W stronę teorii i historii kultury. Spojrzenie na teorię stylów myślowych Ludwika Flecka. Część II

Michał Rydlewski

Published: 2010-11-21

Vol. 54 (2010)

W stronę teorii i historii kultury. Spojrzenie na teorię stylów myślowych Ludwika Flecka. Część II

Michał Rydlewski

Abstract

This article is the second part of the discussion on Ludwik Fleck, the author of The genesis and
development a scientifict fact. In this paper I discuss several research areas mentioned in the previous
article, such as common knowledge and the theory of perception. I believe they can only be properly
understood by using the Fleck’s concept of individual as well as the meaning.
According to Fleck, a member of modern society lives in several thought collectives. Each individual
participates in the collective of common knowledge, which is formed by simplified scientific knowl-
edge and the circulation of thoughts. On its way from the scientific journal to the school handbook the
subjective author’s view is being changed into proven scientific fact. Before someone becomes an expert
and a member of esoteric circle of particular field or domain, he or she is just a laic, who goes to school
and learns from the handbooks.
MICHAŁ RYDLEWSKI88
Fleck, several decades before Norwood Hanson, pointed out the relation between scientific discover-
ies and the perception showing that the observation is related to the theory. Fleck’s theory of perception
is similar to that of Ludwig Wittgenstein, then used by Hanson. Fleck argued that without the knowledge
it’s impossible to perceive, you can look at something, but you don’t see it. It seems like the perception
is the matter of mentality and the knowledge is being provided by the thought collective. The novelty
of Fleck’s theory was the role of metaphors in the creation of perceived figures. There is no observations
uninfluenced by the thinking, according to Fleck, it also applies to the common sense

Keywords:

thought collectives, thought styles, sociology of knowledge, theory of culture, theory of vision, common sense

Most read articles by the same author(s)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Rydlewski, M. (2010). W stronę teorii i historii kultury. Spojrzenie na teorię stylów myślowych Ludwika Flecka. Część II . Etnografia Polska, 54, 65–88. Retrieved from https://journals.iaepan.pl/ep/article/view/3269

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Barnes Barry, Bloor David 1993, Relatywizm, racjonalizm a socjologia wiedzy, [w:] Mocny program socjologii wiedzy, red. tychże, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 1–38
Google Scholar

Berger Peter L., Luckmann Thomas 1983, Społeczne tworzenie rzeczywistości, Biblioteka Myśli Współczesnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
Google Scholar

Bilikiewicz Tadeusz 2007, Odpowiedź na replikę Ludwika Flecka, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 287–289
Google Scholar

Buchowski Michał, Burszta Wojciech J. 1992, O założeniach interpretacji antropologicznej, Metodologia Humanistyki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 15–31
Google Scholar

Chwistek Leon 2004, Tragedia werbalnej metafizyki, [w:] Leon Chwistek. Wybór pism estetycznych, red. T. Kostyrko, Klasycy Estetyki Polskiej, Wydawnictwo Universitas, Kraków, s. 195–219
Google Scholar

Czaja Dariusz 2005, Anatomia duszy. Figury wyobraźni i gry językowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
Google Scholar

Czarnocka Małgorzata 2007, O zależności nauki od kultury, [w:] Wiedza a kultura, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 82–107
Google Scholar

Dąmbska Izydora 2007, Czy intersubiektywne podobieństwo wrażeń zmysłowych jest niezbędnym założeniem nauk przyrodniczych?, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 251–258
Google Scholar

Fish Stanley 2002, Interpretacja, retoryka, polityka. Zbiór esejów, red. A. Szahaj, Wydawnictwo Universitas, Kraków
Google Scholar

Fleck Ludwik 1986, Powstanie i rozwój faktu naukowego. Wprowadzenie do nauki o stylu myślowym i kolektywie myślowym, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, Nauka a środowisko, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 264–271
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, Odpowiedź na uwagi Tadeusza Bilikiewicza, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 281–286
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, Zagadnienie teorii poznawania, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 215–251
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, W sprawie artykułu p. Izydory Dąmbskiej w Przeglądzie Filozoficznym, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 258–264
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, Patrzeć, widzieć, wiedzieć, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, War- szawa, s. 163–185
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, O kryzysie „rzeczywistości”, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 55–67
Google Scholar

