Młynarstwo i piekarstwo w Piotrkowie w XVI–XVIII wieku

Marcin Łukasz Majewski

doi:10.23858/KHKM68.2020.4.005

Published: 2020-12-14

Vol. 68 No. 4 (2020)

Milling and baking in Piotrków in the 16th–18th century

Marcin Łukasz Majewski

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Section: Studies and Materials

https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.4.005

Abstract

In the early modern period Piotrków was the largest urban centre of the Sieradz voivodship, and counted among the middle-sized towns of the Crown of Poland, having a population of c. 2000 in the second half of the 16th c. Furthermore, it was politically significant as the seat of the general assembly of the Seym of the Crown in the 15th–16th c., and from 1578 the seat of the Crown Tribunal for the province of Greater Poland. Milling and baking in Piotrków have not been widely researched so far, and they deserve attention as two trades vital for the everyday life of the town’s inhabitants. The mill, an establishment where grain and malt were ground, provided the urban community with basic products necessary for making bread and beer. The article investigates the functioning of mills in Piotrków in the 16th–18th c., and the issue of bread production, on the basis of tax records, guild and Church records, and lease contracts. First, the discussion focuses on the beginnings of local milling, the number, categorization and functioning of mills. Then, matters connected with lease are explored, in particular the conditions of lease contracts, the duties and privileges of millers, the rotation of leaseholders, and the crucial role of women in the running of mills. The second part of the articles is devoted to the baking trade, presenting its beginnings in Piotrków evidenced in written sources, the organization of the trade in the 16th–18th c., the alleged foundation of the bakers’ guild in 1630, the figures of several prominent bakers and gingerbread-makers and the prices of bread.

Keywords:

milling, baking, Piotrków, town, prices

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Majewski, M. Łukasz. (2020). Milling and baking in Piotrków in the 16th–18th century. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 68(4), 533–554. https://doi.org/10.23858/KHKM68.2020.4.005

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

AAŁ [Archiwum Archidiecezjalne w Łodzi], AMPPT [Akta Metrykalne Parafii Piotrków Trybunalski], sygn. 71, 72.
Google Scholar

AGAD [Archiwum Główne Akt Dawnych], ASK I [Archiwum Skarbu Koronnego, dział I], sygn. 24, 25, 26, 79.
Google Scholar

AGAD [Archiwum Główne Akt Dawnych], ASK XLVI [Archiwum Skarbu Koronnego, dział XLVI], sygn. 103d, 107.
Google Scholar

AGAD [Archiwum Główne Akt Dawnych], MK [Metryka Koronna], sygn. 23, 24, 160, 171.
Google Scholar

APPT [Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim], CKP [Cech Kupców Piotrkowskich], sygn. 7, 31, 32, 56, 57.
Google Scholar

APPT [Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim], CRP [Cech Rzeźników Piotrkowskich], sygn. 36, 37.
Google Scholar

APPT [Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim], CS [Cech Szewski], sygn. 59.
Google Scholar

APPT [Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim], ZAKKiZW [Zbiór Akt Kościelnych, Klasztornych i Związków Wyznaniowych], sygn. 2, 79.
Google Scholar

BCz [Biblioteka Książąt Czartoryskich], sygn. 590 Perg.
Google Scholar

WBPŁ [Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi], AUSCPPT [Akta Urzędnika Stanu Cywilnego Parafii Piotrków Trybunalski], rkps LXXV/35.
Google Scholar

Adamczyk Władysław. 1935. Ceny w Lublinie od XVI do końca XVIII wieku, Lwów.
Google Scholar

Adamczyk Władysław. 1938. Ceny w Warszawie w XVI i XVII wieku, Lwów.
Google Scholar

Anusik Zbigniew. 1989. Życie polityczne miasta w latach 1655–1793, [w:] Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego, red. B. Baranowski, Łódź, s. 144–158.
Google Scholar

Baranowski Bohdan. 1977. Polskie młynarstwo, Wrocław.
Google Scholar

Baranowski Bohdan. 1989. Stosunki gospodarcze i społeczne w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, [w:] Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego, red. B. Baranowski, Łódź, s. 84–96.
Google Scholar

Benneth Judith M. 1996. Ale, Beer and Brewers in England. Women’s Work in a Changing World 1300–1600, New York–Oxford.
Google Scholar

Czuba Anna, Gąsior Marcin, Kotewicz Ryszard. 1993. Przywileje miasta Piotrkowa przez królów polskich w wiekach XV, XVI, XVII i XVIII wystawione, Piotrków Trybunalski.
Google Scholar

Dembińska Maria. 1973. Przetwórstwo zbożowe w Polsce średniowiecznej (X–XIV wiek), Warszawa.
Google Scholar

Długokęcki Wiesław, Kuczyński Jan, Pospieszna Barbara. 2004. Młyny w Malborku i okolicy od XIII do XIX wieku, Malbork.
Google Scholar

Furtak Tadeusz. 1935. Ceny w Gdańsku w latach 1701–1815, Lwów.
Google Scholar

Gadocha Marcin. 2011. Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym, Kraków.
Google Scholar

Głowacki Kazimierz. 1984. Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego, Piotrków–Kielce.
Google Scholar

Hoszowski Stanisław. 1928. Ceny we Lwowie w XVI i XVII wieku, Lwów.
Google Scholar

