Średniowieczne plakietki pielgrzymie i świeckie z badań w Stargardzie

Iwona  Wojciechowska

doi:10.23858/KHKM67.2019.2.001

Opublikowane: 2019-07-14

Tom 67 Nr 2 (2019)

Średniowieczne plakietki pielgrzymie i świeckie z badań w Stargardzie

Iwona Wojciechowska

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM67.2019.2.001

Abstrakt

Przedmiotem artykułu są średniowieczne znaki pielgrzymie oraz świeckie odnalezione w ostatnich latach na terenie miasta Stargardu – części dawnego kwartału XXVIII. Zbiór sześciu emblematów tworzą: dwie plakietki pielgrzymie pochodzące z sanktuariów w Maastricht i Kolonii, jedna odznaka świecka z przedstawieniem herbu Brehny oraz trzy trudne do zidentyfikowania emblematy ze stopu cyny i ołowiu. Wszystkie zabytki pochodzą z najstarszych warstw osadniczych miasta lokacyjnego, datowanych na przełom XIII i XIV wieku.
Kontekst znalezienia analizowanych znaków pątniczych wskazuje, że były one przedmiotami prywatnej dewocji, częścią ołtarzyków domowych. Dotychczas na terenie Pomorza Zachodniego odkryto łącznie osiem emblematów pielgrzymich. Dwa nowo odkryte w Stargardzie w znacznym stopniu poszerzają katalog tej kategorii znalezisk z tego terenu. Natomiast badania nad świeckimi odznakami na Pomorzu Zachodnim są jeszcze na początkowym etapie.

Słowa kluczowe:

Stargard, pielgrzymki, znaki pielgrzymie, plakietki świeckie, archeologia, późne średniowiecze

Inne teksty tego samego autora

Iwona Wojciechowska, Gliniana figurka Chrystusa Ukrzyżowanego z drugiej połowy XV - XVI w. z badań archeologicznych na Starym Mieście w Stargardzie , Kwartalnik Historii Kultury Materialnej: Tom 66 Nr 3 (2018)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Wojciechowska, I. . (2019). Średniowieczne plakietki pielgrzymie i świeckie z badań w Stargardzie. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 67(2), 139–149. https://doi.org/10.23858/KHKM67.2019.2.001

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Assing Helmut. 2003. Askanier, [w:] Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Ein dynastisch–typographisches Handbuch, t. 15.I, red. W. Paravicini, Tübingen, s. 31–37.
Google Scholar

Beuningen Hendrik Jan Engelbert van, Koldeweij Adrianus Maria. 1993. Catalogus, [w:] Heilig en Profaan. 100 Laatmiddeleeuwse Insignes, Rotterdam Papers, t. 8, red. H.J.E. van Beuningen, A.M. Koldeweij, Cothen, s. 115–323.
Google Scholar

Boehmer F[elix]. 1903. Geschichte der Stadt Stargard i. Pomm., Geschichte der Stadt im Mittelalter, t. 1, Stargard i Pomm.
Google Scholar

Brüggemann Stefanie. 2013. Stralsund, Hansestadt, Lkr. Vorpommern-Rügen Fpl. 216, „Bodendenkmalpflege in Mecklenburg-Vorpommern”, t. 60, s. 540–544.
Google Scholar

Dannenberg Hans-Dieter. 1997. Die brandenburgischen Denare des 13. und 14. Jahrhunderts. Typenkatalog, Prägezeiten, Historische Zusammenhänge, Berlin.
Google Scholar

Egan Geoff, Pritchard Frances. 2008. Dress accessories c. 1150–c. 1450, Medieval finds from excavation in London, t. 3, Woodbridge.
Google Scholar

Haasis-Berner Andreas, Poettgen Jörg. 2002. Die mittelalterlichen Pilgerzeichen der Heiligen Drei Könige ein Beitrag von Archäologie und Campanologie zur Erforschung der Wallfahrt nach Köln, „Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters”, t. 30, s. 173–202.
Google Scholar

Haasis-Berner Andreas. 2003. Pilgerzeichen des Hochmittelalters, Würzburg.
Google Scholar

Heyden Hellmuth. 1940. Das Wallfahrtswesen in Pommern, „Blätter für Kirchengeschichte Pommerns”, z. 22/23, s. 7–21.
Google Scholar

Janowski Andrzej. 2016. Zabytki metalowe, [w:] Archeologia Stargardu. Badania na obszarze dawnego kościoła augustiańskiego, Archeologia Stargardu, t. 2, cz. 2, red. M. Majewski, Stargard, s. 293–355.
Google Scholar

