O pożywieniu zakonnic w średniowieczu i wczesnej epoce nowożytnej. Problematyka, źródła, możliwości badawcze

Olga Miriam Przybyłowicz

Published: 2014-01-01

Vol. 62 No. 1 (2014)

On nuns' diet in the Middle Ages and Early-modern period. Problems, sources and research opportunities

Olga Miriam Przybyłowicz

Abstract

The article aims to highlight the types of mediaeval and early-modern sources that contain information on diet in convents, to exemplify research opportunities with concrete documents, to compare two types of archive records, and finally to formulate some research postulates. The focus is on female orders but some findings are also applicable to male monasteries. Polish historians exploring the history of monasticism have rarely paid attention to the subject of eating and fasting in convents, usually mentioning it only in terms of marginal curi-osities. Differences and nuances in the eating and fasting customs in convents were noticed more than fifty years ago by Maria Dembińska. Methodological assumptions formulated by her and Andrzej Wyczański have not been applied in systematic research until today and the sphere of material culture and consumption remains almost unexplored by historians of monasticism.Mediaeval sources offer less information about consumption than modern ones. Normative documents such as rules, statutes and constitutions, which were to shape and stabilise nuns’ habits in all spheres of activity including food consumption, give a rather general picture of diet. Information on ingredients used in convent kitchens are supplemented with details from the Vitae of the saints.Much more data can be found in modern sources, such as accounts, chronicles, visitation reports and rare surviving samples of menus and descriptions of meals. Here, the main research postulate is to survey poorly explored convent archives. With regard to the Middle Ages it is necessary to conduct a contrastive analysis of order rules and other normative sources. This will reveal consumption norms and habits promoted in theory as well as similarities and differences between particular orders, which can later be confronted with practice reconstructed from the rich modern records.

Keywords:

Middle Ages-early modern period, female convents, diet in convents, food consumption in the Middle Ages-early modern period, archival sources for the history of convents

Most read articles by the same author(s)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Przybyłowicz, O. M. (2014). On nuns’ diet in the Middle Ages and Early-modern period. Problems, sources and research opportunities. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 62(1), 3–18. Retrieved from https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/735

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Araszczuk S. 1999. Przedtrydenckie wrocławskie księgi liturgiczne. Wrocławski Przegląd Teologiczny 4, 63-71.
Google Scholar

Bobowski K. 1995. Podstawy bytu konwentu trzebnickiego. In: M. Kaczmarek, M.L. Wójcik. Księga jadwiżańska. Wrocław, 62-82.
Google Scholar

Bojer W. 2003. Ewolucja exemplum w XII i XIII w. In: W.Bojer (ed.), Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Bronisławowi Geremkowi. Warszawa, 50-63.
Google Scholar

Borkowska M. 1990. Prozopografia polskich zakonów żeńskich. Nasza Przeszłość 73, 31-340.
Google Scholar

Borkowska M. 1997. Życie codzienne polskich klasztorów żeńskich z XVII i XVIII wieku. Warszawa.
Google Scholar

Cetwiński M. 2004. Dieta św. Jadwigi. Ze studiów nad semiotyką pożywienia średniowiecznych Ślązaków. In: A.M. Wyrwa, A.Kiełbasa et al. (eds.), Cysterki w dziejach ziem polskich, dawnej Rzeczypospolitej i Europy Środkowej. Poznań, 530-539.
Google Scholar

Chudziakowa J. 1984. Romański kościół benedyktynów w Mogilnie. Warszawa.
Google Scholar

Dąbrowski K. 1970. Rozwój wielkiej własności ziemskiej cysterek w Żarnowcu od XIII do XVI w. Gdańsk
Google Scholar

Dembińska M. 1963. Konsumpcja żywnościowa w Polsce średniowiecznej. Wrocław.
Google Scholar

Dembińska M. 1999. Food and drink in medieval Poland: rediscorvering cuisine of the past. Philadelphia.
Google Scholar

Dola K. 1986. Problemy kościelno – duszpasterskie w diecezji wrocławskiej w XV w. Sobótka 52, 517-538.
Google Scholar

Freeman G.P. 1999. Klarissenfasten im 13. Jahrhundert. Archivum Franciscanum Historicum 93, 220-285.
Google Scholar

