia Antiqua”, 64, s. 197–220, https://doi.org/10.14746/sa.2023.64.7
Google Scholar
Sawicka J. 2023b. Warsztaty szklarskie. Nowe interpretacje, [w:] W. Dzieduszycki, J. Sawicka (red.), Wczesnośredniowieczna Kruszwica, Warszawa, s. 387–492.
Google Scholar
Sawicka J. 2024. O pochodzeniu wczesnośredniowiecznych szklanych paciorków z metalową tuleją z wczesnośredniowiecznych ośrodków grodowych w Wielkopolsce i na Ziemi Lubuskiej, „Slavia Antiqua”, 65, s. 167–187, https://doi.org/10.14746/sa.2024.65.8
Google Scholar
Sayre E.V., Smith R.W. 1961. Compositional categories of ancient glass, „Science”, 133, 1824–1826.
Google Scholar
Schibille N. 2011. Late Byzantine mineral soda high alumina glasses from Asia Minor: A new primary glass production group, „PLoS ONE”, 6(4), e18970, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0018970
Google Scholar
Schibille N. 2022. Islamic glass in the making: Chronological and geographical dimensions, Studies in Archaeological Sciences, 7, Leuven, https://doi.org/10.2307/j.ctv2bfhhht
Google Scholar
Schibille N., Meek A., Tobias B., Entwistle C., Avisseau-Broustet M., Da Mota H., Gratuze B. 2016. Comprehensive chemical characterisation of Byzantine glass weights, „PLoS ONE”, 11(12), e0168289, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0168289
Google Scholar
Schibille N., Sterrett-Krause A., Freestone I.C. 2017. Glass group, glass supply and recycling in the late Roman Carthage, „Archaeological and Anthropological Science”, 9, s. 1223–1241, https://link.springer.com/article/10.1007/s12520-016-0316-1
Google Scholar
Schibille N., Meek A., Wypyski M.T., Kroeger J., Rosser-Owen M., Wade Haddon R. 2018. The glass walls of Samarra (Iraq): Ninth-century Abbasid glass production and imports, „PLoS ONE”, 13(8), e0201749, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0201749
Google Scholar
Schibille N., Gratuze B., Ollivier E., Blondeau É. 2019. Chronology of early Islamic glass compositions from Egypt, „Journal of Archaeological Science”, 104, s. 10–18, https://doi.org/10.1016/j.jas.2019.02.001
Google Scholar
Schibille N., De Juan Ares J., Casal García M.T., Guerrot C. 2020. Ex novo development of lead glassmaking in early Umayyad Spain, „PNAS”, 117(28), s. 16243–16249, https://doi.org/10.1073/pnas.2003440117
Google Scholar
Schibille N., Lankton J.W., Gratuze B. 2022. Compositions of early Islamic glass along the Iranian Silk Road, „Geochemistry”, 82(4), 125903, https://doi.org/10.1016/j.chemer.2022.125903
Google Scholar
Schibille N., Klesner C., Neuville D.R., Stark S., Torgoev A.I., Mirzaakhmedov S.J. 2024. Geochemical variations in early Islamic glass finds from Bukhara (Uzbekistan), „Geochemistry”, 84(1), https://doi.org/10.1016/j.chemer.2024.126078
Google Scholar
Shortland A., Schachner L., Freestone I., Tite M. 2006. Natron as a flux in the early vitreous materials industry: sources, beginnings and reasons for decline, „Journal of Archaeological Science”, 33, s. 521–530, https://doi.org/10.1016/j.jas.2005.09.011
Google Scholar
Shortland A.J., Rehren Th. 2020. Glass, [w:] M. P. Richards, K. Britton (red.), Archaeological Science – an introduction, Cambridge, s. 347–364, https://doi.org/10.1017/9781139013826.015
Google Scholar
Siemianowska S. 2020. Przemiany społeczno-gospodarcze doby przełomu lokacyjnego na Śląsku. Szkło jako identyfikator zmian, [w:] K. Krzan, P. Rzeźnik, S. Siemianowska (red.), Ceramika i szkło w badaniach interdyscyplinarnych, Wrocław, s. 195–228.
Google Scholar
Stawiarska T. 1984. Szkła z okresu wpływów rzymskich w północnej Polsce, Wrocław.
Google Scholar
Swan C.M., Rehren Th., Dussubieux L., Eger A.A. 2018. High-boron and high-alumina Middle Byzantine (10th–12th century CE) glass bracelets: A Western Anatolian glass industry, „Archaeometry”, 60(2), s. 207–232, https://doi.org/10.1111/arcm.12314
Google Scholar
Szczapowa J.L. 1973. Zasady interpretacji analiz składu szkła zabytkowego, „Archeologia Polski”, 18(1), s. 15–72.
Google Scholar
Tal O., Jackson-Tal R., Freestone I. 2004. New evidence of the production of raw glass at late Byzantine Apollonia-Arsuf, Israel, „Journal of Glass Studies”, 46, s. 51–66.
Google Scholar
Tite M., Shortland A., Maniatis Y., Kavoussanaki D., Harris S. 2006. The composition of the soda-rich and mixed alkali plant ashes used in the production of glass, „Journal of Archaeological Science”, 33(9), s. 1284–1292, https://doi.org/10.1016/j.jas.2006.01.004
Google Scholar
Wajda S. 2013. Zabytki szklane i szkliwione, [w:] J. Kalaga (red.), Sutiejsk. Gród z pogranicza polsko-ruskiego z X–XIII wieku. Studium interdyscyplinarne, Warszawa–Pękowice, s. 93–103.
Google Scholar
Wajda S. 2014. Wyroby szklane, [w:] H. Karwowska (red.), Średniowieczne cmentarzysko w Czarnej Wielkiej, stan. 1, woj. podlaskie (badania 1951–1978), 2, Białystok, s. 57–103.
Google Scholar
Wajda S. 2020. Przedmioty szklane, [w:] T. Baranowski, K. Skóra, K. Skrzyńska (red.), Przestrzeń
Google Scholar
osadnicza wczesnośredniowiecznego Radomia, 3, Stanowisko 4. Badania interdyscyplinarne,
Google Scholar
Łódź–Warszawa, s. 13–38.
Google Scholar
Wajda S. 2023. Biżuteria szklana, [w:] S. Wadyl, Z. Misiuk, E. Drozd-Wadyl (red.), Tartaczna. Studium z życia przedlokacyjnego Gdańska, 1, Gdańsk, s. 401–419.
Google Scholar
Wajda S., Gan P. 2021. Paciorki szklane z cmentarzyska kurhanowego w Lipsku-Polesiu, [w:] W. Borkowski, W. Brzeziński (red.), Unikatowe wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w Lipsku-Polesiu, gm. Zamość, Warszawa, s. 209–215.
Google Scholar
Wajda S., Merkel S.W., Florkiewicz I., Jansen M., Marciniak-Maliszewska B., Wagner B., Wołoszyn M. 2024. Early medieval lead glass bangles from Czermno, Poland: results of elemental and lead isotopes analyses, „Archaeometry”, 66(2), s. 306–325, https://doi.org/10.1111/arcm.12907
Google Scholar
Wedepohl K.H., Simon K. 2010. The chemical composition of medieval wood ash glass from Central Europe, „Chemie der Erde-Geochemistry”, 70(1), s. 89–97, https://doi.org/10.1016/j.chemer.2009.12.006
Google Scholar
Język Polski
English