Numery 3 i 4 /2021

2021-12-17

Dwa numery bieżącego rocznika „Kwartalnika Historii Kultury Materialnej” (3 i 4/2021) dedykujemy Panu Profesorowi Andrzejowi Klonderowi z okazji Jego Jubileuszu oraz jako podziękowanie za 25 lat kierowania pracami zespołu redakcyjnego naszego czasopisma. Oba zeszyty wypełniają teksty przygotowane z tej okazji przez Koleżanki i Kolegów oraz Współpracowników Profesora. Do życzeń dołącza się również wiele osób, których nazwiska widnieją w Tabula Gratulatoria zamieszczonej w obecnym numerze. Publikujemy też bibliografię prac Profesora Andrzeja Klondera od 1974 r.

Cztery artykuły w numerze 3/2021 poświęcone są szeroko rozumianej problematyce siedzib. W pierwszym z nich autor prezentuje wstępne wnioski z badań historyczno-archeologicznych nad założeniem obronno-rezydencjonalnym (XV-XVII w.) w Wilczyskach, na granicy historycznych Mazowsza i Małopolski. Kolejny z tekstów dotyczy wnętrz i wyposażenia dworów szlacheckich ziemi zakroczymskiej w XVII-XVIII w. Różnorodność rezydencji królewskich Stanisława Leszczyńskiego jest tematem trzeciej pracy. Konkretnym aspektem funkcjonowania specyficznej siedziby mieszkalnej – klasztoru – zajmuje się autorka kolejnej rozprawy, przedstawiając menu świątecznych obiadów krakowskich bernardynek (w 2 poł. XVIII w.). Natomiast mieszkańcom Rzeczpospolitej, którzy pozostawili swe siedziby i wyruszyli w podróż, a także zabieranemu przez nich ekwipunkowi, poświęcony jest następny artykuł. Kolejni autorzy również eksplorują świat rzeczy. Pierwszy z tekstów dotyczy taks szlacheckich ruchomości z przełomu XVII i XVIII w., drugi zaś rozmaitych wyrobów z bursztynu należących do wdowy po gdańskim bursztynniku (z 2 poł. XVIII w).
Dwie ostatnie prace, uzupełnione edycją źródłową, prezentują zaś inwentarze pośmiertne – szydłowieckiego pisarza miejskiego (1637 r.) oraz nuncjusza Maria Filonardiego (1644).

Numer 4/2021 otwiera tekst poświęcony nietypowym okolicznościom związanym z zawieraniem małżeństw i życiem małżeńskim, które wymagały uzyskania dyspensy lub specjalnego zezwolenia od średniowiecznych władz kościelnych. Troje autorów pod różnymi kątami analizuje problematykę związaną z żywnością – od wyżywienia biskupiego dworu w późnym średniowieczu, przez kolekcję przepisów kulinarnych należącą do siedemnastowiecznego szlachcica, po produkcję wódki i piwa w Gdańsku od końca XVIII w. do wybuchu I wojny światowej. Kolejny artykuł dotyczy zaś wytwarzania innego typu używek – wyrobów tytoniowych – w Bydgoszczy w drugiej połowie XIX w. i dwóch pierwszych dekadach kolejnego stulecia. Siedziby, ich wyposażenie oraz majątek właścicieli w XVIII w. omawiają badacze prezentujący szlachecki dwór kobiecy oraz dobytek zamożnego rewalskiego kupca. W dwóch tekstach podjęto zaś tematykę sztuki funeralnej w epoce wczesnonowożytnej i w XIX w. Numer zamyka omówienie książki poświęconej szesnastowiecznemu rewalskiemu mincerzowi.