Kryminalia w księgach sądowych miast Korony jako źródło do badań nad życiem rodzinnym na przełomie XVII i XVIII w.

  • Bożena Popiołek Instytut Historii i Archiwistyki, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, ul. Podchorążych 2, 30-064 Kraków https://orcid.org/0000-0003-2545-5530
Słowa kluczowe: księgi sądowe, miasto, życie rodzinne, źródło, przestępstwa

Abstrakt

Księgi sądowe stanowią nieocenione źródło do badań relacji międzyludzkich w dawnej Polsce. Są to zwykle przykłady rodzinnych sporów majątkowych i waśni o podłożu patogennym, niejednokrotnie o charakterze kryminalnym, które często przybierają charakter przestępczej recydywy. Przestępstwa dokonywane w obrębie rodziny są zwykle kategoryzowane jako tzw. drobna przemoc, często lekceważona przez sędziów, a nawet przez samych członków rodziny. Te ułomne relacje wewnątrzrodzinne i sąsiedzkie negatywnie oddziaływały na trwałość rodzin, samopoczucie i status ich członków, i na lokalne otoczenie, które mimo woli angażowane było w familijne kłótnie jako świadkowie wydarzeń. Większość przestępstw odnotowanych w miejskich księgach sądowych to różnego typu kradzieże, zawłaszczenia, włamania, rozboje, pobicia czy zniesławienia, skomplikowane sprawy majątkowe oraz przemoc seksualna. Czynnikiem determinującym przestępczość w wielu przypadkach było powszechne ubóstwo nie tylko grupy osób alienowanych społecznie czy stanów niższych, ale i pauperyzującej się szlachty, słabe więzi rodzinne, duży odsetek ludzi nieposiadających rodziny, samotnych, wiążących się w przypadkowe i krótkotrwałe związki, zawiść majątkowa, różnice wyznaniowe i kulturowe.

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

Bogucka Maria. 2005. Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XXI, Warszawa

Foyster Elizabeth. 1999. Manhood in Early Modern England: Honour, Sex and Marriage, London

Gaskill Malcolm. 2000. Crime and Mentalities in Early Modern England, Cambridge

Gowing Laura. 1996. Domestic dangers: women, words and sex in early modern London, Oxford

Górecka Katarzyna. 1994. Proces kanoniczny w sprawach małżeńskich wobec nierozerwalności małżeństwa sakramentalnego, „Śląskie Studia Historyczno Teologiczne”, nr 27/28, s. 173–180

Grodziski Stanisław. 2004. Z dziejów staropolskiej kultury prawnej, Kraków

Howard Sharon. 1999. Gender and Defamation in York, 1661-1700: Reputation, authority and the power of words, M.A. Dissertation, University of York, Department of History, http://sharonhoward.org/archive/defamation-york.pdf (dostęp 13.05.2016 r.)

Hurl-Eamon Jeanin. 2005. Gender and Petty Violence in London, 1680-1720, Columbus

Kamler Marcin. 1994. Kary za przestępstwa pospolite w dużych miastach Polski w drugiej połowie XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, „Kwartalnik Historyczny”, R. CL, nr 3, s. 25-39

Karpiński Andrzej. 1995. Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Warszawa

Kicińska Urszula. 2013. Wzorzec szlachcianki w polskich drukowanych oracjach pogrzebowych XVII wieku, Warszawa

Klonder Andrzej. 2000. Wszystka spuścizna w Bogu spoczywającego. Majątek ruchomy zwykłych mieszkańców Elbląga i Gdańska w XVII wieku, Warszawa

Kuklo Cezary. 1991. Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie, Warszawa

Kuklo Cezary. 1992. Kobieta samotna w miastach Europy przedprzemysłowej jako przedmiot badań historycznych, [w:] Miasto-Region-Społeczeństwo, Białystok, s. 281-293

Kuklo Cezary. 1998. Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne, Białystok

Łosowski Janusz. 2004. Kancelaria grodzka chełmska od XV do XVIII wieku. Studium o urzędzie, dokumentacji, jej formach i roli w życiu społeczeństwa staropolskiego, Lublin

Mikołajczyk Marian. 2001. Dowód z zeznań świadków w miejskim procesie karnym w Polsce XVI-XVIII wieku, „Problemy Prawa Karnego”, t. 24, s. 187-201

Mikołajczyk Marian. 2002. Chłosta jako sposób wymuszania zeznań w procesie karnym miast polskich XVII-XVIII wieku, Studia Dziejów Państwa i Prawa Polskiego, t. 7, s. 211-222

