Bursztynowy „skarb” wdowy Christiny Dentler. Przyczynek do historii gdańskiej kultury materialnej w drugiej połowie XVIII wieku

Ewa Barylewska-Szymańska

doi:10.23858/KHKM69.2021.3.008

Opublikowane: 2021-12-16

Tom 69 Nr 3 (2021)

Bursztynowy „skarb” wdowy Christiny Dentler. Przyczynek do historii gdańskiej kultury materialnej w drugiej połowie XVIII wieku

Ewa Barylewska-Szymańska

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Komunikaty naukowe

https://doi.org/10.23858/KHKM69.2021.3.008

Abstrakt

Zachowane do dziś przedmioty, które zostały wykonane z bursztynu w Gdańsku w drugiej połowie XVIII w., są nieliczne. Niewiele też wiadomo na temat bursztynników w tym czasie i ich sytuacji materialnej. Dlatego też cenne są informacje archiwalne na temat dobytku i bursztynowych wyrobów należących do wdowy po mistrzu bursztynniku, Johannie Ernście Dentlerze, na podstawie inwentarza z 1777 r. Dane te, uzupełnione o wiadomości na temat innych „rzeczy bursztynowych” znajdujących się w gdańskich domach, ukazują zainteresowanie ówczesnych mieszkańców miasta takimi wytworami. Okazałe sprzęty, jak kabinety, szkatuły i ramy luster, nabywali przede wszystkim koneserzy. Natomiast drobne wyroby: szachy, kasetki, szczotki do ubrań z bursztynowymi oprawami, gałki lasek, przybory do pisania, częściej trafiały do domów przeciętnych gdańszczan.

Słowa kluczowe:

Gdańsk, bursztynnictwo, XVIII w., wyroby bursztynowe, inwentarz mienia domowego

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Barylewska-Szymańska, E. (2021). Bursztynowy „skarb” wdowy Christiny Dentler. Przyczynek do historii gdańskiej kultury materialnej w drugiej połowie XVIII wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 69(3), 397–407. https://doi.org/10.23858/KHKM69.2021.3.008

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

APG [Archiwum Państwowe w Gdańsku], AUPB [Akta urzędu prezydującego burmistrza] 300, 1/154, s. 653–667; 300, 1/172, s. 339–342; 300, 1/227, s. 1–2.
Google Scholar

APG [Archiwum Państwowe w Gdańsku], US [Urząd Sędziego] 300, 6/169, s. 515–530.
Google Scholar

Barylewska-Szymańska Ewa 2015a. Od piwnic po strych. Wnętrza domów gdańskich drugiej połowy XVIII wieku, Res gedanenses. Studia i materiały Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, t. 7, Warszawa–Gdańsk.
Google Scholar

Barylewska-Szymańska Ewa. 2015b. Warunki mieszkaniowe ubogiej ludności Gdańska w drugiej połowie XVIII wieku, [w:] Z Gdańska do Santiago. W sześćsetlecie konsekracji kościoła św. Jakuba fundacji szyprów morskich w Gdańsku, red. B. Siek, A. Szarszewski, P. Paluchowski, Gdańsk, s. 169–196.
Google Scholar

Bielak J. 2008. „Bursztynnictwo gdańskie od II połowy do początków XVIII w. Studium z historii nowożytnego rzemiosła artystycznego”, maszynopis rozprawy doktorskiej, w Archiwum Uniwersytetu Gdańskiego, sygn. 3372/2, Gdańsk.
Google Scholar

Biernat Czesław. 1962. Statystyka obrotu towarowego Gdańska w latach 1651–1815, Warszawa.
Google Scholar

Bogucka Maria. 1973. Z problematyki form życia „marginesu mieszczańskiego” w Gdańsku połowy XVII w., „Zapiski Historyczne”, 38, z. 4, s. 55–79.
Google Scholar

CCG. 2019. Catalogus Civium Gedanensium. Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Gdańsku 1536–1814, t. 3: Księga obywatelska (główna) z lat 1732–1792; t. 7: Księga obywatelska (indeksowa) z lat 1710–1767, wyd. A. Groth, D. Kaczor, E. Łączyńska-Bartoszek, Gdańsk.
Google Scholar