Janowski Andrzej. 2017. Przedmioty metalowe, [w:] Archeologia Stargardu. Badania na Rynku Staromiejskim. Archeologia Stargardu, t. 3, red. M. Majewski, K. Stań, Stargard, s. 127–157.
Google Scholar

Janowski Andrzej, Stań Karolina. 2016. Stargard, miasto, okolice, „Stargardia”, t. 10, s. 489.
Google Scholar

Jänicke Ralf, Schanz Elke. 2013. Malchin, Lkr. Mecklenburgische Seenplatte Fpl. 173, „Bodendenkmalpflege in Mecklenburg-Vorpommern”, t. 60, s. 493.
Google Scholar

Kaute Peter, Rütz Torsten, Samariter Renate. 2013. Greifswald, Hansestadt, Lkr. Vorpommern-Greifswald Fpl. 193, „Bodendenkmalpflege in Mecklenburg-Vorpommern”, t. 60, s. 466–479.
Google Scholar

Koldeweij Jos. 1985. Der gude Sente Servas. De Servatiuslegende en de Servatiana: een onderzoek naar de beeldvorming rond een heilige in de middeleeuwen, Assen–Maastricht.
Google Scholar

Koldeweij Jos. 2006. Geloof & Geluk. Sieraad en devotie in middeleeuws Vlaanderen, Arnheim.
Google Scholar

Köster Kurt. 1984. Mittelalterliche Pilgerzeichen, [w:] Wallfhart kennt keine Grenzen. Themen zu einer Ausstellung des Bayerischen Nationalmuseum und des Adalbert Stifter Vereins, München, red. L. Kriss-Rettenbeck, G. Möhler, München, s. 203–224.
Google Scholar

Krąpiec Marek. 2018. „Wyniki analizy dendrochronologicznej prób drewna z badań prowadzonych przez Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Stargardzie, woj. zachodniopomorskie”, Kraków, maszynopis w archiwum Działu Archeologii MAH w Stargardzie.
Google Scholar

Kuczyński Stefan K. 1995. Znaki pielgrzymie, [w:] Peregrinationes. Pielgrzymki w kulturze dawnej Europy, red. H. Manikowska, H. Zaremska, Warszawa, s. 321–327.
Google Scholar

Majewski Marcin. 2007. Świadectwa pielgrzymek średniowiecznych mieszkańców Pomorza Zachodniego, [w:] Wszyscy jesteśmy tułaczami. Materiały opracowane z okazji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa 2007 w woj. zachodniopomorskim, red. M. Słomiński, Szczecin, s. 19–22.
Google Scholar

Majewski Marcin. 2010. Pilgerzeichen auf Glocken in hinterpommerschen Kirchen, [w:] Wallfahrer aus dem Osten. Mittelalterliche Pilgerzeichen zwischen Ostsee, Donau und Seine. Beiträge der Tagung Perspektiven der Europäischen Pilgerzeichenforschung, 21. bis 24. April 2010 in Prag, red. H. Kühne, L. Lambacher, J. Hrdina, Europäische Wallfahrtsstudien, t. 10, Frankfurt am Main, s. 51–68.
Google Scholar

Majewski Marcin. 2013. Stargard, Stare Miasto, dawny klasztor augustianów-eremitów, (ul. Klasz tor na, Prządki, Wita Stwosza, Portowa), stan. 11a (AZP 32-10/167), „Stargardia”, t. 7, s. 351, 358.
Google Scholar

Majewski Marcin. 2017. Patryca, matryce i kafle renesansowe — nowe odkrycie z Pomorza Zachodniego, [w:] Gemma gemmarum: studia dedykowane Profesor Hannie Kóčce-Krenz, red. A. Różański, cz. 2, Poznań, s. 1365–1383.
Google Scholar

Majewski Marcin, Rębkowski Marian, Simiński Rafał. 2016. Pielgrzymki pomorskie w średniowieczu. Stan i perspektywy badań, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 31, nr 1, s. 129–168.
Google Scholar

Majewski Marcin, Stań Karolina. 2015. Sprawozdanie wstępne z archeologicznych badań wyprzedzających na dawnym kwartale XXVIII część N–E, dz. geod. Nr 197/7, ul. Włosiennicza/Szewska (część historyczna), Stargard (maszynopis w archiwum Działu Archeologii MAH w Stargardzie).
Google Scholar

Mills Nigel. 2003. Medieval artefacts. Catalogue and price guide, Witham, Essex.
Google Scholar

Mitchiner Michael. 1986. Medieval pilgrim & secular badges, London.
Google Scholar

Paner Henryk. 2016. Gdańsk na pielgrzymkowych szlakach średniowiecznej Europy, Gdańsk.
Google Scholar