Mikołajczyk Marian. 2003. Szlacheccy oskarżeni przed sądami miejskimi w Małopolsce (XVI-XVIII wiek), [w:] Z dziejów prawa, cz. 4, Katowice, s. 24-34

Mikołajczyk Marian. 2011. Czynności przygotowawcze w sprawach kryminalnych rozpoznawanych przez sądy miejskie w Polsce XVI-XVIII wieku, „Z Dziejów Prawa”, t. 4, s. 27-49

Mikołajczyk Marian. 2012., Z badań nad procesem kryminalnym w dawnym Krakowie: sprawa Jana Struszkowskiego o zabójstwo z roku 1707, „Studia Iuridica Torunieniensia”, t. 10, s. 184-201

Mikołajczyk Marian. 2013. Proces kryminalny w miastach małopolskich XVI XVIII wiek, Katowice

Pawlikowski Michał. 2012. Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków

Penkała Anna. 2016. Panieńskie ochędóstwo. Kwestie posagowe i wienne w małżeństwach szlachty województwa krakowskiego w czasach saskich, Kraków

Penkała Anna. 2017. Przeciw prawu, tradycji i obyczajowi. Sprawy procesowe szlacheckich małżeństw w księgach sądów grodzkich województwa krakowskiego w czasach saskich, Kraków [w druku]

Pielas Jacek. 2012. Majątkowe zabezpieczenie sióstr w szlacheckich działach spadkowych w Koronie w XVII wieku, [w:] Per mulierem… Kobieta w dawnej Polsce – w średniowieczu i dobie staropolskiej, red. K. Justyniarska-Chojniak, S. Konarska-Zimnicka, Warszawa, s. 343–346

Poniat Radosław. 2014., Służba domowa w miastach na ziemiach polskich od połowy XVIII do końca XIX wieku, Warszawa

Popiołek Bożena. 2004. Konterfekt prawdziwy umbra fatalną malowany. Wzorzec kobiety w polskich mowach pogrzebowych, „Studia Historyczne”, R. XLVII, z. 4, s. 313-324

Popiołek Bożen. 2013. Where does the true lie? Petty violence in the light of court records in Poland in the first half of the 18th century, „Theatrum historiae”, R. 13, s. 107-121

Popiołek Bożena. 2015a. „Prowadzili się nieczystym grzechem…”. Przestępstwa obyczajowe w księgach sądowych czasów saskich, [w:] Ciało, seksualność, pornografia w perspektywie historycznej, pod redakcją Przemysława Jędrzejewskiego, Karoliny Szlęzak i Gabriela Szustera, Kraków, s. 79-92

Popiołek Bożena. 2015b. Ulotność człowieczej pamięci. Elementy autobiograficzne w zeznaniach pozwanych w księgach sądowych miast Rzeczypospolitej w czasach saskich, [w:] Historia – pamięć – tożsamość w edukacji humanistycznej, t. 3: Pamięć człowieka, pamięć miejsca, miejsca pamięci, red. nauk. B. Popiołek, A Chłosta-Sikorska, A. Słaby, Kraków, s. 201-214

Popiołek Bożena. 2016. Zbrodnia w przestrzeni miejskiej Lwowa w XVIII wieku. Szkic antropologiczny, [w:] Kraków-Lwów. Miasto – Społeczeństwo – Kultura, Lwów 2016 [w druku]

Pośpiech Andrzej. 1992. Pułapka oczywistości. Pośmiertne spisy ruchomości szlachty wielkopolskiej z XVII wieku, Warszawa

Rodzina, gospodarstwo domowe i pokrewieństwo na ziemiach polskich w perspektywie historycznej. Ciągłość czy zmiana?, red. Cezary Kuklo, Warszawa 2012

Rublack Ulinka. 2001. The Crimes of Women in Early Modern Germany, Oxford – New York

Zielecka Wioletta. 2010. Sprawy spadkowe między najbliższymi krewnymi w sądach i księgach sądowych Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI–XVIII wieku, [w:] Praktyka życia publicznego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI–XVIII wieku, red. U. Augustyniak, A. B. Zakrzewski, Warszawa, s. 138 139

Opublikowane
2018-01-01
Jak cytować
Popiołek, B. (2018). Kryminalia w księgach sądowych miast Korony jako źródło do badań nad życiem rodzinnym na przełomie XVII i XVIII w. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 66(1), 21-32. Pobrano z https://journals.iaepan.pl/khkm/article/view/990
Dział
Studia i materiały