Gąsiorowska P. 2010. Kuchnia i infirmeria w klasztorze klarysek krakowskich do końca XVIII w. In: A. Radzimiński et al., Sanctimoniales. Klasztory żeńskie w Polsce i Europie Środkowej (do przełomu XVIII i XIX wieku). Toruń- Bydgoszcz, 394-406.
Google Scholar

Gil A. 1997. Życie codzienne karmelitanek bosych w Polsce w XVII-XIX wieku. Kraków.
Google Scholar

Gronowski T.M. 2007. Zwyczajny klasztor, zwyczajni mnisi. Wspólnota tyniecka w średniowieczu. Kraków.
Google Scholar

Guidi R.L. 1992. Le clarisse nella societa dal 400. Collectanea Franciscana 62, 101-146.
Google Scholar

Jaritz G. 1980. Zur Sachkultur ősterreichischer Klőster des Spätmittelalters. In: Klősterliche sachkultur des Spätmittelalters. Wien, 147-168.
Google Scholar

Iwaszkiewicz M. 1990. Szczątki kostne ryb z wykopalisk opactwa benedyktynów w Lubiniu. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu. Archeozoologia 15, 3-7.
Google Scholar

Konieczka–Śliwińska D. 1997. Życie codzienne opactwa benedyktynów w Mogilnie. Zarys problematyki. Nasza Przeszłość 88, 5-31.
Google Scholar

Kowalski P. 2007. O szkodliwości jedzenia warzyw, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka spożywania sałaty. In: K. Łeńska-Bąk (ed.), Pokarmy i jedzenie w kulturze. Opole, 87-103.
Google Scholar

Kucharski G. 2000. Początki klasztoru cysterek w Ołoboku. In: A.M Wyrwa, J.Dobosz (eds.), Cystersi w społeczeństwie Europy Środkowej. 900 lat zakonu Cystersów. Poznań, 319-321.
Google Scholar

Kurnatowska Z. 1997. O piecu piekarskim w klasztorze. In: J.A. Spież et al. (eds.), Benedyktyńska praca. Studia historyczne ofiarowane o. Pawłowi Sczanieckiemu w 80. Rocznicę urodzin. Kraków, 119-127.
Google Scholar

Larioux B. 1997. Les livres de cuisine mėdiėvaux. Turnhout.
Google Scholar

Michalski M. 2004. Kobiety i świętość w żywotach trzynastowiecznych księżnych polskich. Poznań.
Google Scholar

Młynarska-Kaletynowa M. 1990. Rozwój majętności klasztoru cysterek trzebnickich w XIII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 38, 223-247.
Google Scholar

Morawski Z. 1987. Rozwój i upadek winiarstwa w Polsce (XIII-XVI). Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 26, 57-78.
Google Scholar

Moulin L. 1986. Życie codzienne zakonników w średniowieczu. Warszawa.
Google Scholar

Pac G. 2009. Kobiety, asceza i władza nad ciałem w średniowieczu. Przegląd Historyczny 100, 525-545.
Google Scholar

Pittoni R. 1980. Zisterziensische Sachkultur am Beispiel archäologischer Funde aus des Abtei Heiligen Kreuz bei Baden, Niederősterreich. In Klősterliche Sachkultur des Spätmittelaters. Wien, 365-379.
Google Scholar

Pobóg–Lenartowicz A. 1990. Kanonicy regularni na Śląsku. Opole.
Google Scholar

Pobóg–Lenartowicz A. 1994. Uposażenie i działalność gospodarcza kanoników regularnych NMP na Piasku we Wrocławiu do początku XVI w. Opole.
Google Scholar

Przybyłowicz O.M. 2003. Inwentarze włoskich klasztorów klarysek: San Gimognano (1317-1340), Bolonia (1337-1341), Ferrara (1337). Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 51, 183-199.
Google Scholar

Przybyłowicz O.M. 2010. Długość życia zakonnic w świetle źródeł średniowiecznych i nowożytnych. Możliwości i propozycje badawcze. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 58, 17-34.
Google Scholar

Przybyłowicz O.M. 2013. Jak panny zakonne rozliczały się? Księgi rachunkowe jako źródło do badań nad polskimi klasztorami żeńskimi XVI-XVIII w. In: M. Wyrwa (ed.), Klasztor w gospodarce średniowiecznej i nowożytnej. Wrocław, 101-114.
Google Scholar

