Wyroby kamionkowe z Ćmielowa na wystawach przemysłowych w XIX wieku

Bożena Kostuch

doi:10.23858/KHKM67.2019.2.006

Opublikowane: 2019-07-14

Tom 67 Nr 2 (2019)

Wyroby kamionkowe z Ćmielowa na wystawach przemysłowych w XIX wieku

Bożena Kostuch

Kwartalnik Historii Kultury Materialnej

Dział: Studia i materiały

https://doi.org/10.23858/KHKM67.2019.2.006

Abstrakt

Ćmielów kojarzony jest obecnie głównie z produkcją porcelany, natomiast w XIX w. w manufakturze wytwarzano również inne wyroby ceramiczne. Szczególną popularnością cieszyła się kamionka, znajdująca się w ofercie wytwórni już w latach dwudziestych XIX w. Apogeum jej produkcji przypadło na lata siedemdziesiąte i początek lat osiemdziesiątych XIX w. W Ćmielowie produkowano przede wszystkim rozmaite naczynia kuchenne i gospodarcze kryte szkliwem ziemnym o czekoladowej barwie, z którym kontrastowała biel wnętrza. W ofercie fabryki były również bardziej dekoracyjne przedmioty, np. ceramiczne taborety Wyroby kamionkowe zdobywały liczne nagrody na wystawach krajowych i zagranicznych, a na łamach prasy chwalono ich dobrą jakość i walory użytkowe. Kamionki ćmielowskie nie wzbudzały dotychczas większego zainteresowania badaczy, niewiele też takich wyrobów przechowywanych jest w kolekcjach muzealnych i prywatnych. Muzeum Narodowe w Krakowie posiada w swych zbiorach największą w Polsce kolekcję takich wyrobów (ok. 90 sztuk). Większość z nich została przekazana w darze przez Kazimierza Cybulskiego, właściciela fabryki w Ćmielowie, do Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie w 1881 r. W artykule wymieniono dziewiętnastowieczne wystawy, podczas których prezentowano ćmielowskie naczynia kamionkowe, a także artykuły i wzmianki prasowe dotyczące tych wyrobów. Wiadomości na temat tego ważnego w XIX w. działu produkcji stanowią cenne uzupełnienie historii fabryki.

Słowa kluczowe:

Ćmielów, kamionka, Kazimierz Cybulski, wystawa, Muzeum Narodowe w Krakowie

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kostuch, B. (2019). Wyroby kamionkowe z Ćmielowa na wystawach przemysłowych w XIX wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 67(2), 259–274. https://doi.org/10.23858/KHKM67.2019.2.006

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

ANK [Archiwum Narodowe w Krakowie], MPA [Muzeum Przemysłu Artystycznego], Spis aktów za r. 1881 Muzeum Techniczno-Przemysłowe Miejskie w Krakowie, sygn. MPA 13.
Google Scholar

Księga ekspedycyjna Muzeum Techniczno-Przemysłowego (r. 1868–1885), sygn. MPA 13.
Google Scholar

Księga eksponatów przekazanych do Muzeum jako dary w latach 1870–1887, sygn. MPA 173.
Google Scholar

Banzemer Jan. 1881. Wystawa przemysłowa (w pałacu Brühlowskim), „Tygodnik Illustrowany”, nr 281 (2/14.05.), s. 315–316.
Google Scholar

Bartyś Julian. 1979. Produkcja naczyń i zastaw stołowych, [w:] Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. VI: od 1870 do 1918 roku, red. B. Baranowski, J. Bartyś, T. Sobczak, Wrocław, s. 216–219.
Google Scholar

Bober-Tubaj Anna. 2014. Zarys historii kamionki bolesławieckiej w XVIII i XIX w., [w:] Bolesławiecka ceramika artystyczna w XVIII i XIX w. Wybrane typy dekoracji w zbiorach polskich, czeskich i niemieckich, Bolesławiec–Jelenia Góra, s. 11–21.
Google Scholar

Catalogue de la section russe. 1878. Catalogue de la section russe à l’Exposition Universelle de Paris, Paris.
Google Scholar

Ćmielów i fabryka. 1886. Ćmielów i fabryka Ćmielowska (Dokończenie), „Gazeta Radomska”, nr 3 (28.12.1885/09.01.1886), s. 2.
Google Scholar

Fabryka Naczyń. 1846. Fabryka Naczyń Fajansowych i Kamiennych, „Kurjer Warszawski”, nr 122 (10.05.), s. 587.
Google Scholar

Fabryka w Ćmielowie. 1885. Fabryka w Ćmielowie, „Biesiada Literacka”, 1885, nr 17 (12/24.04), s. 263–266.
Google Scholar

Feliks Anna. 2009. Taborety ceramiczne w zbiorach polskich. Zarys historii i mody mebli oranżeryjnych, ogrodowych i dekoracyjnych, [w:] Sztuka Chin, red. J. Wasilewska, Warszawa.
Google Scholar