Chodyński Antoni Romuald. 1981. Spis bursztynników gdańskich od XVI do początku XIX wieku, „Rocznik Gdański”, t. 41, z. 1, s. 193–214.
Google Scholar

Chodyński Antoni Romuald. 1994. Gdańskie kolekcje bursztynu od XVIII do XIX wieku, „Porta Aurea. Rocznik Zakładu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego”, t. 3, s. 51–74.
Google Scholar

GDA. 1755–1757. „Gemeinnützige Danziger Anzeigen, Erfahrungen und Erläuterungen allerley nützlicher Dinge und Seltenheiten”, Danzig.
Google Scholar

Gdański inwentarz. 1984. Gdański inwentarz mienia domowego Magdaleny Szumanowej z 1706 roku, oprac. A.R. Chodyński, H. Dwilewicz, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Gliński M. 2016. „Bursztynnictwo gdańskie w okresie 1751–1945”, maszynopis, Gdańsk.
Google Scholar

Grzeluk Izydor. 1998. Słownik terminologiczny mebli, Warszawa.
Google Scholar

Kaczor Dariusz. 2019. Prawo obywatelskie (Bürgerrecht) miasta Gdańska od połowy XV do końca XVIII wieku, [w:] Catalogus Civium Gedanensium. Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Gdańsku 1536–1814, t. 1: Księga obywatelska (główna) z lat 1536–1592, wyd. A. Groth, D. Kaczor, E. Łączyńska-Bartoszek, Gdańsk, s. XII–XXIII.
Google Scholar

Kappel Jutta. 2005. Bernsteinkunst aus dem Grünen Gewölbe, München–Berlin.
Google Scholar

Kizik Edmund. 1997. Varia do dziejów gdańskiego cechu bursztynników w Archiwum Państwowym w Gdańsku, [w:] Bursztynowa Komnata. Materiały z konferencji naukowej z 5 października 1996 r. w Pasłęku, red. J. Włodarski, Gdańsk, s. 54–66.
Google Scholar

Kizik Edmund. 2004. Prawo kaduka w Gdańsku w XVI–XVIII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. LII, nr 1, s. 5–14.
Google Scholar

Kizik Edmund. 2015. Ceny domów na gdańskim rynku nieruchomości w latach 1774–1792 w świetle rękopiśmiennej gazety „Danziger Monathliche Sammlung”, [w:] Studia i materiały do dziejów domu gdańskiego, cz. 3, red. E. Kizik, Gdańsk, s. 82–140.
Google Scholar

Klonder Andrzej. 1997. Majątek pewnego gorzelnika. W kwestii poziomu życia przeciętnego gdańszczanina w II połowie XVII wieku, [w:] Mieszczaństwo gdańskie, red. S. Salmonowicz, Gdańsk, s. 51–60.
Google Scholar

Klonder Andrzej. 2000. Wszystka spuścizna w Bogu spoczywającego. Majątek ruchomy zwykłych mieszkańców Elbląga i Gdańska w XVII wieku, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, red. J. Kruppé, t. LXVIII, Warszawa.
Google Scholar

Łączyńska Ewa. 2011. Mieszkańcy ul. Szerokiej w świetle spisu z 1770 r., [w:] Studia i materiały do dziejów domu gdańskiego, cz. 2, red. E. Kizik, Gdańsk–Warszawa, s. 183–217.
Google Scholar

Mierzwińska Elżbieta. 1989. Dzieje bursztynu. Historia sztuki bursztynniczej i przewodnik po wystawie malborskiej, Malbork.
Google Scholar

Mierzwińska Elżbieta. 1997. Bursztynnictwo, [w:] Aurea Porta Rzeczypospolitej. Sztuka Gdańska od połowy XV do końca XVII wieku. Eseje, red. T. Grzybkowska, Gdańsk, s. 141–156.
Google Scholar

Trzoska Jerzy. 1993. Kryzys systemu cechowego. Wzrost elementów kapitalistycznych, [w:] Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. 3, cz. 1, Gdańsk, s. 445–484.
Google Scholar

WDE. 1743. „Wiedervereinigte Danziger Erfahrungen”, Danzig.
Google Scholar

WDA. 1760–1790. „Wöchentliche Danziger Anzeigen und dienliche Nachrichten”, Danzig.
Google Scholar