Przybyłowicz O.M. 2014. „Dla prętszego wydawania obiadu…”. Rozporządzenia wizytatorów dotyczące stołu i posiłków w klasztorach diecezji krakowskiej z końca XVI - połowy XVII wieku. In: M. Bis, W. Bis (eds.), Rzeczy i ludzie. Kultura materialna w późnym średniowieczu i w okresie nowożytnym. Studia dedykowane Marii Dąbrowskiej. Warszawa, 241-265.
Google Scholar

Rajman J. 1993. Klasztor Norbertanek na Zwierzyńcu w wiekach średnich. Kraków.
Google Scholar

Rajman J. 2001. O źródłach do zagadnienia posiłków i napojów w klasztorze średniowiecznym. Małopolskie Studia Historyczne 44, 183-198.
Google Scholar

Rajman J. 2010. Jadłospis norbertanek zwierzynieckich z XVIII w. In: A. Radzimiński et al. (eds.), Sanctimoniales . Bydgoszcz-Toruń, 407-411.
Google Scholar

Rőhrig F. 1980. Die materielle Kultur des Chorrerrenstiftes Klosterneuburg unter besonderer Berücksichtigung der Aussage von Rechnuungsbüchern. In Klősterliche Sachkultur des Spätmittelalters. Wien , 217-224.
Google Scholar

Rosiński F.M. 2007. Jedzenie w ujęciu biblijnym. In: K. Łeńska–Bąk (ed.), Pokarmy i jedzenie w kulturze. Tabu. Dieta. Symbol. Opole, 56-77.
Google Scholar

Sułkowska-Tuszyńska K. 2006. Klasztor norbertanek w Strzelnie (XII-XVI w.). Sacrum i profanum. Toruń.
Google Scholar

Sutowicz A. 2003. Przyczynek do badań nad życiem wewnętrznym klasztoru klarysek we Wrocławiu w okresie średniowiecza. Saeculum Chriistianum 10, 5-22.
Google Scholar

Swastek J. 1986. Św. Brygida szwedzka i zakon Najświętszego Zbawiciela ze szczególnym uwzględnieniem klasztorów polskich. Lublin.
Google Scholar

Szwagra A. 1993. Błogosławiona Kinga. Tarnowskie Studia Teologiczne 9, 333.
Google Scholar

Szylar A. 2006. Kuchnia benedyktynek sandomierskich. Zeszyty Sandomierskie 13, 32-38.
Google Scholar

Szylar A. 2008. Konwent bernardynek lubelskich w świetle kroniki klasztornej. Nasza Przeszłość 110, 35-106.
Google Scholar

Szylar A. 2012. „Za róże do smażenia, wiśnie i maliny...”, czyli smaki, smaczki ii inne osobliwości kuchni klasztornej w konwentach żeńskich w XVII i XVIII wieku. In: B. Możejko (ed.), Historia naturalna jedzenia. Między antykiem a XIX wiekiem. Gdańsk, 265-278.
Google Scholar

Targosz K. 2002. Piórem zakonnicy. Kronikarki w Polsce XVII w. o swoich zakonach i swoich czasach. Kraków.
Google Scholar

Vazquez I. 1977. La „forma vitae” hugoliniana para las clarissas en una bula desconocida de 1245. Pontificium Atheneum Antonianum 52, 94-115.
Google Scholar

Wąsowicz H. 1995. Kalendarz ksiąg liturgicznych Krakowa do połowy 16 wieku: studium chronologiczno–typologiczne. Lublin.
Google Scholar

Wiszewski P. 2003. Opactwo benedyktynek w Legnicy (1348/1349-1810). Struktura, funkcjonowanie, miejsce w społeczeństwie. Poznań.
Google Scholar

Wyczański A. 1969. Studia nad konsumpcja żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w. Warszawa.
Google Scholar

Wyrwa A.M. 2004. W kuchni i przy stole ”szarych mnichów”, czyli o wyżywieniu cystersów w świetle źródeł normatywnych zakonu oraz wybranych źródeł pisanych, archeologicznych i przyrodniczych. Archaeologia Historica Polona 14, 51-113.
Google Scholar

Żerelik R., Witkowski A. 2001. Wykaz ryb Śląska z poł. XIV wieku. Wrocław, 167-178.
Google Scholar