Główny Skład. 1863. Główny Skład Porcelany, Fajansu i Naczyń Kamiennych, z Fabryki Krajowej w Ćmielowie, „Kurjer Warszawski”, 1863, nr 237 (5/17.10.), s. 1179.
Google Scholar

International Exhibition. 1876. International Exhibition 1876 Official Catalogue Complete in one volume, Philadelphia.
Google Scholar

International Exhibition. 1878. International Exhibition 1876, Reports and Awards, red. F.A. Walker, Philadelphia.
Google Scholar

Katalog wystawy. 1885. Katalog wystawy Rolniczo-Przemysłowej, Warszawa, t. IV.
Google Scholar

Kołodziejowa Bolesława, Stadnicki Zbigniew. 1986. Ćmielów, Kraków.
Google Scholar

Katalog wystawy przemysłowej. 1881. Katalog wystawy przemysłowej urządzonej staraniem komitetu Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w pałacu Brühlowskim otwartej 26. IV 1881 roku przedmiotów przeznaczonych na Wystawę Moskiewską, Warszawa.
Google Scholar

Kowecka Elżbieta. 1968. Wytwórnie i produkcja ceramiki szlachetnej w regionie sandomiersko-kieleckim w XIX wieku, Warszawa.
Google Scholar

Krajewski Franciszek. 1870. Przemysł Królestwa na Wszechrosyjskiej Przemysłowej Wystawie Cesarstwa w Petersburgu roku 1870, Warszawa.
Google Scholar

„Kurjer Warszawski”. 1868. „Kurjer Warszawski”, nr 24 (19/31.01.), s. 4–5.
Google Scholar

Lista nagród. 1885. Lista nagród, „Kurjer Warszawski”, nr 191 (01/13.07.), s. 2–3.
Google Scholar

Lista nagród. 1888. Lista nagród, „Gazeta Polska”, nr 287 (06/18.12.), s. 2.
Google Scholar

Moniewski Jerzy. 1997a. Alojzy Szmelowski kupiec warszawski i jego inicjatywy przemysłowe w Barczącej i Ćmielowie, Radom.
Google Scholar

Moniewski Jerzy. 1997b. Fabryka fajansu w Ćmielowie za dyrekcji Adolfa Fryderyka Vatkego 1808–1837, Radom.
Google Scholar

Moniewski Jerzy. 2008. XIX-wieczne fabryki fajansu i kamionki na obrzeżu Gór Świętokrzyskich, Radom.
Google Scholar

Nagrody. 1885. Nagrody w dziale przemysłu chemiczno-fabrycznego, „Kurjer Warszawski”, 1885, nr 178 (18/30.06.), s. 2–3.
Google Scholar

Nagrody na Wystawie. 1878. Nagrody na Wystawie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, „Gazeta Przemysłowo-Rzemieślnicza”, nr 48, s. 207.
Google Scholar

Nagrodzeni. 1888. Nagrodzeni, „Kurjer Warszawski” (dodatek poranny), nr 350 (06/18.12.), s. 2–3.
Google Scholar

Nekanda. 1878. Nekanda, Listy z wystawy paryzkiej, „Kłosy”, nr 692 (21.09/3.10), s. 211–212.
Google Scholar

Ogłoszenie Fabryki. 1846. Ogłoszenie Fabryki Naczyń Fajansowych i Kamiennych w Czmielowie, „Kurier Warszawski”, nr 122 (10.05.), s. 587.
Google Scholar

Opis wystawy wyrobów. 1860. Opis wystawy wyrobów rękodzielniczych i płodów rolniczych odbytej w Warszawie 1857 r., Warszawa.
Google Scholar

Osobliwości. 1993. Osobliwości Dalekiego Wschodu w historycznej kolekcji Wilanowa, Warszawa.
Google Scholar

Otwarcie wystawy. 1888. K.W., Otwarcie wystawy, „Kurjer Warszawski”, 1888, nr 306 (23.10./4.11.), s. 1.
Google Scholar

Polska na Wystawie. 1873. Polska na Wystawie Powszechnej w Wiedniu 1873 roku. Listy Agatona Gillera, t. 1, Lwów.
Google Scholar

Przed otwarciem. 1888. Przed otwarciem wystawy, „Gazeta Polska”, nr 250 (22.10./3.11.), s. 2.
Google Scholar

Przed wystawą. 1888. Przed wystawą, „Kurjer Warszawski”, nr 301 (18/30.10.), s. 3.
Google Scholar

Przemysł, sztuka. 2015. Przemysł, sztuka, polityka. Wystawy gospodarcze na ziemiach polskich i z Polską związanych ok. 1850–1914, [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu], red. W. Garbaczewski, Poznań.
Google Scholar

Przewodnik wystawy wyrobów. 1857. Przewodnik wystawy wyrobów rękodzielniczych i płodów rolniczych w Warszawie, Warszawa.
Google Scholar

Spis płodów. 1841. Spis płodów krajowego i rossyjskiego przemysłu na wystawie publicznej w Warszawie roku 1841, Warszawa.
Google Scholar