Fleck Ludwik 2007, O obserwacji naukowej i postrzeganiu w ogóle, [w:] Style myślowe i fakty. Artykuły i świadectwa, red. S. Werner, C. Zittel, F. Schmaltz, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjo- logii PAN, Warszawa, s. 113–133
Google Scholar

Fojt Tomasz 1998, Metaphor in science, Acta Universistatis Nicolai Copernici. Humanities and Social Sciences, Volume 320, English Studies 8, s. 107–139
Google Scholar

Fojt Tomasz 2009, The construction of scientific knowledge through metaphor, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń
Google Scholar

Geertz Clifford 2003, Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne, Wydawnictwo Universitas, Kraków
Google Scholar

Geertz Clifford 2005, Myśl potoczna jako system kulturowy, [w:] Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Wydawnictwo Universitas, Kraków, s. 81–101
Google Scholar

Geertz Clifford 2005, Wprowadzenie, [w:] Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Wydawnictwo Universitas, Kraków, s. 13–27. Gurczyńska-Sady Katarzyna 2010, Kant, Fleck, Wittgenstein o antycypacji, Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, z. 2, s. 45–63
Google Scholar

Hanson Norwood R. 1969, Perception and discovery. An introduction to scientific inquiry, Freeman, Cooper & Company, San Francisco
Google Scholar

Harwood Jonathan 1986, Ludwik Fleck and the Sociology of Knowledge, Social Studies of Science, Volume 16, s. 173–187
Google Scholar

Hołówka Teresa 1986, Myślenie potoczne. Heterogeniczność zdrowego rozsądku, Biblioteka Myśli Współczesnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
Google Scholar

Kategoria... 1991, Kategoria potoczności: źródła filozoficzne i zastosowania teoretyczne, red. A. Jawłowska, Instytut Kultury, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa
Google Scholar

Kmita Jerzy 2001, Wprowadzenie, [w:] Czy metamorfoza magiczna rekompensuje brak symbolu?, red. tegoż, Pisma Filozoficzne, tom LXXVIII, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, s. 7–14
Google Scholar

Kooijmans Luuc 2010, Niebezpieczna wiedza. Wizje i lęki w czasach Jana Swammerdama, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa
Google Scholar

Kostyrko Teresa 2004, Leon Chwistek jako filozof sztuki i uczestnik życia artystycznego, [w:] Leon Chwistek. Wybór pism estetycznych, red. T. Kostyrko, Klasycy Estetyki Polskiej, Wydawnictwo Universitas, Kraków, s. IX–LXI
Google Scholar

Kowalski Andrzej Piotr 1994, Metamorfozy jako przejaw najstarszej magicznie praktykowanej formy myślenia, [w:] Szkice z filozofii kultury, red. A. Pałubicka, Wydawnictwo Naukowe IF UAM, Poznań, s. 11–24
Google Scholar

Kowalski Andrzej Piotr 1999, Symbol w kulturze archaicznej, Pisma Filozoficzne, Instytut Filozofii UAM, Poznań
Google Scholar

Kowalski Andrzej Piotr 2001, Myślenie przedfilozoficzne. Studia z zakresu filozofii kultury i historii idei, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań
Google Scholar

Kowalski Andrzej Piotr 2001, O wyobrażeniu metamorfozy i o doświadczeniu magicznym w kulturze wczesno- tradycyjnej, [w:] Czy metamorfoza magiczna rekompensuje brak symbolu?, red. J. Kmita, Pisma Filozoficzne, tom 78, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, s. 19–95
Google Scholar

Kowalski Andrzej Piotr 2008, Kulturoznawcza genealogia kategorii materialności rzeczy, [w:] Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec problemu materialności, red. J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa, Colloquia Humaniorum, Olsztyn, s. 15–26
Google Scholar