Posse Otto. 1888. Die Siegel der Wettiner bis 1324 und der Landgrafen von Thüringen bis 1247, Leipzig.
Google Scholar

Posse Otto. 1893. Die Siegel der Wettiner von 1324–1486 und Herzöge von Sachsen-Wittenberg und Kurfürsten von Sachsen aus Askanischem Geschlecht nebst einer Abhandlung über Heraldik und Sphragistik der Wettiner, Leipzig.
Google Scholar

Rech Manfred. 2004. Gefundene Vergangenheit — Archäologie des Mittelalters in Bremen. Mit besonderer Berücksichtigung von Riga, Bremer Archäologische Blätter, t. 3, Bremen.
Google Scholar

Rębkowski Marian. 1998. Znaki pielgrzymie, [w:] Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu, t. 3, red. M. Rębkowski, Kołobrzeg, s. 223–227.
Google Scholar

Rębkowski Marian. 2004. Pielgrzymki mieszkańców średniowiecznych miast południowego wybrzeża Bałtyku w świetle znalezisk znaków pątniczych. Wstęp do badań, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. LII, nr 2, s. 153–188.
Google Scholar

Rębkowski Marian. 2014. Stone houses, glazed jugs and pilgrim badges. An archaeological contribution to the problem of the cultural unity of the hanseatic towns in the Baltic region, „Studia Maritima”, t. 27, cz. 1, s. 5–23.
Google Scholar

Rębkowski Marian, Rulewicz Marian. 2001. Czy mieszkańcy Szczecina pielgrzymowali w średniowieczu do Kolonii?, [w:] Instantia est mater doctrinae. Księga jubileuszowa prof. dr hab. Władysława Filipowiaka, red. E. Wilgocki, M. Dworaczyk, K. Kowalski, A. Porzeziński, S. Słowiński, Szczecin, s. 351–358.
Google Scholar

Rębkowski Marian, Simiński Rafał. 2010. Pielgrzymki mieszkańców Pomorza Zachodniego do sanktuarium św. Teobalda w Thann w średniowieczu, [w:] Turystyka religijna, red. Z. Kroplewski, A. Panasiuk, Szczecin, s. 145–157.
Google Scholar

Rymar Edward. 2015. Historia polityczna i społeczna Nowej Marchii w średniowieczu (do roku 1535), Gorzów Wielkopolski.
Google Scholar

Sawicki Jakub, Wachowski Krzysztof. 2018. Akcesoria pielgrzymie i dewocjonalia, „Wratislavia Antiqua”, t. 23, cz. 2, s. 719–746.
Google Scholar

Schäfer Cathrin. 2015. Greifswald, Hansestadt, Lkr. Vorpommern-Greifswald Fpl. 197, „Bodendenkmalpflege in Mecklenburg-Vorpommern”, t. 61, s. 334–339.
Google Scholar

Spencer Brian. 2010. Pilgrim souvenirs and secular badges. Medieval finds from excavations in London, Medieval finds from excavation in London, t. 7, Woodbridge.
Google Scholar

Stań Karolina. 2018. Stargard, Stare Miasto, ul. Szewska/Włosiennicza, stan. 11 (AZP 32-10/166), „Stargardia”, t. 12, s. 222–224.
Google Scholar

Starnawska Maria. 2008. Świętych życie po życiu. Relikwie w kulturze religijnej na ziemiach polskich w średniowieczu, Warszawa.
Google Scholar

Streich Brigitte. 2003. Wettin, [w:] Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Ein dynastisch- typographisches Handbuch, t. 15.I, red. W. Paravicini, Tübingen, s. 213–218.
Google Scholar

Vauchez André. 1996. Święty, [w:] Człowiek średniowiecza, red. J. Le Goff, tłum. M. Radożycka-Paoletti, Warszawa, s. 389–430.
Google Scholar

Witkowska Aleksandra. 1995. Peregrinatio religiosa w średniowiecznej Europie, [w:] Peregrinationes. Pielgrzymki w kulturze dawnej Europy, red. H. Manikowska, H. Zaremska, Warszawa, s. 9–16.
Google Scholar

Wittstock Jürgen. 1998. Der Bremer Pilgerzeichen-Fund, [w:] Der Jakobuskult in „Kunst“ und „Literatur“. Zeugnisse in Bild, Monument, Schrift und Ton, red. K. Herbers, R. Plötz, Tübingen, s. 85–107.
Google Scholar

Znamierowski Alfred. 2017. Heraldyka i weksykologia, red. i współpraca J.L. Kaczmarek, Warszawa.
Google Scholar

Baza Kunera. http://www.kunera.nl/Kunerapage.aspx (dostęp 08.10.2018 r.).
Google Scholar