Śniegulska-Gomuła Magdalena. 2015. Od manufaktury magnackiej do przemysłu. Ceramika ćmielowska w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach, Kielce.
Google Scholar

Verhovcov L. 1870–1871. Notaty o wszechrosyjskiej wystawie przemysłowej 1870 roku, [w:] Wszechrosyjska wystawa przemysłowa w Petersburgu, (Vsjerossijskaja manufakturnaja vystavka), t. II, Petersburg, s. 1–23.
Google Scholar

Wiadomości bieżące. 1881. Wiadomości bieżące krajowe, „Gazeta Warszawska”, nr 96 (20.04./2.05.), s. 1–2.
Google Scholar

Wiślicki Adam. 1881. Opatowskie pod względem rolniczym i przemysłowym, [w:] Jana Jaworskiego kalendarz astronomiczno-gospodarski na rok zwyczajny 1881, s. 65–71.
Google Scholar

Wiśniowski Sygurd. 1876. Z wystawy filadelfijskiej, „Tygodnik Illustrowany”, nr 46 (30.10./11.11.), s. 315–318.
Google Scholar

Wyroby z gliny. 1872. Wyroby z gliny w Królestwie Polskiem, cz. 2, „Gazeta Przemysłowo-Rzemieślnicza”, nr 34 (12/24.08.), s. 268–269.
Google Scholar

Wystawa. Grupa V. 1885. Wystawa. Grupa V, Przemysł chemiczno-fabryczny, „Wiek”, nr 150 (29.06./11.07), s. 3.
Google Scholar

Wystawa płodów. 1828. Wystawa płodów krajowego przemysłu wystawionych na widok publiczny w salach głównego ratusza w Warszawie w miesiącu maju 1828 roku, Warszawa.
Google Scholar

Wystawa Powszechna. 1873. Wystawa Powszechna Wiedeńska, „Kłosy”, nr 424 (2/14.08.), s. 110.
Google Scholar

Wystawa Przemysłowa. 1882. Wystawa Przemysłowa 1882 r. w Moskwie, „Tygodnik Powszechny”, nr 42 (03./15.10.), s. 663.
Google Scholar

Wystawa przemysłowo-rolnicza. 1886. J.L., Wystawa przemysłowo-rolnicza w Warszawie w r. 1885.
Google Scholar

VII. Przemysł chemiczny (c.d.). IV. Wyroby szklane, fajansowe i porcelanowe, „Przegląd Techniczny”, R. IX, s. 207–208.
Google Scholar

Wystawa rolniczo-przemysłowa. 1885a. Wystawa rolniczo-przemysłowa w Warszawie. Z dnia wczorajszego, „Gazeta Polska”, nr 138 (14/26.06.), s. 2.
Google Scholar

Wystawa rolniczo-przemysłowa. 1885b. Wystawa rolniczo-przemysłowa w Warszawie. Z dnia wczorajszego, „Gazeta Polska”, nr 145 (24.06./06.07.), s. 2–3.
Google Scholar

Wystawa w Muzeum. 1878a. Wystawa w Muzeum Przemysłu. Spis alfabetyczny wystawców i przedstawionych okazów, „Gazeta Przemysłowo-Rzemieślnicza”, nr 44 (23.10./04.11.), s. 183–189.
Google Scholar

Wystawa w Muzeum. 1878b. Wystawa w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, „Gazeta Przemysłowo-Rzemieślnicza”, nr 47 (11/23.11.), s. 201.
Google Scholar

Wystawa w pałacu. 1881a. Wystawa w pałacu Brühlowskim, „Kurjer Warszawski”, nr 92 (14/26.04.), s. 2.
Google Scholar

Wystawa w pałacu. 1881b. Wystawa w pałacu Brühlowskim, „Gazeta Polska”, nr 101 (25.04./07.05), s. 2–3.
Google Scholar

Wystawa w Pałacu. 1881c. H.N., Wystawa w Pałacu Brühlowskim w Warszawie przedmiotów na Wystawę Moskiewską, „Kłosy”, nr 830 (14/26.05.), s. 322–324.
Google Scholar

Wystawa wyrobów. 1857. Wystawa wyrobów rękodzielniczych i płodów rolniczych w Warszawie, „Gazeta Warszawska”, nr 179 (01/13.07.), s. 2–3.
Google Scholar

Wystawa wyrobów. 1858. Wystawa wyrobów rękodzielniczych i płodów rolniczych w Warszawie, w maju i czerwcu 1857, [w:] Jana Jaworskiego Kalendarz astronomiczno-gospodarski na rok zwyczajny 1858, s. 177–180.
Google Scholar

Z placu. 1885a. Z placu wystawy, „Kurjer Warszawski”, nr 161b (01/13.06), s. 2–3.
Google Scholar

Z placu. 1885b. Z placu wystawy, „Wiek”, nr 121 (25.05./06.06.), s. 3.
Google Scholar

Zawadzki Władysław. 1873a. Listy z wystawy wiedeńskiej (III), „Tygodnik Illustrowany”, nr 287 (16/28.06.), s. 335–338.
Google Scholar