Kowalski Piotr 2000, Theatrum świata całego i poćciwy gospodarz. O wizji świata pewnego siedemnastowiecznego pisarza ziemiańskiego, Anthropos, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
Google Scholar

Latour Bruno 2010, Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do Teorii Aktora-Sieci, Wydawnictwo Universitas, Kraków
Google Scholar

Levy-Bruhl Lucien 1992, Czynności umysłowe w społeczeństwach pierwotnych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Google Scholar

Malewska-Szałygin Anna 2002, Wiedza potoczna o sprawach publicznych. Rozmowy o władzy lokalnej w wybranej gminie mazurskiej w latach 1994–1995, Wydawnictwo DiG, Warszawa
Google Scholar

Mokrzycki Edmund 1984, Kryzys i schizma: antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, tom 1, Biblioteka Myśli Współczesnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
Google Scholar

Mokrzycki Edmund 1984, Kryzys i schizma: antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, tom 2, Biblioteka Myśli Współczesnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
Google Scholar

Namer Emil 1985, Sprawa Galileusza, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa
Google Scholar

Niżnik Józef 2007, Kulturowy wymiar wiedzy, [w:] Wiedza a kultura, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 74–82
Google Scholar

Pałubicka Anna 1985, O trzech historycznych odmianach waloryzacji światopoglądowej, Studia Metodologiczne, nr 24, s. 51–76
Google Scholar

Pałubicka Anna 2006, Myślenie w perspektywie poręczności a pojęciowa konstrukcja świata, Wydawnictwo Epigram, Bydgoszcz
Google Scholar

Rydlewski Michał 2005, Nauki o kulturze to nauki podstawowe. Wywiad z prof. dr hab. Andrzejem Szahajem, Etnografia Polska, t. 49, z. 1–2, s. 5–15
Google Scholar

Rydlewski Michał 2009, W stronę teorii i historii kultury. Spojrzenie na teorię stylów myślowych Ludwika Flecka, Etnografia Polska, t. 53, z. 1–2, s. 113–132
Google Scholar

Rydlewski Michał 2010, Kultura a relatywizm w perspektywie kontrowersji wokół teoriopoznawczych idei Ludwika Flecka. Kilka uwag polemicznych do tekstu Bogdana Dziobkowskiego pod tytułem ‘Realizm wewnętrzny a relatywizm’, Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, z. 2, s. 81–103
Google Scholar

Rydlewski Michał 2010, Samoświadomość a gładkość funkcjonowania w kulturze, [w:] Szaleństwo w kul- turze, red. M. Kasprowicz, M. Kopyciński, S. Drelich, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, s. 67–75
Google Scholar

Sady Wojciech 2000, Fleck. O społecznej naturze poznania, Filozofia Polska XX wieku, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
Google Scholar

Shapin Steven 1993, Pompa i okoliczności: literacka technika Roberta Boyle’ a, [w:] Mocny program socjologii wiedzy, red. B. Barnes, D. Bloor, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 332–371
Google Scholar

Shapin Steven 2000, Rewolucja naukowa, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
Google Scholar

Sojak Radosław 2001, [recenzja] Wojciech Sady, Fleck. O społecznej naturze poznania, Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, nr 3, s. 365–373
Google Scholar

Sojak Radosław 2004, Paradoks antropologiczny. Socjologia wiedzy jako perspektywa ogólnej teorii społeczeństwa, Monografie FNP, Wrocław
Google Scholar

Todorov Tzvetan 1996, Podbój Ameryki. Problem innego, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa
Google Scholar

van Rijn-van Tongeren Geraldine W. 1997, Metaphors in medical texts, Ultrecht Studies in Language and Communication, Rodopi Bv Editions, Amsterdam-Atlanta
Google Scholar

Woźniak Tomasz 2000, Propaganda scjentystyczna. Funkcje społeczne przekazów popularnonaukowych, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa
Google Scholar

Zabieglik Stefan 1987, Krzywe zwierciadło filozofii, czyli dzieje pojęcia zdrowego rozsądku, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa
Google Scholar

Zybertowicz Andrzej 1995, Przemoc i poznanie. Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń
Google Scholar