Hoszowski Stanisław. 1934. Ceny we Lwowie w latach 1701–1914, Lwów.
Google Scholar

Kizik Edmund. 2008. Młyny w Ekonomii Malborskiej według inwentarzy z lat 1755 i 1765, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. LVI, nr 3–4, s. 397–404.
Google Scholar

Kruz Tomasz. 2005. Browarnictwo w Piotrkowie od XVI do XVIII wieku, Grudziądz.
Google Scholar

Kruz Tomasz. 2008. Ceny alkoholu w Piotrkowie od XVII do XVIII wieku, „Badania nad Dziejami Regionu Piotrkowskiego”, z. 7, s. 89–103.
Google Scholar

Kubicki Rafał. 2012. Młynarstwo w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach w XIII–XV w. (do 1454 r.), Gdańsk.
Google Scholar

Lustracja. 1963. Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564–1565, cz. II, wyd. A. Tomczak, Bydgoszcz.
Google Scholar

Lustracja. 1969. Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628–1632, cz. II: Województwo sieradzkie, wyd. Z. Guldon, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Google Scholar

Lustracja. 1996. Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1659–1665, cz. II: Województwa sieradzkie, łęczyckie, brzesko-kujawskie, inowrocławskie i Ziemia Dobrzyńska, wyd. Z. Górski, J. Pakulski, A. Tomczak, Toruń.
Google Scholar

Lustracja. 2007. Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1789, cz. II: Województwo sieradzkie, t. 2: Powiaty piotrkowski, radomszczański, wieluński i ostrzeszowski, wyd. R. Kabaciński, K. Mikulski, J. Pakulski, Toruń.
Google Scholar

Łaski Jan. 1881. Liber Beneficiorum Archidioecensis Gnesnensis, t. II, wyd. J. Łukowski, Gniezno.
Google Scholar

Majewski Marcin Ł. 2017. Węgrzy, Szkoci i Ormianie. Studia nad składem etnicznym mieszkańców Piotrkowa przyjętych do prawa miejskiego w okresie staropolskim, Warszawa.
Google Scholar

Majewski Marcin Ł. 2019. Piwowarstwo miejskie w Piotrkowie w XVI–XVIII wieku, Warszawa.
Google Scholar

Pacelt Krzysztof. 1989. Stosunki gospodarcze i społeczne w XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, [w:] Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego, red. B. Baranowski, Łódź, s. 73–83.
Google Scholar

Pelc Julian. 1937. Ceny w Gdańsku w XVI i XVII wieku, Lwów.
Google Scholar

Pelc Julian. 1935. Ceny w Krakowie w latach 1369–1600, Lwów.
Google Scholar

Plisiecki Piotr. 2015. Młyny wodne w województwie lubelskim (do schyłku XVI wieku), Lublin.
Google Scholar

Rawita-Witanowski Michał. 2017. Monografia Piotrkowa Trybunalskiego, Piotrków Trybunalski.
Google Scholar

Rosin Ryszard. 1967. Piotrków Trybunalski w średniowieczu, [w:] 750 lat Piotrkowa Trybunalskiego. Materiały na sesję naukową, red. R. Rosin, Piotrków Trybunalski, s. 11–42.
Google Scholar

Rosin Ryszard. 1989. Dzieje Piotrkowa do przełomu XV i XVI wieku, [w:] Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego, red. B. Baranowski, Łódź, s. 11–42.
Google Scholar

Rutkowski Henryk. 1967. Piotrków Trybunalski w XVI i pierwszej połowie XVII wieku jako miejsce zjazdów szlacheckich, [w:] 750 lat Piotrkowa Trybunalskiego. Materiały na sesję naukową, red. R. Rosin, Piotrków Trybunalski, s. 43–74.
Google Scholar

Rutkowski Henryk. 1998. Piotrków, [w:] Atlas historyczny Polski. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku, cz. II: Komentarz. Indeksy, red. S. Trawkowski, Warszawa, s. 91–97.
Google Scholar

Rzepkowski Krzysztof. 2015. Złoty kciuk. Młyn i młynarz w kulturze zachodu, Toruń.
Google Scholar

SRP XII. 1888. Scriptores Rerum Polonicarum, t. XII, wyd. B. Ulanowski, Kraków.
Google Scholar

Szymański Andrzej. 2017. Z dziejów młynarstwa i piekarnictwa w Pleszewie, Pleszew.
Google Scholar

Tomaszewski Edward. 1934. Ceny w Krakowie w latach 1601–1795, Lwów.
Google Scholar

Żaba Antonina. 2017. Górnośląskie młyny wodne w relacji z podróży Friedricha Bernharda Wernhera (1690–1776). Cz. 1: Województwo śląskie, cz. II: Województwo opolskie, [w:] Młynarstwo tradycyjne — wczoraj, dziś, jutro... Problemy zachowania ginącego dziedzictwa, red. A. Przybyła-Dumin, B. Grabna, P. Roszak-Kwiatek, Chorzów, s. 73–116.
Google Scholar

Żerek-Kleszcz Hanka. 1989. Klęski elementarne w dziejach miasta, [w:] Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego, red. B. Baranowski, Łódź, s. 159–164.
Google Scholar